“Σοφίας, Πίστεως, Ελπίδος, Αγάπης” (17 Σεπτεμβρίου) ή/και Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη (όλο το χρόνο)

“…πίστις, ελπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα. Μείζων δε τούτων η αγάπη” καταλήγει, αν θυμάμαι καλά (από μνήμης γαρ), ο “Ύμνος της Αγάπης”.

Αυτές οι τρεις λέξεις και (ιδίως) το περιεχόμενό τους είναι (μαζί με αρκετές ακόμη, βεβαίως…) απ’ αυτές που με έχουν απασχολήσει ιδιαίτερα στη ζωή μου και μ’ απασχολούν ακόμα.

Κι αυτή την τριάδα λέξεων και εννοιών, ως οιονεί “Αγία Τριάδα”, την ξαναβρίσκουμε στο εορτολόγιο της 17^ης Σεπτεμβρίου. Διότι η Εκκλησία τις έχει ανακηρύξει Άγιες, όπως άλλωστε και την μητέρα τους Σοφία.

Περισσότερο ωφελεί, νομίζω, η προσέγγιση της συγκεκριμένης ημέρας – εορτής, με συμβολική έννοια [Ακόμα κι αν δεν έχει, αξίζει, πιστεύω, να της δοθεί ένα τέτοιο νόημα!]

Η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη είναι οι τρεις [ή: “τρεις από τις”] κόρες της Σοφίας.

Δεν μπορώ να μιλήσω από καθέδρας για αυτές τις έννοιες, ιδίως δε για τη Σοφία. Σοφός δεν είμαι και δεν ένιωσα ποτέ. Αρέσκομαι, όμως, να δηλώνω, ταπεινά, “φιλόσοφος”, όχι με την βαρύγδουπα – ακαδημαϊκή έννοια, αλλά με την “απλή” της έννοια, του φίλου της Σοφίας. Της Σοφίας που λίγο – πολύ το υποψιάζονται όλοι οι φιλόσοφοι πως δεν θα “συλλάβουν” ποτέ… πως δεν θα συλλάβουμε, ως άνθρωποι, ποτέ… Ίσως διότι η Σοφία αποτελεί ιδιότητα ασύμβατη με την ανθρώπινη φύση και συμβατή μόνο με την “Αγία του Θεού Σοφία” [η οποία, σημειωτέον, ουδεμία σχέση έχει με την εορτάζουσα σήμερα Αγία Σοφία].

Γνωρίζω, βεβαίως… [“γνωρίζω” και “βεβαίως”! Τι λέξεις κι αυτές, για κάποιον μάλιστα που θρασύτατα δηλώνει και “φιλόσοφος”!...] …ότι η Φιλοσοφία είναι, τουλάχιστον κατά τη γνώμη πολλών (ίσως και των περισσότερων) ασύμβατη με την Πίστη. Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν αυτές οι δύο, Σοφία και Πίστη, να έχουν σχέση… μητέρας και κόρης;… Ποιος ξέρει όμως;! Ποιος “γνωρίζει”;!... Ποιος μπορεί να πει, και μάλιστα με βεβαιότητα, ότι η Πίστη (και όχι η ετεροθαλής αδελφή της, η Αμφισβήτηση) δεν είναι η αντάξια κόρη της Σοφίας; [Αυτό θα μας αποκαλυφθεί, ίσως, στις εσχατιές του Χρόνου, όταν, έχοντας ανακαλύψει, πλέον –θέλω να ελπίζω- την Αλήθεια, θα μπορούμε να κρίνουμε αν την προσέγγισε ο Πιστός ή ο Φιλόσοφος…]

Γνήσια κόρη της Σοφίας, πάντως, είναι η Ελπίδα! Ποιος μπορεί να έχει, άραγε, επί τούτου, την παραμικρή αμφιβολία; Υπάρχει αντίρρηση, με άλλα λόγια, πως είναι η Ελπίδα ένδειξη Σοφίας; [Προσέξτε ιδιαίτερα: Αναφέρομαι στη “Σοφία” και όχι δα στην “Γνώση”. Η τελευταία, η Γνώση, θα μπορούσε, ίσως, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και υπό ορισμένη οπτική, να μας απελπίσει, να μας φέρει σε από-γνωση. Ενώ η Ελπίδα!...]

Πάρα πολλά θα μπορούσα να γράψω, βέβαια, για την Πίστη και για την Ελπίδα. Μα βιάζομαι… να φθάσω να αναφερθώ στην Αγάπη!...

…Η οποία είναι, αναλόγως, είτε η μικρότερη κόρη της (Αγίας) Σοφίας, κατά το αγιολόγιο, είτε, κατά τον “Ύμνο της Αγάπης”, η “μείζων” ανάμεσα στην Πίστη και στην Ελπίδα. Και, πάντως, η μεγαλύτερη ένδειξη Σοφίας, η υψηλότερη Σοφία που θα μπορούσε να κατακτήσει ο άνθρωπος!...

…Να “κατακτήσει” ο άνθρωπος την Αγάπη ή να αφεθεί να… “κατακτηθεί” απ’ αυτήν;!... Δεν γνωρίζω। Δεν μπορώ να σας απαντήσω, δυστυχώς. Διότι, βλέπετε, μπορώ να δηλώνω ένας απλός φίλος της Σοφίας και, αντίστοιχα, ένας απλός φίλος της Αγάπης, αλλά ούτε τη Σοφία έχω προσεγγίσει, ούτε την Αγάπη…

Υ.Γ.-1: Για την Πίστη, την Αγάπη, την Ειρήνη και την Ελπίδα υπάρχει και μια συμβολική ιστοριούλα με τον τίτλο “τα τέσσερα κεριά”, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/04/blog-post_22.html

Υ.Γ.-2: Τον “Ύμνο της Αγάπης” μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2007/10/blog-post_30.html και να... ακούσετε εδώ: http://www.youtube.com/watch?v=rbMO5fkFKLA&p=702B249A934A7C61&playnext=1&index=2

Υ.Γ.-3: Μικρή επιλογή γνωμικών για την Πίστη και την Ελπίδα ανάρτησα σήμερα εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2010/09/blog-post_17.html

Πίστευε, αλλά και Ερεύνα! Ερεύνα, αλλά και πίστευε!

Του “άπιστου Θωμά” σήμερα.

[Του αρκετά “περιφρονημένου” (για τον λόγο αυτό) στους χριστιανικούς κύκλους, αν έχω αντιληφθεί σωστά… Λες και δεν θα έπρεπε, αντιστοίχως, να “καταφρονείται” και ο Πέτρος ο “ολιγόπιστος”, που δίστασε όταν θέλησε να περπατήσει πάνω στα κύματα… Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μου…]

Η “απιστία” ή, ορθότερα, η δυσπιστία του Θωμά, μου θύμισε την πολύ διαδεδομένη φράση “πίστευε και μη ερεύνα”, στην οποία κάποιοι νομίζουν ότι περικλείεται το μήνυμα του Χριστού… Μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι, έχοντας “ερευνήσει τας γραφάς”, δεν βρήκα πουθενά την φράση αυτή. Και βεβαίως δεν αποδίδει την ορθόδοξη άποψη…

Σε κάθε περίπτωση ποιο είναι (αποδεδειγμένα!) το μήνυμα του ίδιου του Χριστού; Την απάντηση την έχουμε στο σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα:

Στην “προκλητική” δήλωση του Θωμά “εάν μη ίδω εν ταις χερσίν αυτού τον τύπον των ήλων, και βάλω τον δάκτυλόν μου εις τον τύπον των ήλων, και βάλω την χείρα μου εις την πλευράν αυτού, ου μη πιστεύσω”, o Χριστός απαντά “φέρε τον δάκτυλόν σου ώδε και ίδε τας χείρας μου και φέρε την χείρα σου και βάλε εις την πλευράν μου και μη γίνου άπιστος, αλλά πιστός”.

[Και για όσους δεν με πιστεύουν, δηλαδή για τους τυχόν… “άπιστους Θωμάδες”, διαβάστε όλη την περιγραφή του γεγονότος στο: Ιωάννου κ’19-31]

Και συνεχίζει: “Ότι εώρακάς με, επίστευσας. Μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες”.

Αυτό το τελευταίο που έφερε στο νου, συνειρμικά, το πώς θα μπορούσαμε, ίσως, να συμπληρώσουμε τη φράση: “Μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες. Φρόνιμοι οι ιδόντες και πιστεύσαντες. Σοφοί οι ιδόντες και μη πιστεύσαντες”…. Διότι δεν είναι πάντοτε ασφαλή ούτε αυτά που βλέπουμε, ούτε αυτά που ακούμε, ούτε αυτά που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας, γενικότερα, ούτε όλα τα τρέχοντα πορίσματα και συμπεράσματα της επιστήμης, αφού κι αυτά μπορεί να ανατραπούν, στο μέλλον, όπως τόσο συχνά έχει συμβεί στο παρελθόν…

Συνήθως αυτοί που μέμφονται τους χριστιανούς για το ότι “πιστεύουν και δεν ερευνούν” [όχι ότι δεν… “βρίσκουν (πάτημα) και το λένε”!...] είναι οι υπέρμαχοι της θετικής επιστήμης και της τετράγωνης λογικής (όπως οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονται).

Θυμίζω, πάντως, ότι ακόμα δεν… έχει τετραγωνισθεί ο κύκλος και ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν πρόκειται να συμβεί “εις τον αιώνα τον άπαντα”… κάτι που προφανώς θα μπορούσε να ερμηνευτεί ότι η “τετράγωνη” λογική δεν μπορεί να καλύψει τα πάντα!....

Και για να αφήσω τα ευφυολογήματα και να μιλήσουμε σοβαρά, αν το προτιμάτε:

Πιστεύετε, αλήθεια… χμ! λάθος έκφρασή μου… Θεωρείτε, αλήθεια, πως η επιστήμη και η λογική αρκούν να δώσουν απάντηση και ν’ αποκαλύψουν την αλήθεια στα πάντα; Και θεωρείτε, ακόμη, πως και οι πιο αυστηροί υπέρμαχοι της άποψης αυτής έχουν απαρνηθεί τελείως ή/και δεν χρειάζονται καθόλου την πίστη;

Εδώ τα ίδια τα Μαθηματικά, η πιο αυστηρά δομημένη επιστήμη, δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην απόλυτη και ακραιφνή λογική! [Αν δεν με… πιστεύετε, διαβάστε το “Logicomix” του Απόστολου Δοξιάδη, που πραγματεύεται αυτό ακριβώς το ζήτημα, ένα βιβλίο που βρίσκουμε, πλέον, όχι μόνο στις ελληνικές καταστάσεις των “ευπώλητων”, αλλά και στην λίστα των best sellers των New York Times….]

Αλλά και η Επιστήμη, γενικά, σε κάθε της έκφανση, θα ήταν δυνατόν, άραγε, να κάνει βήματα (πόσο δε άλματα!...) προόδου, αν δεν “πίστευε” – αποδεχόταν τα πορίσματα των επιστημόνων του παρελθόντος και δεν στηριζόταν σ’ αυτά;….

Μεγάλο θέμα, αναμφίβολα! Τεράστιο!... Γι’ αυτό και “έχουν χυθεί ποταμοί μελάνης” πάνω στο θέμα. Στο οποίο αναμφιβόλως θα επανέλθω, εν καιρώ….

Εν-θουσιαστείτε!

[Συνέχεια από όσα έγραψα στο ιστολόγιό μου “Σπουργίτι”, εδώ: http://spourgitistefanos.blogspot.com/2008/12/blog-post_22.html]

Σπουδαίο συναίσθημα, σκέφτομαι, ο ενθουσιασμός!...

[Μπορεί, άραγε, να προσεγγίσει κάποιος τα συναισθήματα με τη σκέψη;…]

…Σε παρασύρει σε μια δίνη… ικανή να σε ανεβάσει ψηλά, σαν ανεμοστρόβιλος, ως τα ουράνια, “στον έβδομο ουρανό”…

…και, αντίστοιχα, αν τυχόν χαθεί, “σε ρίχνει κάτω” και μπορεί, έτσι, να συντριβείς…

Σκέφτομαι τέσσερεις –πέντε περιπτώσεις που μπορεί να συμβούν αυτά σε κάποιον: Περιπτώσεις που μπορούν να προκαλέσουν ενθουσιασμό: Η σκέψη –φιλοσοφία και η πίστη – θρησκεία… Η τέχνη… Η αγάπη κι ο έρωτας…

Όταν σε “κυριέψει” “εξ εφόδου”, που λένε, ο [θεός] Έρωτας, ο έρωτας για κάποιον ή, έστω, για κάτι… πραγματικά νιώθεις να πετάς… σε πιάνει ίλιγγος… Εν-θουσιάζεσαι με το άλλον... που γίνεται “o Θεός” σου… και σ’ ανεβάζει στα ουράνια… στον παράδεισο… Μόνο που ύστερα, το ίδιο ξαφνικά, όταν πια περάσει ο ενθουσιασμός… είναι πιθανό να σε ρίξει στην κόλαση…

Η Αγάπη σίγουρα δεν έχει την ορμή του έρωτα. Ούτε, βεβαίως, τις μεταπτώσεις του… Δεν είναι δα “ανεμοστρόβιλος” , μα ένα διαρκώς ούριο αεράκι, ένας άνεμος , που αν του αφεθείς, μπορεί να σ’ ανεβάσει (και) αυτή στα ουράνια… και να σε κρατήσει για πάντα εκεί… Διότι αυτή η Αγάπη στην οποία αναφέρομαι είναι “η αγάπη που ουδέποτε εκπίπτει”… Είναι, υπό μία έννοια και θεώρηση, “η πνοή η ζώσα” που, για τους πιστούς, ενεφύσησε, συμβολικά νοούμενο, ο Θεός στον άνθρωπο, όταν τον έπλασε “κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση”, δίνοντάς του κάτι απ’ τη δική του την ουσία… Και, όπως ξέρουμε… ή όπως νιώθουμε, σωστότερα, “ο Θεός αγάπη εστί”…

Συναφές είναι και το θέμα του “ενθουσιασμού” που προκαλεί η Πίστη…

…Κατ’ αρχάς νοούμενη ως εμπιστοσύνη. Σε κάτι ή σε κάποιον… Μια τέτοια πίστη σου δίνει τεράστιες δυνάμεις… [“Μετακινεί βουνά”, που λέει η Βίβλος…] Δίνοντας ή έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό σου, μπορείς να καταφέρεις τα πάντα… Έχοντας εμπιστοσύνη σε κάποιον μπορείς να τον ακολουθήσεις στα πιο ριψοκίνδυνα ταξίδια και περιπέτειες… Σωματικές και πνευματικές – διανοητικές… Ο φόβος είναι μην αποδειχθεί ανάξιος της εμπιστοσύνης… Οδηγοί και δάσκαλοι “ακραίων σπορς”, για παράδειγμα, που έβαλαν τους άλλους “να παίξουν τη ζωή τους κορώνα –γράμματα” και… την έχασαν, καθώς δεν τους υπέδειξαν τις απαραίτητες προφυλάξεις… Και έτσι, η αδρεναλίνη που γέννησε ο ενθουσιασμός “πήγε στράφι”… Το ίδιο, αντίστοιχα, συνέβη και με πνευματικούς “δασκάλους” και “ταγούς”, τάχα, γκουρού ή μοναχούς ή αρχηγούς σε διάφορες “σέκτες”… Πόσους οδήγησαν σε επικίνδυνα μονοπάτια, στο χείλος του γκρεμού… απ’ όπου γκρεμίστηκαν – συντρίφθηκαν… Ή να σας πω, να σας μιλήσω, για παράφρονες στρατηγούς που οδήγησαν το στρατό τους σε μάχες από πριν χαμένες ή/και για θρησκευτικούς ηγέτες, που εμφύσησαν τον θρησκευτικό φανατισμό ιδίως σε “νεοφώτιστους”, ενθουσιασμένους και ενθουσιώδεις “πιστούς” – “οπαδούς”, γενίτσαρους της (όποιας!) θρησκευτικής πίστης (της χριστιανικής συμπεριλαμβανομένης…) και αντί της αγάπης φύτεψαν το μίσος και, με τον ίδιο εν-θουσιασμό (τάχα!) τους οδήγησαν σε θρησκευτικούς πολέμους και σφαγές κατά των (όποιων άλλων!) “απίστων”!...

Μίλησα ακόμα, νωρίτερα, και για τη Σκέψη. Όσοι έχουν ζήσει, όσοι έχουν “βιώσει” αυτή την εμπειρία, αναμφίβολα εύκολα θα με αντιληφθούν, θα με καταλάβουν: Υπάρχουν σκέψεις που γεννιούνται στο ανθρώπινο μυαλό, πράγματα, καταστάσεις και φαινόμενα που, έξαφνα, σαν από έμπνευση, κατανοείς, θεωρίες που αιφνίδια γεννιούνται μέσα σου ή προβάλλουνε μπροστά σου… που εξίσου με τις προηγούμενες περιπτώσεις σε ενθουσιάζουν!... Σαν, ξαφνικά, όλα να φωτίζονται, σαν όλα “να μπαίνουν σε τάξη”… Και στροβιλίζεσαι σε μια διανοητική υπερδιέγερση… Το πνεύμα σου σα να ’χει καβαλήσει ένα ατίθασο άτι και να τρέχει τον ανήφορο… το άρμα σου να σε ανεβάζει ως τα ουράνια… [Έτσι όπως ο προφήτης Ηλίας… ή ο Ήλιος ο Φαέθωνας…] Μια φιλοσοφική θεωρία που γεννιέται μέσα σου, πρωτογενώς, πρωτότυπη, ή που κατανοείς, σ’ ενθουσιάζει… γιατί σου δίνει, πια, νόημα και σκοπό ζωής…

…Αλλά κι αυτός ο ενθουσιασμός μπορεί να σε οδηγήσει, ενδεχομένως, σε απογοήτευση ή/και σε καταστροφή… Σαν αντιληφθείς, για παράδειγμα, πως “ήταν φώτα, χίλια φώτα [φώτα τεχνητά…], μα δεν ήτανε το φως” που εσύ ζητούσες… Αν η φιλοσοφική θεωρία που αποδέχθηκες ως αληθινή, σου δίνει μεν νόημα, τάχα, της ζωής, αλλά όχι και σκοπό ζωής, και αντιθέτως… Αν το άλογο που “είχες καβαλήσει” γρήγορα αποδείχθηκε “κουτσό”… Ή αν το ταξίδι σου, ψηλά στον ουρανό, η πτήση σου προς τον ήλιο… σου έλιωσε τα φτερά, έτσι όπως του Ίκαρου, του (αρχικά) τόσο ενθουσιασμένου…

Υπάρχει τέλος (;) και η Τέχνη. Είτε τη συναντάς ως αποδέκτης, δηλαδή ως θεατής ενός σπουδαίου ζωγραφικού πίνακα ή ενός γλυπτού ή ως ακροατής ενός υπέροχου μουσικού κομματιού κ.λπ., είτε, πολύ περισσότερο, ως δημιουργός!... Με όποια απ’ τις δυό αυτές μορφές αν σε συνεπάρει η Τέχνη, αν σε εν-θουσιάσει, μπορεί να σε οδηγήσει, παρέα με τις Μούσες, οπουδήποτε, σε κάθε συναίσθημα… μέχρι το ακραίο όριο της αισθητικής απόλαυσης που προσφέρει ή ίδια η φύση!...

…Αυτοί οι τέσσερεις –πέντε λόγοι που μπορούν να μας κάνουν να εν-θουσιαστούμε, είναι, νιώθω και σκέπτομαι, οι δρόμοι που μπορούν να μας οδηγήσουν στο Θεό… και στην θεώση!...

Άλλωστε ας μη ξεχνάμε τη σοφία που μας προσφέρει, ενσωματωμένη σ’ αυτήν, η ίδια η λέξη [“Αρχή σοφίας, ονομάτων επίσκεψις”…]. H λέξη “ενθουσιασμός”, κατά κυριολεξία, παράγεται και προέρχεται από τις λέξεις “εν” και “Θεός”, δηλαδή “Θεός εν ημίν… Θεός μέσα μας… Θεός στην καρδιά μας”…

Αν μη τι άλλο ας είναι τα παραπάνω αφορμή για περαιτέρω σκέψεις ενόψει Χριστουγέννων!...