Για κάποιες έννοιες που έγιναν “έγνοιες”…

“Έχω πολλά στο κεφάλι μου” αυτή την περίοδο.

[Όπως οι περισσότεροι, άλλωστε, φαντάζομαι. Όπως όλοι μας!...]

Όχι μόνο “έγνοιες”, όπως ίσως υποθέσατε.

Αλλά “έννοιες”! Και σκέψεις.

Για τι άλλο; Για την “χρηματο-οικονομική κρίση”.

Που μας φαίνεται να είναι “βουνό”!...

Που είναι, πράγματι, σύνθετη.

Ως έννοια, εννοώ!...

Ας την απλοποιήσουμε λίγο…

…εις τα εξ ών συνετέθη: “Χρήμα”, “Οικονομία” και “Κρίση”.

[Πριν να (μας) γίνουν “έγνοιες”, ήταν απλώς… απλές “έννοιες”!...]

Πολλά θα μπορούσα /-με να γράψω/-ουμε και να πω/πούμε για καθεμία απ’ αυτές.

Σ’ εμένα ειδικά (που όσοι με έχετε διαβάσει, θα έχετε αντιληφθεί το “κόλλημά” μου με την ετυμολογία, την οποία θεωρώ “αρχή σοφίας”) επιτρέψτε μου να αναφερθώ σήμερα στις έννοιες που κρύβονται πίσω από κάθε μία από τις λέξεις αυτές.

Συνοπτικά, βεβαίως, και επί τροχάδην, ως τροχιοδεικτικές βολές, προς περαιτέρω επεξεργασία και σκέψη από τον καθένα σας/μας…

[Διότι διαπιστώνω πως στην εποχή μας και ιδίως αυτή την κρίσιμη περίοδο (“της κρίσης”…) περισσεύουν τα συναισθήματα και δη τα αρνητικά (απαισιοδοξία, κατάθλιψη κ.λπ.) και υστερούμε σε σκέψη και δη σε λογική…]

Η λέξη – έννοια “οικονομία”, λοιπόν, θυμίζω, είναι σύνθετη: Οικο-νομία.

Ως “οίκο” δε μπορούμε να εννοήσουμε την οικογένεια, αλλά και την παρέα μας, τον περίγυρό μας, την γενιά (π.χ. στις αρχέγονες κοινωνίες), την “πόλη-κράτος” (αργότερα), την φυλή, το έθνος (ξέρετε… το “ανάδελφο”!...), το σύγχρονο (sic) “εθνικό κράτος” και (εάν… κάποτε… στο μέλλον… το δούμε έτσι και το αποδεχθούμε…) την γη ολόκληρη!...

Η κρίση που διερχόμαστε παγκοσμίως αυτή την εποχή δεν είναι τίποτα, εκτιμώ, εμπρός στην κρίση που θα διέλθει η ανθρωπότητα στο μέλλον από την ανεξέλεγκτη χρήση – κατάχρηση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και την α-λόγιστη καταστροφή του “οίκου” μας, της Γης!

Η κρίση που διέρχεται ειδικότερα η χώρα μας οφείλεται στο ότι δεν φροντίσαμε εμείς, και μάλιστα έγκαιρα, “τα του οίκου μας”.

Και γι’ αυτό μας… “πίεσαν” οι “αγορές” να αναλάβουν κάποιοι άλλοι και να διαχειριστούν αυτοί, ανθ’ ημών, την κατάσταση…

Την οικο-νομία μας.

Διότι, θυμίζω, η Ελλάδα, ως “οίκος” μας, με τους νόμους έχει μια σχέση ιδιότυπη: Παράγει νόμους “αβέρτα” (και μάλιστα συχνά “αέρα-πατέρα”, κατά το κοινώς λεγόμενο, αν αντιλαμβάνεστε τι εννοώ…), τους αλλάζει “σαν τα πουκάμισα” (ειδικά δε αυτό, καθόσον αφορά στην φορολογία έχει, όπως όλοι αντιλαμβανόμαστε, τραγικές συνέπειες για την Οικονομία καθεαυτή και για την Ανάπτυξη που όλοι ευχόμαστε…), αλλά, τελικά, δεν τους εφαρμόζει….

[Στο σημείο αυτό θυμίζω αφενός μεν την παροιμία “ο Μανώλης με τα λόγια χτίζει ανώγεια και κατώγεια”, αφετέρου δε την περίφημη σοφή ρήση “η Ελλάδα χρειάζεται, μέσα στους τόσους νόμους που ψηφίζει, να ψηφίσει και έναν επιπλέον, τον βασικό, περί εφαρμογής των νόμων”!...]

Διότι, περαιτέρω, μην μου πείτε ότι τόσα χρόνια που συζητούσαμε (“κουβεντιάζαμε”, για την ακρίβεια, και δη “μεταξύ τυρού και αχλαδίου”…) για τις απαραίτητες δομικές αλλαγές που πρέπει να γίνουν στο κράτος και για τα απαραίτητα αναπτυξιακά μέτρα (που για όλα αυτά οι εκάστοτε μνηστήρες της εξουσίας, οι πολιτικοί και τα κόμματα, είχαν “έτοιμες λύσεις”…) δεν θα έπρεπε και δεν θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει κάτι, να έχουμε οικο-νομήσει…

Η δεύτερη κρίσιμη λέξη – έννοια είναι η λέξη “χρήμα”.

“Χρήμα” σημαίνει, όπως γνωρίζουμε, αυτό που χρησιμοποιούμε.

[Χρειάζεται άραγε να το επαναλάβω, για να το θυμηθούμε και να του δώσουμε την δέουσα σημασία;]

Ήδη από καιρού, όμως, το χρήμα έχει γίνει αυτοσκοπός!

Ή τουλάχιστον του έχει δοθεί μεγαλύτερη αξία απ’ αυτήν που θα έπρεπε / θα του άξιζε να έχει…

Αξία πληθωριστική!... (για να μιλήσουμε και με οικονομικούς όρους…)

Αξία – φούσκα…

Με αντίστοιχη υποτίμηση όλων των υπόλοιπων αξιών!...

Πώς αλλιώς εξηγείται ότι το “να έχεις” είναι πιο σημαντικό από το “να είσαι”;

Αρκεί κάποιος να έχει χρήματα για να μας κάνει, ως κοινωνία, να “ξεχάσουμε” ότι (μπορεί να) έχει απαρνηθεί όλα αυτά που κάποτε θεωρούσαμε (ελληνικές) αξίες ζωής: Φιλότιμο, Τιμιότητα, Μέτρο, Ολιγάρκεια, Ειλικρίνεια, Ήθος, Ευγένεια κ.λπ. κ.λπ.

Το έχω ξαναγράψει: Ενώ κάποτε ίσχυε το “πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος”, ήδη από ετών έχουμε αποδεχθεί το “πάντων ανθρώπων μέτρο χρήμα”!...

Σκεφθείτε πόσο “γυμνοί” θα ήταν κάποιοι προβεβλημένοι σήμερα, εάν (σε ένα ουτοπικό μέλλον) αντικαθιστούσαμε το χρήμα και αξιο-λογούσαμε τους ανθρώπους με άλλα μέτρα και κριτήρια, παραδείγματος χάριν ανάλογα με το πόσο αυτοί είναι “πλούσιοι σε αισθήματα” ή “πλούσιοι σε κοινωνική προσφορά” κ.λπ.

[Θυμόμαστε και τιμούμε τους “Μεγάλους Ευεργέτες” της Ελλάδας όχι γιατί ήταν πλούσιοι σε χρήμα, αλλά διότι προσέφεραν στο κοινωνικό σύνολο, στην πατρίδα…]

Συνεπώς, για να έρθουμε στην τρίτη λέξη-έννοια:

Η κρίση που ήδη εκδηλώνεται ως (χρηματο-)οικονομική, ήταν αρχικώς και προεχόντως κρίση αξιών.

Η κρίση μας ήταν και είναι, κατ’ ουσίαν, κρίση της… κρίσης μας (υπό την έννοια της κριτικής και της διάκρισης).

Φταίει, με άλλα λόγια, ότι προ-κρίναμε την “μπάζα” και την “αρπαχτή” από την τίμια εργασία.

Φταίει το ότι προ-κρίναμε μια καλοπληρωμένη θεσούλα “αραχτού” στο Δημόσιο, από την μαγεία της δημιουργικότητας.

Φταίει το ότι προ-κρίναμε να ζήσουμε εγωιστικά το παρόν μας, με δανεικά, εις βάρος του μέλλοντος των παιδιών μας.

Φταίμε!...

Ας παραδεχτούμε τουλάχιστον αυτό, ως βάση της (συλλογικής) αυτογνωσίας μας, αρχικώς, και της… “ολικής επαναφοράς” μας, στη συνέχεια.

Διότι η εύκολη λύση είναι να πούμε (ήδη το λένε αρκετοί…) πως και πάλι φταίνε “οι άλλοι”!...

Και δη, εν προκειμένω, οι άθλιες “αγορές”, το “Δ.Ν.Τ.” κ.λπ.

Λες και αν δεν έβρισκαν μια τέτοια κατάσταση ή αν δεν τους είχαμε εμείς ανάγκη να τους καλέσουμε, θα μπορούσαν να μας επιβάλλουν μέτρα!

Υ.Γ.:

Καλό θα ήταν να θυμηθούμε και μερικούς σταθμούς του “πώς φτάσαμε ως εδώ”:

“….Δώσ’ τα όλα!”

“Είπαμε να κάνει ένα δωράκι στον εαυτό του, αλλά όχι και τόσο μεγάλο”

“Πρέπει να αλλάξουμε το κράτος”, αλλά… “χαλαρά”!

“Λεφτά υπάρχουν”

[και πολλά άλλα, βεβαίως - βεβαίως…]

Περί ελληνικής οικονομίας από έναν μη οικονομολόγο έλληνα

“Πας μη Έλλην βάρβαρος”. Λένε… Ή τουλάχιστον έλεγαν… Και μπορεί, ίσως, να είχε, τότε, ισχύ, σήμερα όμως, χωρίς καμιά αμφιβολία, δεν έχει!... Πολύ δε περισσότερο που σήμερα ως Έλληνες νοούνται και οι Γραικύλοι κι οι Ελληναράδες!... Και που, δυστυχώς, οι φερώνυμοι που έχουν ελληνική παιδεία και ήθος είναι, φοβούμαι, μειοψηφία… Κι απ’ τα στοιχειώδη της ελληνικής παιδείας και του ήθους που συνεπάγεται είναι, θαρρώ, η κοινή λογική, η φρόνηση, η έγνοια για την πατρίδα και το κοινό καλό, ακόμα και εις βάρος του κοντόφθαλμου προσωπικού – ατομικού συμφέροντος…

Κοινή λογική, λοιπόν. Σχεδόν ανύπαρκτη! (Ή, τουλάχιστον, “καλά κρυμμένη”, τάχα, δηλαδή άχρηστη…) Πέστε μου! Ή μάλλον αναλογιστείτε – συλλογιστείτε: Είναι δυνατόν κάποιος που κερδίζει 49 να ξοδεύει 77; Προφανώς όχι! Κι αυτό ισχύει, βεβαίως, είτε πρόκειται για 49 και 77 δραχμές, στην αρχαιότητα, είτε για 49 και 77 δισεκατομμύρια ευρώ, αντιστοίχως, στη σύγχρονη εποχή!...

Οι αριθμοί δεν είναι φανταστικοί (Θα μπορούσα να γράψω, μάλιστα, ότι είναι “εκτός πάσης φαντασίας”). Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα, το ελληνικό κράτος, μέσα στο 2008, είχε έσοδα 49 δις ευρώ και έξοδα 77 δις ευρώ. Που για να τα ξοδέψει, φυσικά τα δανείστηκε. Με αρκετά υψηλό επιτόκιο… Τα δανείστηκε ουσιαστικά από το μέλλον μας!... Το δικό μας ή/και των παιδιών μας!...

Και να πεις πως έγινε για πρώτη ή για τελευταία φορά; Κάθε άλλο! Αυτή είναι η συνήθης πρακτική από καταβολής νεοελληνικού κράτους: Αλλεπάλληλα δάνεια που συνεχώς αυξάνονται και, βέβαια, μας φορτώνουν με τόκους… Και σε κάποιες περιόδους (π.χ. αμέσως μετά την Επανάσταση για Εθνική Ανεξαρτησία) πες πως ήταν “απαραίτητα”. Πες πως πήγαιναν (τουλάχιστον κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους) σε παραγωγικά έργα και, συνεπώς, απέδιδαν τα επόμενα χρόνια… Όμως τώρα πια (και συμβαίνει εδώ και χρόνια…) οι παραγωγικές επενδύσεις είναι ελάχιστες (αν θυμάμαι καλά μόνο τα 9 από τα 77 δις πήγαν πέρυσι σε τέτοιες παραγωγικές επενδύσεις….)

Το μεγάλο κακό άρχισε με την εμφάνιση των μεγάλων λαμογιών. Κι ο καθένας σας ας το προσδιορίσει χρονικά όποτε θέλει… φοβούμαι ανάλογα με τις πολιτικές ή/και κομματικές του πεποιθήσεις… Θα μπορούσα να σας δώσω μια ιδέα, μια δική μου εκτίμηση, αλλά νομίζω πως αυτό θα έβλαπτε. Όχι κατά το ότι αυτόματα θα με “σταμπάρατε” –καλώς ή κακώς- πολιτικά, αλλά διότι σε τελική ανάλυση δεν έχει αυτό σημασία, αλλά το να συμφωνήσουμε ότι το φαινόμενο αποτελεί μια πραγματικότητα.

[Παρένθεση –για να ελαφρύνουμε…- μ’ένα καυστικό ανέκδοτο που είχε κάποτε κυκλοφορήσει: Φιλοξενείται, λέει, παλαιότερα, ένας έλληνας πολιτικός, υπουργός δημοσίων έργων, ίσως, στη βίλα του ομολόγου του στην Ιταλία, ας πούμε! –Πώς τα κατάφερες κι έφτιαξες αυτή την όμορφη βίλα, τον ρωτά. –Βλέπεις εκείνη εκεί την αερογέφυρα; τον ρωτά ο ομόλογός του. –Ναι. –Ε, προμήθειά μου 50% και… χτίστηκε η βίλα μου!... Μετά από μερικά χρόνια ο ξένος υπουργός ανταποδίδει την επίσκεψη στην “ουάου – σούπερ – ντούπερ” βίλα του έλληνα υπουργού. –Πω,πω! Τόσο πολυτελή βίλα δεν έχω ξαναδεί. Πώς τα κατάφερες; τον ρωτάει. –Ακολούθησα το παράδειγμά σου. –Δηλαδή; -Βλέπεις την αερογέφυρα; -Όχι, δεν βλέπω καμιά αερογέφυρα! –Πήρα προμήθεια 100%!...]

28 δις ευρώ έλλειμα σε μια μόλις χρονιά. Και, όπως προείπαμε, δεν είναι η τελευταία χρονιά που συμβαίνει κάτι τέτοιο. Φέτος ο δανεισμός θα φτάσει στα 65 δις ευρώ (http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&artid=4544147&ct=3). Και του χρόνου και τον επόμενο χρόνο κ.λπ., η ίδια πρόβλεψη υπάρχει: Να δανειζόμαστε για να καλύπτουμε… το “ακάλυπτο” κράτος μας [αλήθεια, θυμάστε τον τηλεοπτικό ήρωα “Ακάλυπτο”;…], το “απύθμενο” χάος μας!...

Αυτό θα έκανε, άραγε, ο οποιοσδήποτε συνετός – λογικός άνθρωπος; Υπάρχει ένα τηλεοπτικό “reality show” με τίτλο “Για λογαριασμό σας”, που αποδεικνύει κάτι που ο καθένας μας, νομίζω, γνωρίζει κατά βάθος πολύ καλά (ή, για την ακρίβεια, συνήθως προσπαθεί να μην το σκέφτεται, να προσποιείται ότι δεν υπάρχει, στουθοκαμηλίζοντας, εάν και εφόσον αφορά τον ίδιο!...): Αργά ή γρήγορα η οικονομική καταστροφή είναι δεδομένη…

Παλαιότερα, επί εποχής “δραχμούλας”, όπως λένε και γράφουν οι ειδικοί, υπήρχαν κάποια τερτίπια, κάποιες λύσεις: Μια υποτίμηση της δραχμής είχε κάποια αποτελέσματα. Τώρα, με την Ελλάδα στην Ο.Ν.Ε., τέτοιες δυνατότητες δεν υπάρχουν… Μα εμείς (και οι κάθε είδους και χρώματος “πολιτικάντηδες” που τους “εμπιστευόμαστε” εν λευκώ, ανά τετραετία, στα πλαίσια της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, να ορίζουν τις μοίρες μας, “αντί για εμάς και για λογαριασμό μας”…), καμωνόμαστε πως δεν καταλαβαίνουμε…

…Ή θεωρούμε (: “θεωρούν”…) πως είμαστε έξυπνοι, ως Έλληνες, και θα τους πιάσουμε και πάλι “κώτσους” τους “κουτόφραγκους” της υπόλοιπης Ευρώπης: “Δεν είναι δυνατόν να επιτρέψουν οι Ευρωπαίοι να πτωχεύσει ένα κράτος που έχει ως νόμισμα το ευρώ” σκεφτόμαστε (ή “σκέφτονται”… AN σκέφτονται!...) Μάγκες! Καπάτσοι! Ελληναράδες!... Πίνουμε, αραχτοί, τις φραπεδιές μας, κάνουμε την “μεγάλη ζωή”… κι άφησε τους λοιπούς Ευρωπαίους, τα κορόιδα, να παράγουν και για λογαριασμό μας!...

Η Ελλάδα δεν παράγει! Για την ακρίβεια παράγει ελάχιστα! Ακόμα ακριβέστερα: Οι Έλληνες “παράγουν” απλώς (και συνεχώς) επιθυμίες! Ανέξοδα! Απροβλημάτιστα! Και βεβαίως (για να μην ξεχνιόμαστε!) παραμένουν πάντα (και εσαεί!) “εθνικώς υπερήφανοι και ανεξάρτητοι”!... “Του Έλληνα ο τράχηλος ζυγό δεν υπομένει”. Και “ούτε σηκώνει μύγα στο σπαθί του”!... Ποιος είναι ο “κύριος Αλμούνια” και οι κάθε είδους υψηλόβαθμοι Ευρωπαίοι, που έχουν το θράσος να μας “χτυπάνε καμπανάκια” (ή κουδούνες!...) θέλοντας να μας ξυπνήσουν; Και ποιος τους επέτρεψε να μας “κουνάνε απειλητικά το δάχτυλο μπροστά στη μύτη μας”; [Βεβαίως τόσο κοντόφθαλμοι που είμαστε, συνήθως “δεν βλέπουμε πέρα απ’ τη μύτη μας”…]

Για πόσο ακόμα, άραγε, θα μας στηρίζουν οικονομικά οι ξένοι; Και γιατί να συνεχίσουν να το κάνουν, άραγε, και στο μέλλον; “Για την ψυχή ποιας μάνας τους”; Για να μας ευχαριστήσουν, επ’ άπειρον, που “πήραν τα φώτα του πολιτισμού απ’ την αρχαία Ελλάδα”; Ή γιατί οφείλουν να είναι “φιλέλληνες”; [Και μην μου πείτε ότι, όταν αλλάξουν συμπεριφορά, δεν θα τους αποκαλέσουν, κάποιοι, “μισέλληνες”, απαλλάσσοντας πλήρως τους εαυτούς μας από την –αποκλειστική- ευθύνη που στην πραγματικότητα μας αναλογεί…]

Η “Επιτήρηση” είναι, ίσως, πλέον, “μονόδρομος”… Κι άντε να συνδυαστεί αυτό με “εθνική κυριαρχία” και “ανεξάρτητη πολιτική”… Ενός κράτους που ουσιαστικά έχει πτωχεύσει (κατά πως διαβάζουμε, πάντα) κι απλώς διατηρείται “στην εντατική, με μηχανική υποστήριξη”…

Κι όμως, μπροστά στη δεδομένη αυτή κατάσταση, εμείς εξακολουθούμε να “σφυράμε αδιάφορα”. Λες και δεν μας αφορά. Όλους μας! Πολιτικούς και πολίτες! Παντού στον κόσμο, όλοι, δείχνουν αυτοσυγκράτηση, ανέχονται περιορισμούς και περικοπές, ενώ εμείς (“τον χαβά μας”!...) αυξάνουμε τις απαιτήσεις μας, απαιτώντας αυξήσεις!...

[Θυμήθηκα τώρα, πάλι, και “μου άναψαν τα γλομπάκια”, πως πριν από κάποια χρόνια, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα, εργατοπατέρες και συνδικαλιστές, στο όνομα του κακώς νοούμενου συνδικαλισμού και επικαλούμενοι “εργατικά κεκτημένα”, αποδείχθηκαν “ανυποχώρητα” ανελαστικοί, με αποτέλεσμα χιλιάδες εργαζόμενοι να μείνουν, τελικά, άνεργοι, επειδή πολλές επιχειρήσεις, μη αντέχοντας το κόστος, αναγκάστηκαν να μεταφερθούν “εκτός συνόρων”, όπου υπήρχαν κατά πολύ φθηνότερα εργατικά χέρια…]

“Ένα κι ένα κάνουν δύο”: Η μόνη λύση είναι αύξηση των εσόδων και της παραγωγής και, παράλληλα, μείωση των εξόδων και της κατανάλωσης. [Η μόνη λύση! Αν γνωρίζετε οποιαδήποτε άλλη, σας παρακαλώ να μου/μας την υποδείξετε!...] Δεν μπορούμε να έχουμε “και την πίττα ολόκληρη και τον σκύλο χορτάτο”! Είναι παράλογο, για παράδειγμα, οι δημόσιοι υπάλληλοι [και “τους έχω πολλά άλλα, ράμματα για τη γούνα τους, μαζεμένα”…] να θέλουν και να "απαιτούν" και μεγαλύτερους μισθούς και λιγότερο φόρτο εργασίας και πρόσληψη νέου προσωπικού και σύνταξη κατά το δυνατόν νωρίτερα (και αυτό “κεκτημένο”!...) και “πριμ παραγωγικότητας” (για όλους! είτε παράγουν, είτε όχι!...). Δεν μπορούν να συμβούν όλα αυτά μαζί, ταυτόχρονα! Διότι όλα αυτά απαιτούν χρήματα, περισσότερα χρήματα. “Δει δη χρημάτων, άνδρες Αθηναίοι, και άνευ τούτων ου δυνάμεθα ποιείν ουδέν”!...

“Μακάρι να είχαμε μια μηχανή να τυπώνει χαρτονομίσματα”, μας έλεγε, αστειευόμενος, όταν ήμουν μικρός, ο μακαρίτης ο πατέρας μου, απαντώντας έτσι στις ανεξάντλητες “ανάγκες” – απαιτήσεις τριών παιδιών. Μακάρι [τρόπος του λέγειν “μακάρι”, διότι κι αυτό είχε δυσμενείς συνέπειες…] να είχε τέτοια δυνατότητα και η Ελλάδα, να τυπώνει δηλαδή όσα χαρτονομίσματα έκρινε “αναγκαία”, ανάλογα με τις απαιτήσεις μας. Αλλά, καθώς προείπαμε, τέτοια δυνατότητα δεν υπάρχει!...

Μακάρι, λοιπόν, αντ’ αυτών, ν’ αποκτήσουμε, όλοι μας, “κοινή λογική” και “μέτρο”, αρετές που ανέδειξαν ως κορυφαίες οι αρχαίοι ημών πρόγονοι… Οι Έλληνες!...

Με αφορμή την χρηματοοικονομική κρίση

Τώρα… τώρα που το ζούμε… τώρα που το βιώνει τραγικά (;!...) όλος ο κόσμος, με τρόμο, πανικό κι απόγνωση… Τώρα είναι πια η ώρα να θυμηθούμε όλοι πως κάποιες φωνές, αδύναμες φωνές, πολύ πριν φθάσουμε σ’ αυτή την κατρακύλα, μας είχαν προειδοποιήσει. Και αν μπορούμε να σκεφθούμε ψύχραιμα και νηφάλια […τι ζητώ κι εγώ σε τέτοιες περιόδους τόσο έντονης οικονομικής κρίσης!... ψυχραιμία και νηφαλιότητα!... αν είναι δυνατόν!...], θα παραδεχθούμε ότι ήταν και δικό μας (όλων μας!...) το φταίξιμο για όσα βιώνουμε τώρα…

Μας μιλούσαν, λοιπόν, παλιότερα, κάποιοι, για υπερβολές [και δεν ήταν διόλου υπερ-βολικοί στα όσα έλεγαν, όπως πιστεύαμε, τότε, εμείς οι υπερ-βολεμένοι….], έκαναν λόγο για “οικονομικούς γίγαντες” και οικονομίες γενικότερα “με γυάλινα πόδια”. Μας συμβούλευαν να περιορίσουμε, να συγκρατήσουμε τα πληθωριστικά φαινόμενα της απληστίας μας… Πού ν’ ακούσουμε εμείς, τότε!... Μεθυσμένοι απ’ τα υπερ-κέρδη, δεν μπορούσαμε να φανταστούμε πως ήταν “μπόμπα” – νοθευμένο το νέκταρ της επιτυχίας και της οικονομικής ευμάρειας που πίναμε αχόρταγα…

“Στερνή μου γνώση, να σ’ είχα πρώτα”….

Και τώρα τι;.. Και τώρα πώς;… Πώς σταματάει ετούτος ο κατήφορος; Πού είναι, άραγε, “ο πάτος του βαρελιού”;… Κανείς δεν (φαίνεται να) ξέρει… Οι δείκτες κατρακυλούν… τι λέω… κατακρημνίζονται… βουλιάζουν… Μαζί κατρακυλά και η “ευμάρειά” μας [που την ταυτίσαμε με τον όρο “ευτυχία”…], άνθρωποι πηδούν, απελπισμένοι, απ’ τα παράθυρα, δίνοντας τέλος στη ζωή τους [:σ’ αυτό που επέλεξαν να ονοματίσουν ως “ζωή” τους…], βουλιάζουν τα αισθήματά μας κι οι ελπίδες μας…

“Και τώρα τι; Και τώρα πως;…”. Ετούτα (και άλλα αντίστοιχα παρόμοια) ερωτήματα φαίνεται να μας απασχολούν (μονάχα αυτά!) ετούτον τον καιρό, να “τριβελίζουν” το μυαλό μας. Κι αυτή μας η μονότονα επίμονη ενασχόληση, φαίνεται πως μας απομακρύνει από κάθε άλλου είδους σκέψη… φαίνεται πως μας κάνει να ξεχνάμε ακόμη και πως δεν έχουμε μόνο μυαλό (για τέτοια…), μα και καρδιά… κι αυτό που αποκαλούμε “πνεύμα”…

Κάποιες φωνές μας το θυμίζουν… [Όσο τους δίνεται η δυνατότητα να το κάνουν… μέσα στον ορυμαγδό της εποχής μας… και δη των ημερών μας… Όσο μπορούμε κι εμείς να στήσουμε αυτί, να τους αφουγκραστούμε…] Δεν είναι ετούτες οι φωνές κάποιων “μουρτζούφληδων”, “κακορίζικων” και αιώνια “κινδυνολόγων”… [Εγώ τουλάχιστον, ετούτη τη στιγμή, δεν σας μιλώ και δεν αναφέρομαι σ’ εκείνους…] Ούτε είναι απαραίτητα φωνές κάποιων ηγετών, ταγών ή διανοουμένων… Είναι φωνές αυτών που νιώθουν και είναι στη ζωή του “φιλόσοφοι”. Όχι απαραίτητα καθηγητές πανεπιστημίων ή έστω “σπουδαγμένοι”. Σ’ αυτά που λένε, σ’ αυτά που σκέπτονται, συχνά ταυτίζονται μ’ αυτούς κι οι πιο αγράμματοι, άνθρωποι απλοί, μ’ αυτό που λένε “φιλοσοφημένοι”…

…Αυτούς προσπαθώ ν’ αφουγκραστώ, λοιπόν, κι αυτοί μου δίνουν την απάντηση. Πως… Ναι, το δίχως άλλο, “έχει και άλλο πάτο, παρακάτω, το βαρέλι”… Όχι όμως απαραίτητα ετούτο το “βαρέλι” που κοντόφθαλμα θωρούμε…

Το θέμα, λένε, δεν εντοπίζεται ακριβώς εκεί που νομίζουμε ότι πρέπει να το εστιάσουμε. Το θέμα μάλλον εντοπίζεται, εάν το δούμε πιο βαθειά, σ’ εκείνα που αναγορεύσαμε, εμείς οι άνθρωποι οι σύγχρονοι, οι πολιτισμένοι, ως αξίες…

[Μεγάλο θέμα… Μεγάλη κουβέντα… Από πού ν’ αρχίσεις και που να τελειώσεις…]

Η οικονομική –χρηματιστηριακή και, ίσως, κάθε άλλου είδους κρίση, είναι κατά βάση και προεχόντως, κρίση αξιών, αρχών, ιδανικών και προτεραιοτήτων…

“Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος” έλεγαν οι αρχαίοι…

…Κι ο αντίλαλός του στη σύγχρονη (ιδίως!) εποχή:

“Πάντων ανθρώπων μέτρο χρήμα”…

Λες κι οι ανθρώπινες γενιές, παίζουν, στο πέρασμα των αιώνων, το “σπασμένο τηλέφωνο”… Και μεταδίδεται, έτσι, το μήνυμα τραγικά αλλοιωμένο, παραποιημένο!...

[… “Της γειτονιάς μας ο τρελός, όλα ανάποδα τα βλέπει…” θυμήθηκα τώρα πως τραγουδά ο τροβαδούρος…]

Σταθήκαμε, άραγε, ποτέ, σ’ ετούτη την παραφροσύνη που ζούμε, “σ’ αυτή την τρέλα που μας δέρνει” μήπως απομονωθήκαμε να στοχαστούμε, τι, άραγε, σημαίνει η λέξη “χρήμα”; Διαλογιστήκαμε ή συζητήσαμε με τον φίλο ή τον γνωστό ή τον συνάνθρωπό μας, από πού προέρχεται, ετυμολογικά, αυτή η λέξη; Σχετίζεται με τις λέξεις “χρήση”, “χρησιμοποιώ”… ή μήπως κάνω λάθος;

Και τότε, όμως, τι σχέση μπορεί να έχει με την φρενίτιδα του να συσσωρεύουμε το χρήμα… και όχι αυτό μονάχα, μα και να το κάνουμε να δείχνει περισσότερο κι απ’ όσο είναι, με διάφορα λογιστικά τερτίπια, που απεικονίζουν νούμερα, αριθμούς… δισεκατομμύρια και τρισεκατομμύρια… δολάρια, ευρώ και γιεν και ρούβλια… σε μια τεράστια φούσκα που κάποτε θα σκάσει (“στα μούτρα μας”!...) σε πολλά πολλά πολλά μηδενικά;!...

Ο καθένας ας δώσει την απάντηση που νομίζει…