Ελευθερία και Διαφορετικότητα

Ελευθερία όλοι μας υπόσχονται, μας τάζουν.

Ελευθερία ανάπηρη, όμως, εννοούνε όλοι!...

Ο Χριστιανισμός δέχεται ότι ο Θεός, πάνσοφος και πανάγαθος, δημιούργησε τον άνθρωπο ελεύθερο. Παρότι δε, ως παντοδύναμος, θα μπορούσε, κάλλιστα, να καταστρέψει το Κακό, δεν το έκανε και δεν το κάνει. Ανέχεται (αν αυτή είναι η θεολογικώς ορθή έκφραση) όχι απλά το διαφορετικό, αλλά και τον κατ’ εξοχήν αρνητή Του, τον υβριστή Του και μεγάλο διαβολέα Του, τον διάβολο. Και όμως, δυστυχώς, πολλοί από αυτούς που τον πιστεύουν, αποδεικνύονται “βασιλικότεροι του Βασιλέως” (δηλαδή χρίζονται αυτοκλήτως, στην πραγματικότητα, ανώτεροι κι από τον ίδιο τον Θεό, που λένε ότι πιστεύουν…) και όχι απλά δεν ανέχονται, αλλά εύχονται και επιδιώκουν την εξόντωση καθενός που θεωρούν ότι ίσως “αποκλίνει” έστω και ελάχιστα. Διότι, βεβαίως, συχνά η εχθρότητά τους δεν περιορίζεται κατά των “απίστων” και των “αλλοθρήσκων”, αλλά φθάνει στην έξαρσή της όταν στρέφεται κατά των “αλλοδόξων”. Είναι πραγματικά εξωφρενική η “μαχητική αγωνιστικότητα” που δείχνουν, δηλώνοντας “ορθόδοξοι”, εναντίον των αλλοδόξων, των αιρετικών, των “πλανημένων”…

Η μεγάλη τους πλάνη, θαρρώ…

[Κι ας με χαρακτηρίσουν, γι’ αυτό, “αιρετικό”… Ας με ρίξουν στην πυρά!...]

Κατ’ εμέ, η ορθόδοξη άποψη της Ορθοδοξίας είναι ότι “όπου το Πνεύμα Κυρίου, εκεί Ελευθερία”!...

Γι’ αυτό και ανέχομαι, τουλάχιστον, καθέναν που έχει διαφορετικές ιδέες και απόψεις από εμέναν, ακόμα και αν δεν αποδέχομαι, βεβαίως, τις απόψεις τους…

Γι’ αυτό και ψιθυρίζω ή κραυγάζω, ανάλογα με την περίπτωση, αλλά πάντοτε με αγωνία: Όχι ανελευθερία στο όνομα του Θεού, όχι μίσος στο όνομα της Αγάπης!...

Κάποιοι, στο όνομα της ελευθερίας, θέλησαν και θέλουν απελευθέρωση απ’ τις θρησκείες ή και απ’ τον Θεό. Δικαίωμά τους! Ελεύθερη επιλογή τους, απόλυτα σεβαστή…

…Μόνο που φοβούμαι πως πάρα πολλοί και από αυτούς πέφτουν στην ίδια παγίδα, κάνουν το ίδιο λάθος: Δεν ανέχονται τις διαφορετικές απόψεις και εχθρεύονται τους θρησκευόμενους ή τους πιστούς. Κι αν είχαν τη δυνατότητα θα ήθελαν να τους εξαφανίσουν από προσώπου της γης…

Τα μεγαλύτερα εγκλήματα δεν έχουν γίνει μόνο στο όνομα του Θεού… ή του όποιου θεού…

Εξίσου μεγάλα εγκλήματα έχουν γίνει και στο όνομα της ελευθερίας… της τάχα ελευθερίας…

Είμαι ελεύθερος να είμαι άθεος, άπιστος, αλλόθρησκος, αλλόδοξος, αιρετικός…

…όπως, επίσης, είμαι ελεύθερος να πιστεύω σε Θεό, να ακολουθώ μια (όποια!) θρησκεία!

Αποδεχθείτε την ελευθερία του άλλου…

…έτσι ακριβώς όπως θέλετε να γίνεται αποδεκτή η δική σας ελευθερία!...

Ανεχθείτε τους άλλους, το διαφορετικό…

...έτσι ακριβώς όπως θέλετε να είστε ανεκτός σε ένα περιβάλλον διαφορετικότητας…

Αυτός, νομίζω, είναι ο χρυσός κανόνας της διαπολιτισμικής κοινωνικής συνύπαρξης, ειρήνευσης και ευημερίας…

…αλλά και, ταυτόχρονα, ο χρυσός κανόνας της εσωτερικής προσωπικής προόδου, καλλιέργειας και σοφίας…

Περί ελευθερίας. Πάλι και πάλι…

“Δεν έχω τίποτε άλλο, παρά Ελευθερία και Γλώσσα”, είπε ο σοφός…

“…και καμιά δεκαριά ακόμα αξίες”, προσθέτω εγώ, αν μου επιτρέπετε, “για τις οποίες αξίζει κανείς να ‘παθιάζεται’, όταν τις σκέπτεται, όταν τις συλλογιέται”…

“Όποιος συλλογιέται ελεύθερα, συλλογιέται καλά”, μου ήρθε στο νου, συνειρμικά…

Κι όχι μονάχα όποιος συλλογιέται,. Βέβαια, μα κι όποιος λέει τη γνώμη του ελεύθερα και όποιος δρα και πράττει ελεύθερα!...

Εύκολο να τα λες (: “μεγάλα λόγια”!...), δύσκολο να τα εφαρμόζεις!...

(“Μεγάλη κουβέντα” μπορεί ν’ αρχίσει τώρα…)

Τι σημαίνει, άραγε, ελευθερία σκέψης, ελευθερία λόγου, ελευθερία πράξης; Πώς και πού οριοθετούνται οι όροι αυτοί;…

-Τι;… Όρια στην ελευθερία;!... Άπαγε της βλασφημίας!...

-Κι όμως… Υπάρχουν και στην Ελευθερία όρια. Πρέπει να υπάρχουν. Προσδιορισμένα από εμάς τους ίδιους. Με κριτήρια τουλάχιστον (αυτά μπορώ να προσδιορίσω τούτη τη στιγμή) τη Λογική και την Ωφελιμότητα.

“Πάντα μοι έξεστι, αλλ’ ου πάντα συμφέρει”!

(Όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν ωφελούν τα πάντα…)

Σοφή ρήση! Μακάρι να μπορούσε να διαποτίσει το “είναι” μας, τη σκέψη μας, τον τρόπο ζωής μας…

Διότι, βεβαίως, σκέπτομαι, η Ελευθερία δεν είναι η υπέρτατη αξία, το υπέρτατο ιδανικό, ο τελικός σκοπός μας;

Ναι;…

Για κάποιους (για πολλούς…) ο τελικός σκοπός είναι “να πάνε στον Παράδεισο”…

…Κι αυτό μου θυμίζει, συνειρμικά, το έξυπνο γκράφιτι που είχα διαβάσει παλιότερα:

“Τα καλά κορίτσια πάνε στον Παράδεισο. Τα κακά κορίτσια πάντε παντού”!...

Είναι απόδειξη ελευθερίας αυτό, δηλαδή το να μπορείς να πηγαίνεις παντού, έτσι δεν είναι;

Αλήθεια, τα… έξυπνα κορίτσια, τα μυαλωμένα, θα πήγαιναν παντού;…

Γενικότερα: Ο σώφρων, ο λογικός άνθρωπος, θα έκανε τα πάντα; Θα δοκίμαζε τα πάντα; Αλόγιστα – ασυλλόγιστα;…

Είμαστε ελεύθεροι να κάνουμε τα πάντα!

“Ακόμα και να χτυπάμε το κεφάλι μας στον τοίχο”, όπως (μου) έλεγε ένας άνθρωπος σοφός…

Ακόμα και να δοκιμάσουμε ναρκωτικά και ψυχοτρόπες ουσίες, για να βιώσουμε, όπως λένε, το “ταξίδι ελευθερίας”…

…με κίνδυνο, ενδεχομένως, να εθιστούμε στις ουσίες…

(…κι ύστερα “να χτυπάμε το κεφάλι μας”…)

Ναρκομανείς… Καπνιστές… Αλκοολικοί… Χαρτοπαίκτες… Τζογαδόροι…

…Όλοι αυτοί ήταν και δήλωναν ελεύθεροι άνθρωποι, που πια βρίσκονται αλυσοδεμένοι στα πάθη τους… δούλοι των παθών τους…

Να σας θυμίσω κι άλλα (σκληρά και εξαρτιογόνα) ναρκωτικά, κι άλλα δεσμά που… επιλέγουμε ελεύθερα;

Ιδεοληψίες…

Προκαταλήψεις…

Στερεότυπα…

…αλλά ακόμα και Συνήθειες.

Ναι, οι απλές καθημερινές μας συνήθειες, μας έχουν, συχνά, δεμένους χειροπόδαρα, όπως τον Γκιούλιβερ του παραμυθιού οι χιλιάδες μικροσκοπικές κλωστές των μικροσκοπικών ανθρώπων…

Με τόσα πάθη, ιδεοληψίες, προκαταλήψεις, στερεότυπα, συνήθειες και αυτοματισμούς, λοιπόν, μπορούμε, άραγε, να μιλάμε για Ελευθερία;

Θυμάμαι τον δάσκαλο Ευάγγελο Παπανούτσο, να εξηγεί παραστατικά και διεξοδικά, στο σπουδαίο βιβλίο του “Ο νόμος και η αρετή” (του οποίου μικρά αποσπάσματα μπορείτε να διαβάσετε στο άλλο ιστολόγιό μου, το “Eagle”, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/12/blog-post.html), πως οι πράξεις οι ανθρώπινες έχουν αξία και σημασία, όταν είναι προϊόν σκέψης, βούλησης, απόφασης και συνειδητής επιλογής, όταν δηλαδή είναι ελεύθερες πράξεις.

Και μόνο τότε αξίζουν να λέγονται Ηθικές Πράξεις…

Κι όμως πολλοί πιστεύουν και διαδίδουν, δυστυχώς, πως η Ηθική είναι εννοιολογικά εχθρός της Ελευθερίας…

Λυπάμαι, κύριοι. Διαφωνώ!...

Η Ηθική εχθρεύεται και αντιτάσσεται στην ψευδεπίγραφη ελευθερία, στην Ελευθεριότητα…

…στις γυναίκες και στους άνδρες των “ελευθέρων ηθών”…

Πριν κλείσω τη σημερινή γραφή μου περί Ελευθερίας, θέμα στο οποίο, βεβαίως, και στο παρελθόν έχω αναφερθεί [εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2007/11/blog-post_26.html κι εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2007/11/blog-post_30.html], και σίγουρα θα επανέλθω, επιτρέψτε μου μια επισήμανση:

Αποτελεί, όπως διάβασα, αντιεπιστημονική παραετυμολογία η άποψη πως η λέξη “ελευθερία” σχετίζεται με τον μέλλοντα “ελεύσομαι” του ρήματος “έρχομαι” και είναι, δηλαδή, ελεύθερος αυτός που “πάει κι έρχεται” όπου θέλει, ελεύθερα (άποψη που, σημειωτέον, είχα αποδεχθεί, τρόπον τινά, ανεξέλεγκτα). Όχι, λοιπόν! Η λέξη “ελεύθερος” στηρίζεται και προέρχεται από τη ρίζα “-λευθ-” που σήμαινε “αυξάνω, αναπτύσσομαι”…. Και έτσι ακόμα, όμως, οι έννοιες αυτές σημαίνουν κίνηση και όχι, βεβαίως, κάτι σταθερό και παγ(ι)ωμένο… Κάτι που όσο το διερευνούμε, αυτό και τα όριά του, όσο το βιώνουμε και το κατανοούμε, όσο το κάνουμε κτήμα μας και πράξη (εκούσια και συνειδητή), τόσο αναπτυσσόμαστε!...

Η Ελευθερία δεν είναι (αυτο-) σκοπός… δεν είναι στόχος…

Δρόμος είναι η Ελευθερία!...

Δρόμος, ενδεχομένως προς την εξορία, όπως είχε χαρακτηρίσει την ελευθερία ο Σαρτρ.

Υ.Γ.-1: Τόσο τη ρήση αυτή του Σαρτρ, όσο και πολλές άλλες ρήσεις περί Ελευθερίας, ανάρτησα, σήμερα, στο “Eagle” ιστολόγιό μου, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/12/blog-post_15.html

Υ.Γ.-2: Η Ελευθερία είναι το θέμα και το αντικείμενο των σημερινών μου αναρτήσεων και των τεσσάρων ιστολογίων μου:

“Eagle”: Γνωμικά, Ρήσεις και Αποφθέγματα περί Ελευθερίας (http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/12/blog-post_15.html)

“Seagull”: Περί Ελευθερίας. Πάλι και πάλι… (http://seagullstefanos.blogspot.com/2009/12/blog-post.html)

“Σπουργίτι”: Θεός και Ελευθερία (http://spourgitistefanos.blogspot.com/2009/12/blog-post_15.html)

“Κλέφτρα Κίσσα”: Ελευθερία, πού βρίσκεσαι; (http://kleftrakissa.blogspot.com/2009/12/blog_14.html)

Περί Ελευθερίας (Β’)

Ένας άγνωστός μου ταξιδιώτης του ιστοχώρου (internet), έγραψε χθες ένα σχόλιο στο ιστολόγιο (blog) μου, στο κείμενο μου που είχα αναρτήσει (post) «Περί Ελευθερίας».
...Κι ήταν το σχόλιο αυτό, σαν μία… «πέτρα που πηδάει πάνω στο νερό», το κόλπο εκείνο που επιχειρούσαμε, θυμάμαι, ήδη από την παιδική μας ηλικία, και δημιουργούσε πολλαπλούς κύκλους ομόκεντρους…
…Έτσι και τώρα… Νους και καρδιά μου «πήδηξαν» τουλάχιστον σε πέντε –έξι ενότητες σχετικών με την ελευθερία προβληματισμών… ομόκεντρων….

…Σκέφθηκα αρχικά, να πάω εσπευσμένα να «ξεθάψω» χαρτιά –χαρτάκια κάθε είδους και μεγέθους, που έχω γράψει, ήδη από παιδί, πάνω στο θέμα. [«Ελευθερία» και «Αγάπη», βλέπεις, είναι, φίλε μου, τα δύο θέματά μου τα πιο αγαπημένα… τα πιο πολυπραγματευμένα… από μένα].
Μα κάθε φορά που έχω την ευκαιρία να το κάνω, προτιμώ, τελικά, και επιλέγω, να «το πιάσω πάλι απ’ την αρχή»… Από ένα άλλο σημείο… Άλλοτε πιο ώριμος… άλλοτε πιο ελαφριά… ή από μιαν άλλη οπτική… ανάλογα και με την διανοητική και συναισθηματική κατάσταση της στιγμής…
Αυτό λέω να κάνω και τώρα…
[…και θα αφήσω γι’ άλλη φορά, στο μέλλον, ετούτο το βαρύ και «επικίνδυνο» εγχείρημα: Να τα μαζέψω όλα ετούτα, τα πολυκαιρισμένα σκόρπια φύλλα με τις σκέψεις μου, και να τις κάνω μια… βαρύγδουπη «πραγματεία»… «Περί της Ελευθερίας του Όντος», ίσως να την επιγράψω. Να την προτείνουν οι ακαδημαϊκοί καθηγητές και να την κάνουν, ίσως, «φύλλο και φτερό» (την τύχη που, ίσως, αρμόζει σ’ όλα τα βαρύγδουπα….) οι φοιτητές στα πάρκα και στις καφετέριες…]

Η ελευθερία, λέει, προέρχεται απ’ το «ελήλυθα». Ή από το «ελαύνω». Απ’ το «πηγαίνω» ή απ’ το «έρχομαι»…
[Συγχώρεσέ μου που «αλλού πατώ κι αλλού βρίσκομαι», συγχώρεσέ μου, δηλαδή, τις γλωσσολογικές, τις γραμματικές και τις ετυμολογικές αυθαιρεσίες και «υπερβάσεις»… Θεώρησέ τες ότι γίνονται «ποιητική αδεία»… από έναν μη-ακαδημαϊκό εκκεντρικό καλλιτέχνη, που ζωγραφίζει με τις λέξεις…]
…Σε κάθε περίπτωση σ’ ένα όλοι μας θα συμφωνήσουμε, κι εσύ κι εγώ το δίχως άλλο, πως η Ελευθερία είναι δρόμος!...
[…και (προς Θεού!) σε καμιά περίπτωση δεν είναι η Ελευθερία προορισμός ή «στάθμευση»… Έτσι και τράβηξες χειρόφρενο, καλέ μου φίλε, έτσι κι αράξεις σε λιμάνι και ρίξεις άγκυρα… έτσι και βγάλεις τα παπούτσια τα αθλητικά, κάνεις το μπάνιο το ζεστό κι αράξεις με τις παντούφλες σου μπροστά στο τζάκι… πάει… το έχασες το τραίνο… τον ξέχασες τον δρόμο!...]

…Να σου θυμήσω κάτι;…
[Μπορεί (ποιος ξέρει;) απλά και μόνο να δακρύσεις από τη νοσταλγία, στο άκουσμα… Μα μπορεί και να σε συγκλονίσει (για άλλη μια φορά… Μακάρι!) και να ξαναβγείς στον δρόμο…]
…Που λες… Στήσε αυτί… και άκου…

…Ο δρόμος είχε την δική του ιστορία
κάποιος την έγραψε στον τοίχο με μπογιά
είχε μια λέξη μοναχά: «Ελευθερία!»
κι έπειτα είπαν πως την έγραψαν παιδιά…

Παιδιά…. Νέοι… Μα και μεγαλύτεροι, ακόμα, που κατάφεραν να συνεχίζουν να πορεύονται…
Για πού;
…Για παντού και πουθενά…
…Όπου τους βγάλει ο δρόμος…

Αυτή δεν είναι η πραγματική ελευθερία, αν το καλοσκεφτούμε; Πόσες φορές δεν πόθησες να «πάρεις δρόμο», να αλλάξεις παραστάσεις, να νιώσεις νέος, έφηβος, παιδί… Να νιώσεις λεύτερος… Μα σε κρατούσε δεσμευμένο η ανάγκη… Η υποχρέωση «να πας στη δουλειά σου»… [Εγώ, πάντως, το ομολογώ!...]
Κι από την άλλη, πάλι, σ’ έχει προβληματίσει τι μεγάλη δέσμευση μπορεί να είναι (και αποδεικνύεται….) ακόμα και τα υλικά μας αγαθά, η περιουσία, και η αυτονόητη (ως συνέπεια) ανάγκη μας να την υπερασπιστούμε;…
…Χρόνια παλιότερα, σκεφτόμουνα, υπήρχαν άνθρωποι πολλοί (όχι όπως τώρα, που «βολευτήκαμε»), που «όλο το βιός τους» ήταν ένα δισάκι όλο κι όλο. Που «το ’ριχναν στον ώμο» και… έπαιρναν τον δρόμο… Πραγματικά ελεύθεροι άνθρωποι!...
[«Αλήθεια ή θάρρος;»… Ό,τι κι αν επιλέξεις, πες μου: Θα το ’κανες αυτό ποτέ εσύ; Θα τ’ άφηνες όλα πίσω, εδώ και τώρα, για να φύγεις;!... Εγώ και πάλι στο ομολογώ, με θλίψη και με συντριβή: Με δένουν αλυσίδες…]

….Λοιπόν…. ξέρεις, τελικά, που οδηγεί αυτός ο δρόμος; Ο δρόμος της ελευθερίας… Το έχει πει νομίζω ο Σαρτρ:

«Η Ελευθερία είναι (μία) Εξορία»

Σοφή κουβέντα!... Και βαριά… πολύ βαριά… σχεδόν ασήκωτη!...
…Μα αν, πάλι, καταφέρεις και την σηκώσεις και την ρίξεις στο νερό… όχι που θα δημιουργήσει κύκλους ομόκεντρους, σαν πριν, μα κύματα ψηλά, θεόρατα…
…Μα για αυτά, ΙΣΩΣ, μιαν άλλη φορά….

Περί Ελευθερίας

Γειά σου, «ελεύθερε πολίτη» αυτής της χώρας!...
Ξέρεις, δεν τις φυλάκισα τυχαία τούτες τις δύο λέξεις, μέσα στα «κάγκελα» των εισαγωγικών. Επίτηδες το έκανα και με σκοπό… Για να τονίσω, να σ’ αφυπνίσω, πως ούτε ελεύθερος είσαι (και συνεπώς…) ούτε πολίτης! Σου τα ’χουν φυλακίσει και τα δύο τα προνόμια. Άσχετα αν δεν το βλέπεις, δεν το νιώθεις, δεν το καταλαβαίνεις… Μα αν δεν το δεις, αν δε το νιώσεις, αν δε το καταλάβεις, και μάλιστα έγκαιρα, πολύ φοβάμαι πως σύντομα θα ’ρθουν να μας πάρουν απ’ το κελί και θα μας πάνε στον τόπο της εκτέλεσης. Κι εσένα κι εμένα. Γιατί, τι νόμισες; Κι εγώ μαζί σου είμαι, στην ίδια φυλακή…

Το ξέρω πως μου φέρνεις ήδη αντιρρήσεις, και πως αντιδράς στα λόγια τα σκληρά μου. Θαρρείς πως ξεκινά από λάθος βάση κι από εσφαλμένα δεδομένα η συζήτησή μας… Θαρρείς, λοιπόν, το δίχως άλλο, πως είσαι και πώς πρέπει να λογίζεσαι ελεύθερος. Αμ δε!...

Πού έγκειται, λοιπόν, η ελευθερία σου; Στο να πατάς ελεύθερα και όποτε θές τα πλήκτρα στο τηλεκοντρόλ σου; Να «επιλέγεις» «ελεύθερα» το ποιο κανάλι θα παρακολουθήσεις; Διότι εκεί έγκειται η ελευθερία σου! Ξέρεις, όμως, φίλε μου, τι σημαίνει ελεύθερη βούληση; Να έχεις, πρώτ’ απ’ όλα, βούληση! Να μπορείς να πατήσεις και το “off”…
…Ή ακόμα και να μην είχες πατήσει καν το “on” της τηλεόρασης… Να μην σε είχε «εξαναγκάσει» να το κάνεις, η δύναμη της συνήθειας… (Αόρατα δεσμά, αγαπητέ μου, αυτά που σου περνάει, χαλινάρια, η συνήθεια!… Κι εσύ μου λες, κατόπιν, για «ελευθερία»…)

Και πες πως τα κατάφερες, λοιπόν, και αντιστάθηκες στη δύναμη της «εικόνας» που μας μαγνητίζει όλους, και έκλεισες, για λίγο ή πολύ, την τηλεόραση. Και άνοιξες, ας πούμε, το ραδιόφωνο. Κι εσύ (φαντάζεσαι, αρχικά, πως) έχεις την ελευθερία, να επιλέξεις τον σταθμό που θές… Μα αργά ή γρήγορα (αν το σκεφθείς λίγο περισσότερο…) θα καταλάβεις πως οι περισσότεροι σταθμοί είναι «ίδιοι κι απαράλλαχτοι». Μεταμφιεσμένοι. Αν όχι «κλωνοποιημένοι»… Και όλοι, φυσικά, θα σου «σερβίρουνε», λίγο - πολύ, την ίδια την «πραμάτεια»…
…Ειδήσεις θέλεις; Τις ίδιες θα ακούσεις, λίγο – πολύ, απ’ όλους του σταθμούς, ιδίως αν «δεν το ψάξεις» λίγο περισσότερο… Και φυσικά οι είναι «φιλτραρισμένες» από τόσα φίλτρα κι άλλα τόσα κόσκινα: επιλεγμένες από «πρακτορεία ειδήσεων», κόμματα, συμφέροντα και άλλα…

[Ανοίγω εδώ μια καίρια παρένθεση: με βάση όλα όσα μαθαίνεις, με βάση τις ειδήσεις και την πληροφόρηση που παίρνεις, αργά ή γρήγορα θα σε καλέσουν, πάλι, να επιλέξεις «ελεύθερα» τι θα ψηφίσεις, το κόμμα, τον πολιτικό σχηματισμό της «ελεύθερης επιλογής» σου… Άραγε, όμως, αναρωτήθηκες ποτέ, αν όλα όσα σε πληροφόρησαν, αν ήταν όλα αλήθεια; Ή, πάλι, αν σου έκρυψαν όλα όσα δεν ήθελαν, κάποιοι, να μάθεις;… Μ’ ετούτη τη στρεβλή και την «κουτσουρεμένη» πληροφόρηση, λοιπόν, έχεις ακόμα την εντύπωση πως είναι ουσιαστικά ελεύθερη η επιλογή σου; Γι’ αυτό σου λέω, φίλε μου, και πάλι, έχεις την αίσθηση πως είσ’ ελεύθερος, μα στην πραγματικότητα δεν είσαι…]

Γυρίζεις, τώρα, το κουμπί και πάλι του ραδιοφώνου, και θέλεις να ακούσεις μουσική. Θέλεις, και πάλι, να επιλέξεις την «καλύτερη», αυτή που ταιριάζει σε εσένα και στην ψυχολογία σου ετούτης της στιγμής.. Τι θα’λεγες, λοιπόν, αν μάθαινες (ή αν συνειδητοποιούσες) αυτό που είναι πια ευρύτατα γνωστό στους ειδικούς, πως δηλαδή οι περισσότεροι σταθμοί παίζουν από συγκεκριμένες – προκαθορισμένες «play lists», που άλλοι «επέλεξαν» πριν από σένα και («ειδικά»!...) για σένα;!... Τι θα’λεγες αν ήξερες πως κάποιοι, ιδιαίτερα αξιόλογοι και ταλαντούχοι τραγουδιστές, συνθέτες, μουσικοί, είναι άτυπα «κομμένοι» από τα κυκλώματα του χώρου; Και πώς θα ένιωθες αν συνειδητοποιούσες πως υπάρχουν είδη μουσικής, ακούσματα, που δεν είχες την ευκαιρία και την τύχη να φθάσουνε ποτέ στ’ αυτιά σου, πως δηλαδή αγνοείς ακόμα και την ύπαρξή τους;!...
Αλήθεια, περαιτέρω, σκέφθηκες ποτέ πως και τα περισσότερα απ’ αυτά για τα οποίο λες (και δεν αναφέρομαι μονάχα για τη μουσική, μα γενικότερα για τις επιλογές σου, κάθε είδους…) πως «σου αρέσουν» και πως «είναι η επιλογή σου», δεν είναι στην πραγματικότητα, συχνά, τίποτε άλλο (καθώς μπορούν να σου πουν κι οι ειδικοί, οι ψυχολόγοι), απ’ ό,τι σου «υπέβαλαν» εδώ και χρόνια ίσως, κάποιοι καλοθελητές, «προς ίδιον όφελος»… Όταν ακούς και ξανακούς, το ίδιο είδος μουσικής, το ίδιο τραγούδι, αργά ή γρήγορα, ακόμα κι αν δεν σου άρεσε αρχικά, σου γίνεται «οικείο»… Κι αυτό λίγο απέχει, πια, από το να τ’ αγαπήσεις… Κι ύστερα… να το επιλέγεις. Ελεύθερα!...

Καθώς έγραφα τ’ αμέσως παραπάνω, θυμήθηκα τις μεθόδους που εφαρμόζουν όσοι ασχολούνται με την «εξημέρωση» των «άγριων» ζώων…
[«Άγρια ζώα», καθώς ξέρεις, αποκαλούμε εκείνα τα ζώα που έμαθαν να ζουν ελεύθερα και «εξημέρωση» τη διαδικασία του να μάθουν να ζουν σκλαβωμένα υπό τον… «ήμερο» - μη άγριο άνθρωπο, και να του κάνουν τα «χατήρια», χωρίς να νοιώθουν (ή να μην τους πειράζει ή, έστω, να μην αντιδρούν…) που δεν είναι πια ελεύθερα… Επισημαίνω, μάλιστα, την σύγχρονη τάση, ως έκφανση του «πολιτισμού» μας απέναντι στα ζώα αυτά, τα κλουβιά τους να είναι πιο «άνετα» (μα, πάντως, παραμένουν «κλουβιά». Και, σε κάθε περίπτωση, ακόμα και στους πλέον σύγχρονους ζωολογικούς κήπους, τα ζώα εξακολουθούν να μην είναι, βέβαια, ελεύθερα... (Για σκέψου!... Μπορεί να μην διαφέρουμε και πολύ απ’ αυτή την κατάσταση… Οι σύγχρονες πολιτισμένες κοινωνίες έχουν πολλές ομοιότητες με «ανθρωπολογικούς κήπους»…)]
…Ξεκίνησα, λοιπόν, να γράψω παραπάνω, ότι για την εξημέρωση των άγριων ζώων, οι θηριοδαμαστές ακολουθούν τακτικές που βασίζονται στα πειράματα του Παυλώφ. Όμως οι ψυχολογικοί νόμοι που ανακάλυψε κι ανέδειξε ο Παυλώφ, έχουν εφαρμογή και σε εκφάνσεις και συμπεριφορές του ανθρώπου, που σχετίζονται ακόμα και με την ελευθερία του…

Επιλέγεις να «απελευθερωθείς» κι απ’ το ραδιόφωνο, να το κλείσεις και να βγεις έξω από το σπίτι, στην κοινωνία, για να διασκεδάσεις. Ακόμα κι όταν ετοιμάζεσαι να βγεις, λοιπόν, την ώρα που ντύνεσαι, χωρίς να το καταλάβεις, και πάλι είσαι δέσμιος. Κανόνων που κάποιοι «εξωθεσμικοί παράγοντες» (όπως θα έλεγαν οι δημοσιογράφοι) προσπαθούν να επιβάλλουν, «προς ίδιον όφελος», κι εσύ άκριτα τους ανέχεσαι και τους υπακούς… Οι μόδιστροι, οι «image makers», οι στυλίστες, σου έχουν φορέσει τον χαλκά στη μύτη και σε σέρνουν, κι εσύ «χορεύεις» στο ντέφι που χτυπάνε, τους κάνεις «τεμενάδες» και τους υψώνεις κι αδριάντες!... Φτού σου, αγόρι μου, μην σε ματιάσω, που θέλεις να περνιέσαι και για ελεύθερος…

[…Θα μπορούσα να γράφω για ώρες ακόμα, για το θέμα της ελευθερίας. Και για «ένα σωρό» ακόμα εκφάνσεις της (σύγχρονης μόνο;) ανελευθερίας μας… Μα είναι τόσα πολλά ακόμα, που μάλλον πρέπει να επανέλθω…]