Η σήψη και η διαφθορά δεν ξεκινούν “από το κεφάλι”, αλλά από τις εκπτώσεις στη συνείδησή μας

Διαβάζω συχνά, ιδίως τον τελευταίο καιρό με/για την πολιτικο-κοινωνικο-οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα πως “το ψάρι βρωμάει απ’ το κεφάλι”. Φράση που κατά κυριολεξία προφανώς αποδίδει την πραγματικότητα και φαίνεται να έχει ισχύ, μεταφορικά πλέον, και στην κοινωνική πραγματικότητα. Επ’ αυτού, όμως, έχω κάποιες αντιρρήσεις, ικανές, κατά τη γνώμη μου, αν όχι να ανατρέψουν την ισχύ της, τουλάχιστον να θέσουν εν αμφιβόλω το “άλλοθι” που συχνά επιζητούμε οι ίδιοι επικαλούμενοι τη συγκεκριμένη φράση.

Το ψάρι, λοιπόν, βρωμάει απ’ το κεφάλι!... Όπερ σημαίνει ότι η κατάσταση στην οποία έχουμε περιέλθει, το ότι δηλαδή “κολυμπάμε” [ψάρια γαρ!...] στα σκάνδαλα, οφείλεται στην διαφθορά των κρατούντων, των υψηλά ισταμένων!...

Φοβούμαι, όμως, ότι μας διαφεύγει ή ότι παραβλέπουμε το γεγονός ότι, σύμφωνα με μετρήσεις και έρευνες, δημοσκοπήσεις αλλά και αναφορές [νομίζω του Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης], οι πιο διεφθαρμένοι θεσμοί είναι οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οι Πολεοδομίες, οι Εφορίες κ.λπ. Αυτά δεν είναι δα “μεγάλα ψάρια”!... Ούτε “το κεφάλι του ψαριού”!... Δεν είναι τα σημεία όπου λαμβάνονται οι “κεντρικές πολιτικές αποφάσεις”, δεν είναι τα λεγόμενα “μεγάλα κέντρα εξουσίας” των “υψηλά ισταμένων”… Οι “τοπικοί άρχοντες” είναι, λίγο – πολύ, άνθρωποι σαν εμάς. Είναι άνθρωποι “από εμάς”! Το ίδιο και οι υπάλληλοι των πολεοδομιών ή των εφοριών που (τυχόν) “τα πιάνουν”… Μπορεί, βεβαίως, να εκμεταλλεύονται την πραγματικότητα της ατιμωρησίας που εκπορεύεται από ψηλά [:“απ’ το κεφάλι”…], αλλά, πάντως, αυτή καθεαυτή η ηθική διαφθορά τους, η σήψη τους, δεν πηγάζει “απ’ το κεφάλι”!...

-Μα… συγκρίνεται αυτού του είδους η μικρή [αλλά εκτεταμένη, τονίζω!...] διαφθορά με τα μεγάλα σκάνδαλα που ταλανίζουν την χώρα; Όχι μεν, αλλά η μόνη διαφορά της κατά περίπτωση διαφθοράς είναι ποσοτική και όχι ποιοτική: Ο μικρο-υπαλληλάκος που χρηματίζεται με ένα μικρό ποσό [σε σύγκριση με τα εκατομμύρια των προμηθειών, που ακούμε, για τα νοσοκομεία, ή για τους εξοπλισμούς –που έχουμε καιρό να ακούσουμε…], το κάνει μόνο και μόνο διότι ως “εκ της θέσεώς του” και “εκ των περιστάσεων” [… “κακούργα κοινωνία” και “κακούργα ζωή”, που “με ρίξατε σ’ αυτήν εδώ τη ρημαδοδουλειά”!...] είναι σε θέση να λάβει μόνο αυτό το μικρό χρηματικό ποσό και όχι πολύ περισσότερα.... [“Μωρέ να γινόμουν εγώ υπουργός για μια ημέρα και θα σου έλεγα”!...]

Είμαστε, λοιπόν, όλοι μας, εν δυνάμει διεφθαρμένοι. Η κύρια ευθύνη των κρατούντων είναι που δεν “βάζουν πάγο” στη διαφθορά. Η προσωπική ευθύνη, όμως, ενός εκάστου από εμάς είναι που δεν έχουμε αναπτύξει αντιστάσεις ηθικές, δηλαδή εσωτερικές, εκούσιες, συνειδητές, απέναντι στη διαφθορά…

Περί της Ηθικής, της Ποινικής και της Πολιτικής διάστασης της ΕΥΘΥΝΗΣ

6.5.2010

Ένα από τα ρητά που μ’ έχει “σφραγίσει” για τα καλά, ήδη από την εφηβεία μου, είναι αυτό:

“Να αγαπάς την ευθύνη! Να λες: Εγώ θ’ αλλάξω τον κόσμο! Κι αν δεν αλλάξει ο κόσμος, την ευθύνη θα την φέρνω εγώ!...”

[Νομίζω, αν δεν λαθεύει η μνήμη μου, πως αποδίδεται στον Ναζίμ Χικμέτ. Μπορεί σ’ αυτόν, μπορεί και σ’ οποιονδήποτε άλλον. Μικρή σημασία έχει ποιος το είπε. Αξία και σημασία έχει αυτό που λέει!...]

Ευθύνη, λοιπόν!

Στην ύψιστη μορφή της: Την Ηθική διάσταση της Ευθύνης. Με την έννοια ότι πράττουμε, ως ελεύθερα βουλόμενοι άνθρωποι, κι αναλαμβάνουμε αυτή την ευθύνη των πράξεών μας [ή/και της απραξίας μας!...] και τις όποιες συνέπειες των πράξεών μας [ή/και της απραξίας μας, επαναλαμβάνω και τονίζω…] αυτών. “Αντρίκια” ή “παλικαρίσια”, όπως λέγαμε, όπως νιώθαμε, όπως γαλουχηθήκαμε…

Στην πορεία, στην καθημερινότητά μας, όμως, ήρθα και ήρθαμε σε (περισσότερη) επαφή με τη λεγόμενη “Ποινική Ευθύνη”. Που, καλώς ή κακώς, την έχει ανάγκη η Κοινωνία (μας). Εάν και εφόσον θέλει να ευ-νομείται και να ευ-ημερεί…

[Παρότι έχω να πω και να γράψω πολύ περισσότερα επ’ αυτών, δεν θέλω να μακρηγορήσω και, συνεπώς, εστιάζω κατ’ ευθείαν στον βασικό σημερινό στόχο μου:]

Η χώρα μας, τουλάχιστον εσχάτως, κάθε άλλο παρά ευημερεί.

Κι ο λόγος είναι (για ν’ ακολουθήσουμε αντίστροφη πορεία, σε όσα αμέσως παραπάνω έγραψα) πως εδώ και χρόνια πολλά δεν ευνομείται!

Κι αυτό διότι χάθηκε / χάσαμε, αρχικά μεν την ηθική διάσταση της Ευθύνης, στη συνέχεια δε (και ως αποτέλεσμα αυτού…) και την ποινική έκφανση της ευθύνης!...

Στη θέση της, κάποιοι καλοθελητές πολιτικάντηδες, κάποιοι ταχυδακτυλουργοί –δημαγωγοί ή κάποια “λαμόγια”, έβαλαν, λέει, άδειο πουκάμισο, ουσιαστικά, την έννοια της “πολιτικής ευθύνης”…

Να σας θυμίσω, βιαστικά κι επί τροχάδην, πώς προέκυψε η “ταχυδακτυλουργική” αντικατάσταση της ουσιαστικής έννοιας της ευθύνης με το “κούφιο” υποκατάστατό της;

“Δεν υπάρχουν θεσμοί!...” είπε κάποτε ο “Μέγας Μάγος” της Φυλής και της Αγέλης, ο Πολιτικός – Δημαγωγός. “Μόνος θεσμός είναι ο λαός!” μας πέταξε την καραμέλα, συνεχίζοντας τη φράση του… Κι ήταν η καραμέλα γλυκιά, πανάθεμά της! [“πανάγκασμά της”, που θα ’λεγε, νησιώτικα, μια φίλη μου αγαπημένη…]. Γλυκιά σαν κολακεία [εκεί στόχευε, άλλωστε, στο να μας κολακεύσει!...]. Γλυκιά σαν φρούτο της χώρας των λωτοφάγων, που μας έκλεψε την μνήμη και την κρίση… Και την “γλύψαμε” για τα καλά [όπως μας είχε “γλύψει”, με την κολακεία του, ο δημαγωγός πολιτικός…]. Και “την πατήσαμε”!...

Και έτσι, από τότε, ο κάθε λαμογιο-πολιτικός, άπαξ και κατάφερνε να ξεγελάσει τον λαό, τον ευκολόπιστο, και να επανεκλεγεί, ήταν σαν να έβγαινε, άσπιλος και εξαγνισμένος, από την κολυμβήθρα του Σιλωάμ!...

Και καταλήξαμε έτσι να πιστέψουμε, όλοι, τόσον εκείνοι (:οι πολιτικοί) όσο κι εμείς (:οι πολίτες), πως η υπέρτατη Τιμωρία για κάποιον πολιτικό είναι το να μην έχει αξίωμα ή/και το να μην επανεκλεγεί…

…Κι ύστερα, από “Υπέρτατη Τιμωρία” έγινε, ουσιαστικά, “η μόνη τιμωρία”!...

[“Σε τελική ανάλυση”, κατά το κοινώς λεγόμενο, “σκασίλα του”, του λαμογιού, αν δεν επανεκλεγεί ή αν δεν πάρει και πάλι αξίωμα, αν είχε ήδη καταφέρει να κερδίσει “ένα σκασμό” οφέλη!...]

“Πολιτική Τιμωρία”, λοιπόν…

…και, αντίστοιχα, “Πολιτική Ευθύνη”…

Η πιο “ξεφτιλισμένη”, κυριολεκτικά, και ουσιαστικά τελείως κενή περιεχομένου, έννοια ευθύνης!

“Αναλαμβάνω την πολιτική ευθύνη”, σου λέει ο “πάσα είς” πολιτικός, “με στόμφο χιλίων καρδιναλίων” ή και Πάπα, και μάλιστα [παγκόσμια πρωτοτυπία και ετούτη, στην Ελλάδα!...] ούτε καν παραιτείται!... Τόσο καλά!...

Ο e-φίλος ο Γεράσιμος, blogger του ιστολογίου “Memoryland”, έθιξε και αυτός, πρόσφατα, το θέμα και μάλιστα δύο φορές, γράφοντας για την “Ώρα ανευθυνότητας” (http://gerasimos-memoryland.blogspot.com/2010/05/blog-post_06.html) αλλά και “Όχι άλλη “πολιτική ευθύνη” (http://gerasimos-memoryland.blogspot.com/2010/04/blog-post_29.html). Σε αυτή τη δεύτερη ανάρτηση επισημαίνει, πολύ εύστοχα κατά τη γνώμη μου, πως το ίδιο “ανώδυνα” ανέλαβαν, πρόσφατα, την “πολιτική ευθύνη” των πράξεών τους και οι συλληφθέντες για τρομοκρατικές ενέργειες.

Γι’ αυτό προτείνω, ορθά – κοφτά:

Φτύστε αυτή την άγευστη πια τσίχλα της “Πολιτικής ευθύνης”.

[Είναι άλλωστε και κακόγουστο να την μασάμε… μα και χαζό για εμάς που λέμε και καυχιόμαστε πως, τάχα, “δεν μασάμε”!...]

Επαναφέρετε, επειγόντως, στο πολιτικό προσκήνιο και την Ποινική ευθύνη!

Και πάμε, όλοι μαζί, ν’ αναζητήσουμε, πάλι, την αρχετυπική έννοια της Ευθύνης, την Ηθική!...

[Προτείνω και πάλι, σχετικώς, την ανάρτηση “Περί Ηθικής (κατά τον Ε. Παπανούτσο”, στο άλλο μου ιστολόγιο, το Eagle, με αποσπάσματα από το βιβλίο “Ο νόμος και η αρετή”, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/12/blog-post.html]

Νόμος και Ηθική

Τις προάλλες «είχαμε φασαρίες»: Κάποιος μεγαλόσχημος κύριος είχε φερθεί κατά τρόπο ανάρμοστο στους υπόλοιπους και αυτοί τον αποδοκίμασαν, ενώ πολλοί (μάλλον οι περισσότεροι) του έλεγαν να φύγει, του έδειχναν την πόρτα ή/και τον «έσπρωχναν» αγανακτισμένοι προς αυτήν.
Η ανάρμοστη συμπεριφορά του περί ού ο λόγος αφορούσε και εμένα. Συνεπώς κανείς δεν μπορούσε να μου πει “εσένα δεν σου πέφτει λόγος” για το ζήτημα. Και λόγος μου πέφτει, και άποψη έχω… απλά δεν θεώρησα πως ήταν του παρόντος ιστολογίου (που σκοπός του είναι να αναφέρεται σε θέματα με διαχρονική αξία και σημασία, όσο κι αν, ίσως, κάποιες φορές μπορεί να μου ξεφεύγει ο έλεγχος…) και πως, σε τελική ανάλυση, ελάχιστα μπορεί να σας ενδιαφέρει ή να έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και σημασία η δική μου άποψη, γνώμη και αντίδραση επί του θέματος.
Αυτό που έχει ιδιαίτερη και διαχρονική σημασία, όμως, είναι το παρακάτω: Κάποια στιγμή, ο περί ού ο λόγος κύριος, την ώρα που, κατά τα προλεχθέντα, οι περισσότεροι του έλεγαν «να σηκωθεί να φύγει», έκανε κάτι εξίσου αν όχι και περισσότερο άπρεπο κι ανάρμοστο με ό,τι είχε κάνει (τουλάχιστον κατά τη δική μου αντίληψη): Σήκωσε το πόδι του και μου πάτησε… τον κάλο! Κι όχι μόνο τον δικό μου, μα κι ένα σωρό άλλων! [Βεβαίως, οφείλω να πω, για να είμαστε δίκαιοι, πως πολλοί απ’ αυτούς που τον κάκισαν και που διαμαρτυρήθηκαν γι’ αυτό που έκανε, είτε δεν έχουν –τέτοιο- κάλο και δεν τους τον πάτησε, φυσικά, κανείς, είτε από μέσα τους σκέφθηκαν «καλά τους έκανες», αφού και οι ίδιοι αναμφίβολα το ίδιο θα έκαναν κι αυτοί, διότι αυτό πρεσβεύουν, αυτό τους υπαγορεύει η παιδεία και ο χαρακτήρας τους και έτσι φέρονται συνήθως, ακόμη κι αν δεν το κάνουν φανερά, αλλά το κρύβουν…]

Λοιπόν, όπως ίσως θα καταλάβατε, αυτό που «μου πάτησε τον κάλο» ήταν η περίφημη φράση «Ό,τι είναι νόμιμο, είναι και ηθικό»… Διότι όσοι με γνωρίζετε προσωπικά ή από παλιότερα κείμενά μου, θα έχετε αντιληφθεί πως έχω μια ιδιαίτερη ευαισθησία σ’ αυτόν τον… κάλο, σ’ αυτό το θέμα!...
Κι όποιος θίγει αυτό το θέμα «άγαρμπα»… «με κάνει Τούρκο»!...
[Τούρκος από τη μια… Βουλγαρ-άκης από την άλλη… είναι πιθανό να έχουμε έντονο “διπλωματικό επεισόδιο”. Για την ώρα, πάντως, θα περιοριστώ σε μια “αυστηρή διπλωματική νότα”, όπως συνηθίζεται να λέγεται σε τέτοιες περιπτώσεις]:

Όχι, λοιπόν, κύριοι!
[Διότι, βεβαίως, η παραπάνω άποψη δεν είναι μεμονωμένη, αλλά εκφράζει πολλούς και μάλιστα όχι μόνο εκ των κρατούντων (και αυτών που αγωνίζονται να γίνουν κρατούντες…), αλλά και των “υπό” –υπηκόων, υποστηρικτών κ.λπ.-, που είτε φιλοσοφούν είτε “σοφιστούν” (αλήθεια, υπάρχει τέτοια έκφραση, έστω και αδόκιμη, που να αφορά στους σοφιστές;…)]
Νόμος και Ηθική είναι δύο έννοιες τελείως διαφορετικές και είναι τουλάχιστον άσοφο και πάντως επικίνδυνο να τις συγχέουμε. Μια τέτοια αντίληψη θα μπορούσε να “ανοίξει τον ασκό του Αιόλου” κι ύστερα “θα θερίσουμε θύελλες”…
Κι εμείς οι Έλληνες, ιδίως, λόγω πείρας, ιστορίας, δεινών και παθών, θα έπρεπε να έχουμε τη σοφία να το αντιληφθούμε.
Όποιος έχει την εξουσία και τη δύναμη να νομοθετεί, είναι αυτομάτως, λοιπόν [κατά τη γνώμη τους], δηλαδή μετατρέπεται σε “ηθικό”;
Τα βασανιστήρια του Γκουαντανάμο και οι θανατικές καταδίκες στις ΗΠΑ είναι ηθικές, επειδή επιτρέπονται από τους αμερικανικούς νόμους;
Όλα τα πεπραγμένα της δικτατορίας των συνταγματαρχών, από το 1967 ως το 1974, βαφτίστηκαν στην «κολυμβήθρα του Σιλωάμ» και βγήκαν απ’ αυτήν ηθικά, επειδή το πραξικόπημα επικράτησε και άρχισε να παράγει (ηθικούς, παρακαλώ!...) νόμους;
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 ήταν ανήθικη επειδή αντιστρατευόταν την κρατούσα νομοθεσία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας;
…Έχω κι άλλα τέτοια παραδείγματα, κι άλλες τέτοιες ερωτήσεις (με σχεδόν αυτονόητη, πιστεύω, απάντηση), αλλά προφανώς δεν χρειάζεται να συνεχίσω, αφού προφανώς έγινε σαφές τι εννοώ, έτσι δεν είναι;…

Τα θέματα, βεβαίως, του Νόμου και της Ηθικής, αφενός μεν μεμονωμένα, αφετέρου δε συνδυαζόμενα, είναι τεράστια και (σχεδόν) ανεξάντλητα… Νομικοί, Κοινωνιολόγοι, Θεολόγοι και Φιλόσοφοι ασχολούνται επί αιώνες με τα θέματα αυτά. Άλλοι με περισσότερη και άλλοι με λιγότερη επιτυχία. [Κι οφείλουμε, πιστεύω, να σκύψουμε με προσοχή και να διαβάσουμε ό,τι έχουν γράψει ή πει σχετικώς, τουλάχιστον οι διανοητές της Αναγέννησης και οι Αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς και φιλόσοφοι!]
Το σημαντικό είναι να μη διαγράψουμε απ’ το λεξιλόγιό μας, απ’ τις πράξεις μας κι απ’ τη συνείδησή μας, τον όρο “Ηθική”. Ή ακόμα (που μπορεί να είναι ακόμα χειρότερο…) να μην εξευτελίσουμε την έννοια αυτή, είτε (όπως εν προκειμένω) ταυτίζοντάς την με τον Νόμο, είτε ταυτίζοντάς την με το προσωπικό ίδιον όφελος (:«Ηθικό είναι ό,τι –νομίζω πως- με συμφέρει»...) Διότι τότε είναι σαν να ρίχνουμε “τα Άγια τοις Κυσί”, τα μαργαριτάρια για τροφή των χοίρων…
…Και τότε λίγο θ’ απέχει ο άνθρωπος απ’ την κτηνοποίηση, κι οι κοινωνίες μας από τις ζούγκλες…

Οι “Αποτυχημένες Πολιτείες” του Νοαμ Τσόμσκυ [Συνέχεια]

[Συνεχίζω να διαβάζω το βιβλίο «Αποτυχημένες Πολιτείες» του Νόαμ Τσόμσκυ. Και, παράλληλα, συνεχίζονται οι «παράπλευρες σκέψεις και προβληματισμοί» μου. Επιτρέψτε μου, και πάλι, να σας κάνω κοινωνούς…]

…Εντάξει, φίλε μου, σε καταλαβαίνω, σε κατανοώ: Δεν έχει πολύ νόημα και δεν θα έχει αποτέλεσμα το να σου δείξω κάτι που βρίσκεται πολύ κοντά σου, κάτι που σε αφορά, κάτι που είναι «μπροστά στα μάτια σου»… Δεν έχεις την κατάλληλη απόσταση, δεν μπορείς ν’ αντιληφθείς το θέμα ως ολότητα… […σαν τον ελέφαντα που, όταν τον κοιτάς από πολύ κοντά, προφανώς δεν μπορείς να τον αντιληφθείς πλήρως…]
Θα σου δείξω, λοιπόν, κάτι πολύ πιο μακρινό. Μήπως έτσι καταλάβεις… κι αντλήσεις, έπειτα, επιχείρημα «a majore ad minor», «εκ του μείζονος εις το έλασσον», που λένε…
Θυμάσαι ποιοι έδωσαν δύναμη στον Μπιν Λάντεν και στους Ταλιμπάν; Τότε που θεωρούσαν πως τους βόλευε… Οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες!... Κι όταν μετά αυτονομήθηκαν, διότι… (…άσε, για πολλούς λόγους, δεν έχει σημασία…), «τρέχαν να μαζέψουν τα ασυμμάζευτα»…
Το ίδιο ακριβώς δεν έγινε, άλλωστε, και με τον ίδιο τον Σαντάμ Χουσείν; Δεν ήταν, κάποτε, παιδί αγαπημένο, στην περιοχή, των Η.Π.Α.;
Τα δύο αυτά δεδομένα μας τα θυμίζει, μεταξύ άλλων, στο βιβλίο του, ο Τσόμσκυ.
Να έρθω, τώρα, εγώ, σ’ ένα παράδειγμα λίγο πιο κοντινό μας, που μας αφορά ως Έλληνες πολίτες; Εάν καλώς θυμάμαι, επί Οικουμενικής Κυβέρνησης, ο τότε ισχυρός πολιτικός ανήρ, έδωσε ισχυρή και κατά το δυνατόν απόλυτη – μονοπωλιακή οικονομική εξουσία, κατ’ επιλογήν, σε έναν μόνο, θεωρώντας, προφανώς, πως έτσι, θα μπορούσε να αντλήσει και αυτός πολιτικά οφέλη. Αυτός λοιπόν ο πολιτικός άνδρας, εάν και πάλι καλώς θυμάμαι (αν όχι, συγχωρέστε με – αποσύρω το παράδειγμα), εκείνον ακριβώς τον οικονομικό επιχειρηματικό μεγαλοπαράγοντα κατηγόρησε πως ήταν η αιτία για την πτώση του. Ενώ αν δεν είχε κάνει τέτοια προκλητική διάκριση, αν είχε ακολουθήσει πολιτική «ίσων αποστάσεων», αν δηλαδή ήταν δίκαιος απέναντι σε όλους, ίσως τα πράγματα να ήταν διαφορετικά…

….Πες μου, λοιπόν, φίλε μου, κατάλαβες; Κατάλαβες πού αναφέρομαι; Ως δίδαγμα για το παρόν μας και το μέλλον μας….
Αν πάλι όχι ακόμα… τότε σκέψου λίγο ακόμα…
…στο μεταξύ εγώ θα πιάσω [και θα καταπιαστώ] με ένα άλλο θέμα, πάντως συναφές [Διότι, κατά βάθος, όλα τα θέματα σχετίζονται…]

Θα έχεις ακούσει, βέβαια, που λένε πως «την προδοσία πολλοί αγάπησαν, μα τον προδότη ουδείς»… Μ’ αυτοί που αγάπησαν την προδοσία δεν σκέφθηκαν πως μ’ αυτή τους ακριβώς την παράνομη, ανήθικη κι ανίερη «αγάπη» τους, ουσιαστικά γεννήσαν ή έστω εξέθρεψαν, ταυτόχρονα, και την ιδέα της προδοσίας και τους προδότες!...
Μίλησα για προδοσία και προδότες κι ο νους μου πήγε σε δυό – τρεις ας τις πω «αρχετυπικές μορφές»: στον Εφιάλτη των Θερμοπυλών, στην Κερκόπορτα του Βυζαντίου και, βέβαια, στον Βρούτο… [Τον Ιούδα δεν τον ξέχασα, μ’ αυτός είναι «μια άλλη ιστορία»…]

Για μένα, ετούτη τη στιγμή, το μυστικό δρομάκι του Εφιάλτη και η Κερκόπορτα του Βυζαντίου, δεν είναι τίποτε άλλο παρά συμβολικές «υποχωρήσεις» που κάνουμε, όλοι μας, στην Ηθική μας: Ατομική, Συλλογική ή/και Κρατική!...

Για κάθισε και σκέψου: Εσύ, ως μαχητής, ως υπερασπιστής… θα ήθελες να σου τύχει ένας Εφιάλτης, μια Κερκόπορτα, ένας Βρούτος;… Σίγουρα όχι, το δίχως άλλο… Τότε, λοιπόν, αν σου δοθεί μια αντίστοιχη ευκαιρία… μην την πιάσεις, μην την «εκμεταλλευτείς»…
[«Ό σύ μισήσεις, ετέρω μη ποιήσεις»…]
Άσε το μονοπάτι να χορταριάσει, να χαθεί στη λήθη… Ασ’ την Κερκόπορτα να σκουριάσει, να σκεβρώσει, να μην μπορεί πια ν’ ανοίξει στον αιώνα!...

Κάνε εσύ την αρχή: Όταν αύριο αποφασίσεις ποιος θα είναι ο καλύτερος πολιτικός για να ψηφίσεις… μην επιλέξεις εκείνον (ή τουλάχιστον μην είναι αυτό το κριτήριό σου…) που θα σου κάνει το «ρουσφέτι», που θα σου τάξει, για παράδειγμα, πως «σαν δικό του παιδί» θα σε διορίσει «απ’ το παράθυρο» ή ακόμα κι απ’ την πόρτα [την… Κερκόπορτα!...], διώχνοντας «τα παιδιά των προηγούμενων»… Μην το δεχθείς αυτό! Δεν οδηγεί πουθενά, πίστεψέ με!... Σ’ έναν ατέρμονα φαύλο κύκλο οδηγεί κι «απ’ το κακό στο χειρότερο» για την πατρίδα μας, που όλοι μας πονάμε και νοιαζόμαστε… [ή έτσι, τουλάχιστον, υποτίθεται…]
Κάποτε, επιτέλους, πρέπει να δοθεί ένα τέλος σ’ αυτή την κατάσταση, δεν νομίζεις; Θα θυμάσαι που, παλαιότερα, κάθε που άλλαζε η κυβέρνηση, άλλαζαν και όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι κι οι κάθε φορά «εκπαραθυρούμενοι» πήγαιναν και έκλαιγαν, όλοι μαζί, στην πλατεία που για αυτόν τον λόγο ονομάστηκε «Κλαυθμώνος»… Ευτυχώς που από τότε βελτιώθηκε, τουλάχιστον ως προς αυτό, η κατάσταση η τόσο ακραία… Βέβαια, θα μου πεις [και συμφωνώ μαζί σου…] πως η συνέχεια δεν ήταν η ενδεδειγμένη, η καλύτερη: Κάποιοι «έξυπνοι» πολιτικοί – «πολιτικάντηδες», σκέφτηκαν «εξυπναδίστικα»: Και ναι μεν δεν έδιωχναν τους προηγούμενους, μα έβαζαν και τους νέους τους δικούς τους, ακόμα κι αν δεν ήταν απαραίτητο… Και τώρα κλαίμε όλοι μας, με μαύρο δάκρυ [κι οι φταίχτες με «δάκρυα κροκοδείλια»…] την Ολυμπιακή που ίσως να βιώνει «το χρονικό ενός προεξαγγελθέντος θανάτου»… Για να μην μιλήσω και για την τραγική κατάσταση των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης [που για λόγους τοπικής μικροπολιτικής διορίζουν, καθώς λένε οι ειδικοί, «από πόρτες και παράθυρα» κι ύστερα δεν έχουν δυνατότητα να τους πληρώσουν…] ή/και γι’ αυτό το ίδιο το υδροκέφαλο και γραφειοκρατικό μας κράτος, με τους χιλιάδες κρατικοδίαιτους και ίσως [κάτι που ισχύει για πολλούς από αυτούς…] αργόμισθους υπαλλήλους… Αυτό το Κράτος που (υποτίθεται πως) υπάρχει για το δικό μας το καλό, να δούμε πότε θα το κλάψουμε…
Θα πεις, ίσως, «εγώ θα κάνω πρώτος την αρχή;» Ναι, πρέπει να το κάνεις! Αλλιώς δεν λύνονται οι Γόρδιοι Δεσμοί. Μόνο κόβονται!... Κι αυτοί που ’χουν το θάρρος να το κάνουν, μένουν στην ιστορία!...
Σκέψου, για παράδειγμα, τις τραγικές συνέπειες που έχει ένας άλλος τέτοιος ή παρόμοιος Γόρδιος Δεσμός, αυτός του φαύλου κύκλου της ατέρμονης εκδικητικότητας: Βεντέτα… Μια ατελείωτη αλυσίδα αίματος… Που αφανίζει οικογένειες ολόκληρες… Μέχρι που κάποιος, κάποτε, αποφασίζει να την κόψει. Είτε γιατί αποφασίζει να συγχωρήσει [που θα ήταν το καλύτερο!...] είτε γιατί βάζει, επιτέλους, τη Λογική του, ως άνθρωπος, να λειτουργήσει… Το ίδιο, σ’ εντονότερο βαθμό, σε μεγαλύτερα μεγέθη και, συνεπώς, με τραγικότερες συνέπειες, ισχύει και γι’ αυτό που ζήσαμε, ως έθνος: τον Εμφύλιο! Κι οι δύο οι μεριές, τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα, θα είχαν, ίσως, ένα σωρό «λόγους» και «δικαιολογίες» να τον συνεχίσουνε ατέρμονα… Ευτυχώς που κάποια στιγμή ένας – δυό φωτισμένοι ή και μια ομάδα πολιτικών το πήρε απόφαση [ίσως να ήταν κι ώριμες πια οι συνθήκες και να το απαιτούσε το ένστικτο της συλλογικής μας αυτοσυντήρησης] και δόθηκε, [επιτέλους!] τέλος σ’ αυτό το γαϊτανάκι…

Χμ… Πώς «ξεστράτισα» ως εδώ;… Πρέπει, νομίζω, να γυρίσω στο αρχικό το μονοπάτι, στις αρχικές μου σκέψεις... Εκείνες που αναφέρονταν στο ύπουλο το μονοπάτι του Εφιάλτη και στο προδοτικό άνοιγμα της Κερκόπορτας…
…Σκέφτομαι, λοιπόν, πως το μονοπάτι πρέπει να το ανακόψεις μη αναστρέψιμα και την Κερκόπορτα, αντίστοιχα, πως πρέπει να την χτίσεις…
Κι είπα, νωρίτερα, πως αυτό δεν πρέπει να γίνει μόνο σε σχέση και αναφορά με την προδοσία [που τόσοι την αγάπησαν, μα κανένας, σου θυμίζω, τον προδότη…] μα και σε κάθε υπόθεση και θέμα Ατομικής, Συλλογικής και Κρατικής Ηθικής…

…Συγχώρεσέ με, αναγνώστη, που επαναλαμβάνομαι, συγγνώμη που επανήλθα στην αρχή, μα… για σκέψου το και έτσι: «Η ζωή μας κύκλους κάνει»… [Τουλάχιστον να μην είναι «φαύλοι κύκλοι»…] Χμμμ! Αυτή η φράση, ως κανόνας, νομίζω πως δεν είναι απόλυτα ακριβής… Διότι μπορεί μεν να ισχύει για τους ανόητους [που επαναλαμβάνουν τα λάθη τους, μη διδασκόμενοι είτε από αυτά, είτε, ακόμα καλύτερα, απ’ τα λάθη των άλλων…], για τους πιο έξυπνους όμως [αν θέλουμε κι αν επιλέγουμε να ανήκουμε σ’ αυτούς…] η ζωή είναι μια σπείρα, ανελισσόμενη στον χρόνο: Κι αν φαίνεται (δυσδιάστατα) πως είμαστε στο ίδιο πάλι σημείο, με μια ευρύτερη (και τρισδιάστατη…) οπτική είμαστε λιγάκι παραπάνω, λιγάκι πιο «σοφοί», από την πείρα, τις σκέψεις μας, την αναζήτηση που προηγήθηκε…
[Και αν στην ανα-ζήτηση τη δική μου προστεθεί, με κάποια σχόλιά σας, κι η δική σας η ανα-ζήτηση… αν ετούτες όλες οι ανα-ζητήσεις γίνουν, δηλαδή, συ-ζήτηση… την επόμενη φορά που θα ξαναμιλήσουμε γι’ αυτό το θέμα (ή όποιο άλλο), θα είμαστε, όλοι μας, λιγάκι ακόμα πιο ψηλά σ’ αυτή την σπείρα της ζωής…]

Περί Αρετής, Νόμων και Ηθικής

«Τι εστί αρετή;» ρώτησε τις προάλλες ο Αντώνιος [http://adonios.wordpress.com]. Στον περίπου ένα μήνα που πέρασε από τότε (9.1.2008) απάντηση ουσιαστικά δεν πήρε [από τους τόσους που σχολίασαν, μόνο δύο αναφέρθηκαν στο θέμα!...] «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω»… [φράση που, βεβαίως, αγαπητέ Αντώνιε, δεν αναφέρεται στον Άγιο του οποίου φέρεις το όνομα, μα θα μπορούσε και να αναφέρεται…]
«Τι είναι αρετή;» Θα ρωτήσω κι εγώ… Ποιος και πώς την καθορίζει;.. Όχι, μην μου απαντήσετε τι γινότανε παλιά… τι, για παράδειγμα, υποστηρίζουν οι διάφοροι αρχαίοι συγγραφείς… Σήμερα να μου πείτε τι συμβαίνει. Σημερινές απαντήσεις θέλω! Δηλαδή τι απαντάει σήμερα η κοινωνία!...
Διότι παλιά (…παλιά …παλιότερα …αρχαιότατα…) αυτός που είχε αξία και σημασία, αυτός που «μετρούσε» ως άνθρωπος, που ήταν πρότυπο, ήταν ο «καλός κ’ αγαθός»… Ενώ σήμερα… Σήμερα το «αγαθός» έχει καταντήσει να είναι χαρακτηρισμός υποτιμητικός: “Αγαθός” – “Αγαθούλης” – “Αγαθιάρης”… (όλα συνώνυμα δεν είναι αυτά;) Το αντίθετο του έξυπνου, το μάγκα, του καταφερτζή, του ξύπνιου…
Παλιά εξυμνείτο το να είσαι πιστός… «Πιστός σαν σκύλος»… Τώρα, αν δεν κάνω λάθος, το σημαντικότερο είναι «να είσαι γάτα»… στο να ξεγλιστράς και να ξεφεύγεις απ’ το να σε καταλάβει ο άλλος πως δεν του στάθηκες πιστός. Κι ακόμα πιο «γάτα» είσαι, αν μπορείς να τον κάνεις «να τρέχει πίσω σου σαν το σκυλάκι»…
Μου λένε οι γεροντότεροι πως κάποτε «ο λόγος ήτανε συμβόλαιο»!... Σήμερα, δυστυχώς (και σας μιλώ εκ πείρας…), τα συμβόλαια είναι μακρά, λεπτομερή, με «ψιλά γράμματα» και λόγια πολλά, μα χάνεται (μέσα στα λόγια ετούτα τα πολλά, τα κούφια, εκείνο ακριβώς που έχει αξία, σημασία και νόημα:) ο λόγος!
Να αναφερθώ και σε άλλα;
Σήμερα κάποιος μπορεί (και πρέπει) να ντρέπεται μονάχα για το ότι ακόμα «κοκκινίζει από ντροπή»… Ή, με άλλα λόγια (δηλαδή politically uncorrect) να είναι αδιάντροπος!...
Οι μανάδες είναι περήφανες όταν το παιδί τους «έχει θράσος» [Το επισημαίνω και το τονίζω: «θράσος» και όχι «θάρρος»! έτσι λένε! αυτή τη λέξη τις ακούω να χρησιμοποιούν…] Διότι, κατά πως προσθέτουν, «μόνο έτσι θα πάνε μπροστά»!...
Οι πολιτικοί που κάποτε «πέθαιναν στην ψάθα», γιατί πουλούσαν κι εκποιούσαν την προσωπική τους περιουσία, θυσία αυτή τους την (ευγενική αν θέλετε) τρέλα… σήμερα κάνουνε… «τρελές περιουσίες»!...

«Οι καιροί αλλάζουν» θα μου πείτε…
… «δίχως να κοιτάζουν τη δική μου μελαγχολία» για αυτού του είδους την αλλαγή, θα συμπληρώσω…
«O tempora o mores» θυμάμαι (και χαμογελάω μελαγχολικά…) να μονολογεί μονίμως, εκείνος ο δύστυχος πειρατής – ναυαγός, στον «Asterix»…
Κάπως έτσι, αντίστοιχα, βλέπω να ναυαγήσαμε κι εμείς στις μέρες μας, ως άνθρωποι γενικότερα και ως ελληνικός λαός ειδικότερα…
Και κάνω ετούτη τη διάκριση διότι θαρρώ (κι αν κάνω λάθος, πάλι, συγχωρήστε με και διορθώστε με!...) οι ξένοι οι λαοί (εκείνοι τουλάχιστον που χαρακτηρίζονται ως πολιτισμένοι, με πολιτεύματα λίγο – πολύ δημοκρατικά και κράτη ευνομούμενα…) είχαν ανέκαθεν και έχουνε ακόμα ένα «φρένο» περισσότερο από εμάς: τους νόμους!...
…Ενώ εμείς, ανέκαθεν, ήμαστε απέναντι στον νόμο απειθάρχητοι… Τον θεωρούσαμε πάντοτε «ζυγό αβάσταχτο», κατάλοιπο των χρόνων της Τουρκοκρατίας (κι ούτε που νιώσαμε, ούτε που καταλάβαμε, οι ανόητοι, πως φτιάξαμε δικό μας κράτος, δικούς μας νόμους, για το δικό μας το συλλογικό μας το καλό…)
Τι είχαμε εμείς, λοιπόν, ως Έλληνες; Τι ήταν εκείνο που μας φρενάριζε απ’ την κατηφόρα και απ’ τον εκτροχιασμό; Θαρρώ η Ηθική μας: Αρχές κι Αξίες, που ήταν ζυμωμένες στην παράδοσή μας, που κληρονομούσαμε απ’ τους πατεράδες μας και τους παππούδες μας, συνυφασμένες με την ελληνικότητα και την θρησκευτικότητά μας.
Τι έχουμε, όμως, σήμερα; «Λεύτεροι πια», καθώς πιστέψαμε, και από τον «εθνικισμό» (όπως τον βαφτίσαμε…) και απ’ τον Θεό και την θρησκεία… τι μας έμεινε;…
…Μονάχα η ψευδεπίγραφη η «λευτεριά» μας…

…Κι εντάξει, πέστε με εμένα τάχα συντηρητικό και ό,τι άλλο. Μ’ αντιπροτείνετέ μου, τουλάχιστον, κάτι άλλο, να σας ακολουθήσω… Κι ιδίως απαντήστε μου σ’ ετούτο το ερώτημα: Έχετε να μου προτείνετε [κι εγώ, ειλικρινά το λέω, θα το σκεφθώ, κι αν συμφωνήσω, καλόπιστα θα σας ακολουθήσω… ίσως κι ελλείψει άλλου…] κάποιο άλλο, νέο, σύστημα Ηθικής; Κι ιδίως πέστε μου, ακόμα: Πού το εδράζεται αυτό το σύστημα; Πού νομίζετε πως θα μπορούσαμε να το στηρίξουμε; Από πού εκπηγάζουν οι κανόνες του; Από πού (θα) αντλούνε τη νομιμοποίησή τους;
Και πριν βιαστείτε, ίσως, να μου απαντήσετε, οφείλω και πάλι να σας επισημάνω: Μιλώ για Ηθική και όχι για Νόμους (…που, άλλωστε, ούτως ή άλλως, εμείς, ως Έλληνες, και πάλι θα τους παραβιάσουμε ή απλά «θα τους αφήσουμε να… ατονήσουν»…) Και μην μου πείτε, βέβαια, πως δεν υπάρχει διαφορά. Έχει και παραέχει (τουλάχιστον για μένα… και, νομίζω, για πολλούς ακόμα!...)
Νόμος και Ηθική, ως έννοιες, χορεύουν εδώ και χρόνια μέσα στο μυαλό μου… Κι άλλοτε συζητούν και συμφωνούν (ή «ομονοούν») κι άλλοτε «καυγαδίζουν» και συγκρούονται… Κι ίσως θα πρέπει, κάποτε, όλα ετούτα τα… «πρακτικά» των συζητήσεών τους (μες στο μυαλό μου…) να τα βγάλω στη δημοσιότητα… Κι είναι τόσα πολλά, στ’ αλήθεια…
Μια σκέψη μόνο σχετική: Εντάξει, όλοι μας συμφωνούμε για παράδειγμα, και οι νεώτεροι και (ιδίως) οι παλαιότεροι (που ζήσανε κι έχουν να διηγούνται καταστάσεις… «ανεκδιήγητες»…) πως ήταν απαραίτητη και επιβεβλημένη, για παράδειγμα, η αποποινικοποίηση της μοιχείας. Αλλά αυτό, ως πράξη, ως ενέργεια κι ως σημειολογία, πόρρω απέχει, νομίζω, απ’ το να θεωρήσουμε δα ως ηθικά αποδεκτό να υψώνουμε και αδριάντα σε κάθε μοιχό ή κάθε μοιχαλίδα!...

…Ας πάμε πίσω σε αυτά που λέγαμε, λοιπόν, περί Ηθικής, παλιάς ή νέας. Σας ερωτώ λοιπόν και πάλι, κι ειλικρινά και καλοπροαίρετα περιμένω τις απαντήσεις σας. Τι είδους και ποιο σύστημα ηθικής θα πρέπει (ως «δει» και «χρή»…) κατά τη γνώμη σας ν’ αποδεχθούμε;
Κάποιος είπε στο παρελθόν και (φυσικά) πολλοί αποδέχονται πως «ηθικό είναι ό,τι είναι εθνικό». Κάποιοι άλλοι, βέβαια, όπως ξέρετε, προκρίνουν άλλα ηθικά κριτήρια κι αντίστοιχα συστήματα. Ανάμεσα σ’ αυτά, ως είναι ευνόητο, κι οι διάφορες θρησκείες: Συστήματα ηθικά που πηγάζουν κι εκπορεύονται και αντλούν τη νομιμοποίησή τους από την θέληση (την πραγματική ή την εικαζόμενη), από την επιθυμία του Θεού. «Χωρίς Θεό όλα επιτρέπονται» γράφει ο Ντοστογιέφσκι. «Λάθος», ίσως πείτε, «Υπερβολή». Εντάξει, λοιπόν, σύμφωνοι! Όχι και στον Θεό, όχι και στην θρησκεία…
Αλλά, τότε, τι;
Ο εαυτός μας, ίσως; Η «προσωπική μας ηθική» που πολλοί επαγγέλλονται; [Σκεφθείτε, λοιπόν, ένα – ενάμισι δισεκατομμύρια «εν ζωή» πάνω στον πλανήτη μας…]
Η «φυσική ηθική» τότε; Τι ακριβώς εννοούμε με αυτόν τον όρο; Την ηθική της βίας που είναι «φυσική» στον κόσμο, στα ζώα και στην φύση; Την ηθική του ισχυρότερου που τελικά επιβιώνει;…

Ερωτήματα βάζω. Προβληματισμούς καταθέτω. Προτάσεις και σκέψεις σας περιμένω. Καλοπροαίρετα!... Ένθεν και ένθεν…