Πίστευε, αλλά και Ερεύνα! Ερεύνα, αλλά και πίστευε!

Του “άπιστου Θωμά” σήμερα.

[Του αρκετά “περιφρονημένου” (για τον λόγο αυτό) στους χριστιανικούς κύκλους, αν έχω αντιληφθεί σωστά… Λες και δεν θα έπρεπε, αντιστοίχως, να “καταφρονείται” και ο Πέτρος ο “ολιγόπιστος”, που δίστασε όταν θέλησε να περπατήσει πάνω στα κύματα… Αλλά δεν είναι αυτό το θέμα μου…]

Η “απιστία” ή, ορθότερα, η δυσπιστία του Θωμά, μου θύμισε την πολύ διαδεδομένη φράση “πίστευε και μη ερεύνα”, στην οποία κάποιοι νομίζουν ότι περικλείεται το μήνυμα του Χριστού… Μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι, έχοντας “ερευνήσει τας γραφάς”, δεν βρήκα πουθενά την φράση αυτή. Και βεβαίως δεν αποδίδει την ορθόδοξη άποψη…

Σε κάθε περίπτωση ποιο είναι (αποδεδειγμένα!) το μήνυμα του ίδιου του Χριστού; Την απάντηση την έχουμε στο σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα:

Στην “προκλητική” δήλωση του Θωμά “εάν μη ίδω εν ταις χερσίν αυτού τον τύπον των ήλων, και βάλω τον δάκτυλόν μου εις τον τύπον των ήλων, και βάλω την χείρα μου εις την πλευράν αυτού, ου μη πιστεύσω”, o Χριστός απαντά “φέρε τον δάκτυλόν σου ώδε και ίδε τας χείρας μου και φέρε την χείρα σου και βάλε εις την πλευράν μου και μη γίνου άπιστος, αλλά πιστός”.

[Και για όσους δεν με πιστεύουν, δηλαδή για τους τυχόν… “άπιστους Θωμάδες”, διαβάστε όλη την περιγραφή του γεγονότος στο: Ιωάννου κ’19-31]

Και συνεχίζει: “Ότι εώρακάς με, επίστευσας. Μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες”.

Αυτό το τελευταίο που έφερε στο νου, συνειρμικά, το πώς θα μπορούσαμε, ίσως, να συμπληρώσουμε τη φράση: “Μακάριοι οι μη ιδόντες και πιστεύσαντες. Φρόνιμοι οι ιδόντες και πιστεύσαντες. Σοφοί οι ιδόντες και μη πιστεύσαντες”…. Διότι δεν είναι πάντοτε ασφαλή ούτε αυτά που βλέπουμε, ούτε αυτά που ακούμε, ούτε αυτά που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας, γενικότερα, ούτε όλα τα τρέχοντα πορίσματα και συμπεράσματα της επιστήμης, αφού κι αυτά μπορεί να ανατραπούν, στο μέλλον, όπως τόσο συχνά έχει συμβεί στο παρελθόν…

Συνήθως αυτοί που μέμφονται τους χριστιανούς για το ότι “πιστεύουν και δεν ερευνούν” [όχι ότι δεν… “βρίσκουν (πάτημα) και το λένε”!...] είναι οι υπέρμαχοι της θετικής επιστήμης και της τετράγωνης λογικής (όπως οι ίδιοι αυτοπροσδιορίζονται).

Θυμίζω, πάντως, ότι ακόμα δεν… έχει τετραγωνισθεί ο κύκλος και ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν πρόκειται να συμβεί “εις τον αιώνα τον άπαντα”… κάτι που προφανώς θα μπορούσε να ερμηνευτεί ότι η “τετράγωνη” λογική δεν μπορεί να καλύψει τα πάντα!....

Και για να αφήσω τα ευφυολογήματα και να μιλήσουμε σοβαρά, αν το προτιμάτε:

Πιστεύετε, αλήθεια… χμ! λάθος έκφρασή μου… Θεωρείτε, αλήθεια, πως η επιστήμη και η λογική αρκούν να δώσουν απάντηση και ν’ αποκαλύψουν την αλήθεια στα πάντα; Και θεωρείτε, ακόμη, πως και οι πιο αυστηροί υπέρμαχοι της άποψης αυτής έχουν απαρνηθεί τελείως ή/και δεν χρειάζονται καθόλου την πίστη;

Εδώ τα ίδια τα Μαθηματικά, η πιο αυστηρά δομημένη επιστήμη, δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην απόλυτη και ακραιφνή λογική! [Αν δεν με… πιστεύετε, διαβάστε το “Logicomix” του Απόστολου Δοξιάδη, που πραγματεύεται αυτό ακριβώς το ζήτημα, ένα βιβλίο που βρίσκουμε, πλέον, όχι μόνο στις ελληνικές καταστάσεις των “ευπώλητων”, αλλά και στην λίστα των best sellers των New York Times….]

Αλλά και η Επιστήμη, γενικά, σε κάθε της έκφανση, θα ήταν δυνατόν, άραγε, να κάνει βήματα (πόσο δε άλματα!...) προόδου, αν δεν “πίστευε” – αποδεχόταν τα πορίσματα των επιστημόνων του παρελθόντος και δεν στηριζόταν σ’ αυτά;….

Μεγάλο θέμα, αναμφίβολα! Τεράστιο!... Γι’ αυτό και “έχουν χυθεί ποταμοί μελάνης” πάνω στο θέμα. Στο οποίο αναμφιβόλως θα επανέλθω, εν καιρώ….

“Η σωτηρία της ψυχής είναι πολύ μεγάλο πράγμα”, που λέει και το τραγούδι…

[Συνέχεια από το χθεσινό…]

Είναι εύκολο να μιλάμε και να σχολιάζουμε και να κριτικάρουμε τους άλλους, γύρω μας…

(Μου) είναι δύσκολο να κάνω λόγο (ή να γίνεται λόγος) και δή λόγος επικριτικός για τον εαυτό μου. Διότι ακόμα και μέσω της αυτοκριτικής (ή/και αυτοκατάκρισης), τελικά, θελητά ή αθέλητα, αυτοπροβάλλομαι, εγωιστικά!...

“H σωτηρία της ψυχής είναι πολύ μεγάλο πράγμα”, τραγούδαγε και τραγουδάει, εδώ και χρόνια, κι η δική μου η ψυχή. Συχνά παράφωνα! Φάλτσα!...

Τα χειρότερα φάλτσα μπορείς να τα κάνεις (και να γίνουν αντιληπτά), νομίζω, σε τρεις περιπτώσεις:

· Όταν δεν τραγουδάς χαμηλόφωνα, αλλά “βγάζεις κορώνες”

· Όταν τραγουδάς “σολο” και δεν εντάσσεσαι αρμονικά σε μια χορωδία και

· Όταν τραγουδάς “α καπέλα”, δηλαδή χωρίς συνοδεία μουσικής…

Το έχω πάθει και το έχω μάθει (και σας μιλώ, συνεπώς, εκ πείρας…), χωρίς να μπορώ να σας διαβεβαιώσω ότι έχω διορθωθεί και δεν την παθαίνω, ακόμα, σαν άπειρος και αγράμματος!...

Μιλάμε, θυμίζω, για εμένα…

…και για τη σωτηρία της ψυχής…

Σας το θυμίζω διότι παλαιότερα (και χθες ακόμα, συγκεκριμένα) μιλούσα και έγραφα για τους άλλους…

…που τους θεωρούσα, συχνά, εμπόδιο για τη “σωτηρία” (μου…), την ηρεμία (μου…), την ευτυχία (μου…)

Κι όχι ότι δεν κάνω, ακόμα, συχνά, αυτό το λάθος!... Υπάρχουν πάμπολλες φορές που δεν μ’ αφήνουν να ηρεμήσω, να διαβάσω ήσυχα ένα βιβλίο που θέλω, να συγκεντρωθώ στη σιωπή μου, να συλλογιστώ ή μάλλον να διαλογιστώ (;!), να προσευχηθώ, “να βρω τον εαυτό μου” όπως αρεσκόμαστε να λέμε εμείς οι άνθρωποι… (και είναι, το δίχως άλλο, ιδιαιτέρως σημαντικό!...)

[Να την εξομολογηθώ δε (κι αυτή) την αμαρτία μου: Την ένοιωσα και τέτοιες ημέρες ετούτη την ενόχληση, από τη φασαρία και τον ορυμαγδό της κοσμοσυρροής μέσα στους ναούς, κι ευχήθηκα, για πολλοστή φορά, να γίνουμε όλοι πιο συνειδητοί και να σεβόμαστε τους υπολοίπους…]

Η λέξη “σωτηρία”, εκτός από την θρησκευτική - θρησκειολογική και εκκλησιαστική έννοιά της, σημαίνει, κατά βάση, “την απαλλαγή από κίνδυνο, από κακό, τη διασφάλιση της ακεραιότητας”. Η ομόρριζη λέξη “σώος”, διαβάζω, σημαίνει “αυτόν που δεν έχει υποστεί φθορά, βλάβη ή ατύχημα” και είναι επίσης ομόρριζη με τις λέξεις “σωστός”, “σώφρων”, “Σωκράτης” κ.λπ. Το δε ρήμα “σώζω”, αντιγράφω επίσης, “εκτός από τη βασική σημασία ‘προστατεύω, διαφυλάττω’, χρησιμοποιήθηκε από τους αρχαίους χρόνους και ως μεταβατικό με τη σημασία ‘οδηγώ σε ασφαλή τόπο’ και κατέληξε (στον μέσο τύπο) να σημαίνει ‘φθάνω ασφαλής κάπου – κατορθώνω να σωθώ’”.

[Ευτυχώς που υπάρχουν τα βιβλία και μας τα λένε…

(αν και συνήθως δεν τα διαβάζουμε…)

…Όπως μας τα λένε και οι σοφοί, γραμματιζούμενοι ή πεπειραμένοι….

(αν και συνήθως επίσης δεν τους ακούμε και μάλιστα μας ενοχλούν οι όποιες συμβουλές τους…)

Ευτυχώς ή δυστυχώς, όταν δεν διαβάζουμε τα βιβλία ή/και δεν ακούμε και δεν αποδεχόμαστε τις συμβουλές των σοφότερων, αναλαμβάνει η ίδια η ζωή, συχνά κατά τρόπο δυσάρεστο, να μας τα διδάξει…]

Παλαιότερα, στη φράση “η σωτηρία της ψυχής μου”, ίσως έριχνα το βάρος στο “μου”. Και τότε γέρνει η φράση, σαν βάρκα, και “μπάζει νερά”… Αργότερα έδωσα βάρος και σημασία στη λέξη και την έννοια “ψυχή”. Κι ύστερα στην έννοια “ακεραιότητα” (της ψυχής) [περί της οποίας έγινε λόγος παραπάνω, στον ορισμό της λέξης “σωτηρία”], ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό, δηλαδή όσο καλύτερα μπορούμε να νοηματοδοτήσουμε τη λέξη “ακεραιότητα”…

Σε κάθε περίπτωση μόνο αυτή η ακεραιότητα μπορεί να προσφέρει στην ψυχή ισορροπία, ώστε να μην “μπατάρει” η βάρκα της ψυχής μας…

Όσο δε για τον “ασφαλή τόπο” (του προαναφερθέντος ορισμού της λέξης “σώζω”) ή, αλλιώς, το “ασφαλές λιμάνι” (κατά τη συνηθισμένη παρομοίωση), που συνεπάγεται, κατά τα παραπάνω ετυμολογικά, τη “σωτηρία”, αυτός είναι ο “Παράδεισος”, έτσι όπως τον νιώθει ή τον εννοεί ο καθένας…

Λοιπόν… πολλά θα μπορούσα να πω κι εγώ και ο καθένας μας τόσο για την “ακεραιότητα”, όσο και για τον “Παράδεισο” [Και, βεβαίως, όχι μονάχα γι’ αυτά, μα και για έννοιες απόλυτα συναφείς μ’ αυτές, όπως, για παράδειγμα, για την “Ιθάκη”, ένα άλλο όνομα για τον Παράδεισο, ή για την ευτυχία, ομοίως, αλλά και για το “ωραίο ταξίδι”…] Αύριο θα μοιραστώ μαζί σας μια – δυό, μονάχα, σχετικές σκέψεις μου…

[Συνεχίζεται, λοιπόν…]

Σκέψεις. Για τον Θεό, τον Παράδεισο και την Κόλαση. Και τον Εγωισμό

[Συνέχεια από το χθεσινό…]

Ο Θεός έφτιαξε τον Παράδεισο.

Τον Παράδεισο και μόνον αυτόν!

Την Κόλαση δεν τη δημιούργησε ο Θεός.

Την δημιούργησαν οι άγγελοι οι εκπεσόντες, οι άγγελοι που Τον αρνήθηκαν, με την άρνησή τους, ακριβώς, αυτή…

Κι ύστερα, όταν οι άνθρωποι παρέβησαν την θέληση [ή να την πούμε επιθυμία;] του Θεού, ο Θεός τους εξεδίωξε μεν απ’ τον Παράδεισο, αλλά δεν τους έστειλε στην Κόλαση.

Κόλαση έπλασε την κοινωνία του το ανθρώπινο γένος!

Ο Θεός θα μπορούσε να παραμείνει στην μακαριότητα του Παραδείσου, αδρανής και απαθής…

…Κι όμως αποφάσισε να επισκεφθεί την Κόλαση των ανθρώπων, θέλοντας, ελπίζοντας κι αγωνιζόμενος να την μετα(σ)τρέψει σε Παράδεισο…

Τον Θεό δεν τον έχουμε πια μαζί μας. Ή, ίσως, σωστότερα, τον Θεό τον έχουμε ξεχάσει… έχει πια γίνει, για μας, ιδίως στις ημέρες μας, μια μακρινή ανάμνηση… τόσο που δεν Τον βλέπουμε πια γύρω μας, στη φύση για παράδειγμα και στους νόμους που την διέπουν… ξεχάσαμε πια το πρόσωπό Του… και ξεχάσαμε, ακόμα (που είναι ένα και το αυτό) πως ο Θεός έχει το πρόσωπο του συνανθρώπου μας… διότι όλοι αυτοί οι συνάνθρωποί μας, γύρω μας, είναι εικόνες του Θεού, που έχουν πλαστεί και καθ’ ομοίωσή Του…

“Αν είχαμε τον Θεό μαζί μας”, λέμε και νιώθουμε συχνά ή/και συνεχώς, “θα ήμασταν ευτυχείς, θα ζούσαμε παραδεισένια”. Αυτό δεν ορίζουμε, άλλωστε, ως Παράδεισο; Τη σύμπραξη και την επικοινωνία με τον Θεό.

Πλανώμενοι, όμως, πλάνην οικτρά, θέλουμε όλοι μας,να σωθούμε ατομικά ο καθένας μας! Εγωιστικά!

Εγώ, μόνος μου, και ο Θεός.

Εσύ, μόνος σου, και ο Θεός.

Αυτός, μόνος του, και ο Θεός.

Χωρίς πληθυντικό αριθμό!

Ο καθένας, μόνος του, με τον Θεό! Θα ήταν αυτός, άραγε, παράδεισος; Αναμφίβολα όχι! Κόλαση θα ήταν! Η χειρότερη κόλαση! Η πραγματοποίηση του χειρότερου εφιάλτη! Και, βεβαίως, μια κατάσταση ασύμβατη προς την έννοια του Θεού και την Αγάπη Του. Διότι αυτή η κατάσταση θα ήταν ουσιαστικά η κατάργησή Του.

[Και μια παρένθεση: Θαρρώ (κι αν κάνω λάθος, σας παρακαλώ να μου το πείτε εσείς οι θεολογικώς γραμματιζούμενοι!) το ίδιο εγωιστικό θα πρέπει να θεωρήσουμε και ένα περιορισμένο “εμείς”: Εγώ και η οικογένειά μου, Εγώ και οι φίλοι μου, Εγώ και τα αγαπημένα μου πρόσωπα, Εγώ και οι ομόφυλοί μου, Εγώ και όλοι οι ομόδοξοι ή /και ομόθρησκοί μου… Κι αυτή η νοοτροπία θαρρώ, λοιπόν, αντί για τον παράδεισο, μπορεί να οδηγεί προς την κόλαση, όπως μας δείχνει, ίσως, το ότι ο βοσκός της παραβολής εγκατέλειψε όλο το ποίμνιό του για να αναζητήσει το ένα πρόβατο, το απολωλός!... “Εγώ μαζί με όλους τους άλλους ανθρώπους”, λοιπόν! (Κι ύστερα… ας βάλουμε στην πρόταση αυτή το “εγώ” μας τελευταίο!...)]

Ο Θεός, όπως προείπα, ως Χριστός, [ας μου επιτραπεί αυτή η ίσως όχι και τόσο “κομψή”, θεολογικώς, έκφραση] “έκανε μια βουτιά” στην Κόλαση των ανθρώπων και της Κοινωνίας μας, έτσι όπως εμείς την πλάσαμε…

Εμείς οι άνθρωποι, αν και αποκαλούμαστε “παιδιά του Θεού” και μάλιστα με το ψευδώνυμο “Χριστιανοί”, διστάζουμε, φοβόμαστε και αποφεύγουμε να κάνουμε την αναγκαία αυτή βουτιά… Νομίζουμε πως “αβρόχοις ποσί” θα καταφέρουμε να φθάσουμε στον (ποιο;) προορισμό μας, με τα λουστρίνια μας απαστράπτοντα, το κουστουμάκι μας ατσαλάκωτο και τη γραβάτα μας δεμένη άψογα… (…ή, αντιστοίχως, το ταγεράκι μας ατσαλάκωτο και τα μαλλιά μας χτενισμένα άψογα…)

…Έτσι ακριβώς όπως πηγαίνουμε όλοι μας, σχεδόν όλοι μας ή τουλάχιστον οι περισσότεροι, τέτοιες (“χρονιάρες”!...) μέρες στις εκκλησίες, επιδιώκοντας, μάλιστα, να βρούμε και κάθισμα ή αναπαυτικό στασίδι, ει δυνατόν κι εμπρός – εμπρός…

…για να μας δουν κι οι άλλοι άνθρωποι, γνωστοί και φίλοι…

…για να μας δει και ο Θεός (μήπως τυχόν κι αλλιώς μας λησμονήσει…)

[Συνεχίζεται….

Συνεχίζεται σ’ αυτό εδώ το ιστολόγιο, μιαν άλλη μέρα…

…συνεχίζεται στους ναούς, ιδίως αυτές τις μέρες…

…συνεχίζεται και στη ζωή, κάθε μέρα!...]

Με αφορμή τη σημερινή Κυριακή της Ορθοδοξίας

[Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε μόλις σήμερα, εν θερμώ και, συνεπώς, θα έπρεπε ίσως να αναρτηθεί στο “Σπουργίτι”. Χαλάλι του, όμως!...]

Με αφορμή τη σημερινή Κυριακή της Ορθοδοξίας

Κυριακή της Ορθοδοξίας σήμερα.

Περί ορθοδοξίας γενικώς έχω αναφερθεί, νομίζω, κάποιες φορές στο παρελθόν.

Περί Ορθοδοξίας, όμως, δεν νομίζω πως έχω αναρτήσει κάτι, αν και δεν σας κρύβω πως έχω γράψει αρκετά σε χειρόγραφα…

Το πιο σημαντικό απ’ αυτά που έχω γράψει αλλά δεν έχω ακόμα αναρτήσει είναι ότι Ορθοδοξία θα έπρεπε να σημαίνει “Καινή Αγαπητική Κοινωνία” και όχι μια θρησκεία.

Το πιο σημαντικό απ’ αυτά που δεν έχω γράψει ακόμα, αλλά το σκεφτόμουν κατά τη διάρκεια της σημερινής λειτουργίας, είναι ότι, εκτός από την Ορθοδοξία θα πρέπει να μας απασχολεί, ακόμα περισσότερο, η Ορθοπραξία!... (…που μακάρι να την είχαμε αναδείξει και αυτή σε ουσιαστικό με “Ο” κεφαλαίο!...)

[Στο μεταξύ, από τραγική ειρωνεία της τύχης, αμέσως μετά τη σημερινή λειτουργία θα ακολουθούσε, όπως διαπίστωσα, ένα μνημόσυνο για κάποια Ευδοξία. Ναι, έτσι όπως το ακούτε: Ανήμερα της Ορθοδοξίας, μνημόσυνο για την Ευδοξία!...]

Προς μεγάλη μου χαρά και ικανοποίηση, για άλλη μια χρονιά άκουσα να διαβάζεται μόνο το

«Οἱ προφῆται ὡς εἶδον, οἱ ἀπόστολοι ὡς ἐδιδαξαν, ἡ ᾿Εκκλησία ὡς παρέλαβεν, οἱ διδάσκαλοι ὡς ἐδογμάτισαν, ἡ οἰκουμένη ὡς συμπεφώνηκεν, ἡ χάρις ὡς ἔλαμψεν, ἡ ἀλήθεια ὡς ἀποδέδεικται, τό ψεῦδος ὡς ἀπελήλαται, ἡ σοφία ὡς ἐπαρρησιάσατο, ὁ Χριστός ὡς ἐβράβευσεν, οὕτω φρονοῦμεν, οὕτω λαλοῦμεν, οὕτω κηρύσσομεν Χριστόν τόν ἀληθινόν Θεόν ἡμῶν, καί τούς αὐτοῦ ἁγίους, ἐν λόγοις τιμῶντες, ἐν συγγραφαῖς, ἐν νοήμασιν, ἐν ναοῖς, ἐν εἰκονίσμασι, τόν μέν ὡς Θεόν καί Δεσπότην προσκυνοῦντες καί σέβοντες, τούς δέ διά τόν κοινόν Δεσπότην, ὡς αὐτοῦ γνησίους θεράποντας τιμῶντες καί τήν κατά σχέσιν προσκύνησιν ἀπονέμοντες. Αὕτη ἡ πίστις τῶν ἀποστόλων, αὕτη ἡ πίστις τῶν πατέρων, αὕτη ἡ πίστις τῶν ὀρθοδόξων, αὕτη ἡ πίστις τήν οἰκουμένην ἐστήριξεν»

και όχι το

«Αρείω τω πρώτω θεομάχω ανάθεμα! […] Νεστορίω τω θεηλάτω... και Ουαλεντίνω ανάθεμα!»

Τα αναθέματα και η μισαλλοδοξία δείχνουν, κατ’ εμέ, αδυναμία και φόβο, η δε υπόμνησή τους και δη στα σημερινά χρόνια ηχούν τουλάχιστον παράδοξα και ανοίκεια [τουλάχιστον στα δικά μου αυτιά... δηλαδή στα αυτιά ενός ακόμα ορθόδοξου που για κάποιους “σκληροπυρηνικούς” ορθοδόξους “παλαιάς κοπής” πιθανόν να είμαι αιρετικός… κι ας κατηγορούνται κι αυτοί, από άλλους, ως “προτεσταντίζοντες”…]

Όπως παράδοξη και ανοίκεια μου ακούστηκε και μια φράση του ιερέα, λίγο πριν από την Απόλυση, της οποίας το νόημα ήταν πως η άφιξη τόσων πολλών αλλοθρήσκων μεταναστών στην χώρα μας γίνεται βάσει οργανωμένου σχεδίου, ώστε να αλλοιωθεί η θρησκευτική ποσόστωση των πιστών στη χώρα μας.

[“Αυτά τα πράγματα πρέπει να λέγονται, πού και πού, εδώ”, κατέληξε ο ιερέας, φράση που, σε συνδυασμό με τα προλεχθέντα, με αναστάτωσε και, μάλιστα, με δυσκολία κρατήθηκα να μην του απαντήσω αμέσως, εκεί και τότε, “να ακούγεται, όμως, και να σταθμίζεται, και η τυχόν αντίθετη άποψη που επίσης διατυπώνεται στο πλαίσιο της Εκκλησίας”… Και δεν το έκανα ακριβώς διότι μου φάνηκε, τουλάχιστον εκείνη τη στιγμή, ότι αυτό απαιτούσε η ορθοπραξία (την οποία σκεφτόμουν και περί της οποίας έγραψα προηγουμένως…) Κι ας είχα, στη συνέχεια, μεγάλη εσωτερική σύγκρουση για το τι επέβαλε πράγματι η ορθοπραξία… Διλήμματα που συχνότατα, πιστεύω, έχουμε όλοι, είτε όταν κάνουμε είτε όταν δεν κάνουμε κάτι, που δεν μπορεί να θεωρηθεί με ασφάλεια ως “σωστό” ή “λάθος”…]

Την άποψη αυτή, βεβαίως, δεν την άκουσα για πρώτη φορά. Υπάρχει μάλιστα και σε παραλλαγή που αφορά την ποσόστωση των εθνικών μειονοτήτων σε σχέση με τους Έλληνες στην χώρα μας. Απόψεις για τις οποίες, βεβαίως, πολλά μπορούν να λεχθούν, για το εάν δηλαδή γίνονται βάσει σχεδίου. Δεν είναι στις προθέσεις μου να το κάνω εδώ και σήμερα…

Τουλάχιστον για την ώρα, τρεις – τέσσερεις “σκόρπιες” σχετικές σκέψεις:

1

Τί φοβάται… τί είναι δυνατόν να φοβάται απ’ την “πλημμυρίδα” των αλλοθρήσκων αυτό που λέμε όλοι “Ορθοδοξία” (και εννοούμε, μ’ αυτή τη λέξη, ένα σωρό διαφορετικά πράγματα ο καθένας μας…); Πολύ δε περισσότερο, θα έγραφα, πώς είναι δυνατόν να φοβάται (γενικώς και αορίστως, ο,τιδήποτε!...) η Ορθοδοξία; Αφού είναι Ορθοδοξία δεν είναι δυνατόν να φοβάται το παραμικρό. Μήπως σφάλλω, Ορθόδοξοι φίλοι μου; Ούτε ο Θεός, ούτε η Αλήθεια, τα δύο (που ουσιαστικά είναι ένα) στηρίγματα της Ορθοδοξίας, είναι νοητό να φοβούνται κάτι! Έτσι δεν είναι;…

Ακόμα κι αν δεχθούμε (με μια ιδιαιτέρως καλπάζουσα φαντασία, βεβαίως!...) ότι αυτή η “πλημμυρίδα” θα μπορούσε να οδηγήσει, κάποια στιγμή, σε αριθμητική υπεροχή των αλλοθρήσκων ή, ακόμα χειρότερα (λέμε, τώρα!...) και σε διώξεις ορθοδόξων χριστιανών… τι καλύτερο, υπό μια ορθόδοξη θεώρηση, αφού “η Ορθοδοξία διωκόμενη μεγαλουργεί” και σε τέτοιες περιπτώσεις δημιουργεί Μάρτυρες και Αγίους;!...

Ούτε εύχομαι ούτε προβλέπω, βεβαίως, τέτοιες καταστάσεις. Και φυσικά δεν τα γράφω όλα αυτά, πιστέψτε με, με οποιαδήποτε σκωπτική ή ειρωνική διάθεση. Απλά θέλω να θυμίσω ότι, αν το καλοσκεφτούμε, νομίζω πως έχουμε χάσει ή ξεχνούμε το νόημα και την ουσία της Ορθοδοξίας, δηλαδή το βίωμα και όχι τα επιφαινόμενα…

2

Η σημερινή γιορτή - Κυριακή της Ορθοδοξίας συνδυάζεται και με την Εξωτερική Ιεραποστολή [Επ’ ευκαιρία: Ευτυχώς, ιστορικά – διαχρονικά, οι Ορθόδοξες Ιεραποστολές δεν έχουν κατηγορηθεί ποτέ ότι υποκρύπτουν πολιτικά ή/και επιχειρηματικά συμφέροντα, όπως έχει κατ’ επανάληψη συμβεί με αυτές της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας]. Την προσπάθεια, δηλαδή, να γίνει γνωστό το μήνυμα – κήρυγμα – ευαγγέλιο του Χριστού στους λαούς όλου του κόσμου. Γιατί αυτό είναι διαφορετικό απ’ την ενδεχόμενη προσπάθεια των άλλων θρησκειών να διαδώσουν τα δικά τους πιστεύω (και) στην χώρα μας; Αυτό που εμείς (βλέπουμε και) θεωρούμε απαράδεκτο προσηλυτισμό, για κάποιους είναι, αντιστοίχως, ιεραποστολή… και τούμπαλιν!...

3

Το έγραψα παραπάνω, το επαναλαμβάνω και πάλι εμφατικά: Η Ορθοδοξία είναι… ή μάλλον θα έπρεπε να είναι… ή (αν προτιμάτε…) νομίζω εγώ [πέστε με ορθόδοξο – πέστε με αιρετικό!...] πως είναι “Καινός Τρόπος Ζωής”, Ευαγγέλιο για “Καινή Αγαπητική Κοινωνία”, Εκκλησία!... Καλώς ή κακώς έχει επικρατήσει γραμματικά και έχουμε αποδεχθεί την λέξη “Χριστιανισμός” που ταιριάζει [:κάνει ρίμα και… ομοιοκαταληξία] σε όλους τους άλλους “-ισμούς”, συμπεριλαμβανομένων, βεβαίως, και των (άλλων) θρησκειών (Ιουδαϊσμός, Μωαμεθανισμός, Βουδισμός, Ινδουισμός κ.λπ.). Ας αντισταθούμε, τουλάχιστον, στο να επικρατήσει λεκτικά και, ιδίως, ουσιαστικά, ένας “Ορθοδοξισμός”… Έχει μεγάλη σημασία, θαρρώ… Σημασία που μπορεί να γίνει αντιληπτή και κατανοητή απ’ τα πολύ μεγάλα ως τα πολύ μικρά και καθημερινά… Όπως και να το κάνουμε, για παράδειγμα, άλλο πράγμα είναι ο καθωσπρεπισμός και άλλο η Ευγένεια, άλλο πράγμα ο φιλελευθερισμός και άλλο η Ελευθερία κ.λπ.

4

Νομίζω πως κακώς ασχολούμαστε και δή τόσο πολύ με τους άλλους και τα /τους γύρω μας, αντί να ενδιαφερόμαστε για τα “καθ’ ημάς” και τα “ένδον”. Όσο σημαντικό και αν (νομίζουμε πως) είναι το κακό γύρω μας. Δεν ξέρω αν έχω σχηματίσει εσφαλμένη εντύπωση, από παραπλανητικές προσλαμβάνουσες παραστάσεις, αλλά νομίζω ότι αν όχι όλοι μας, τουλάχιστον πολλοί από τους κατ’ όνομα Χριστιανούς, αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο και σκέψη στο Κακό, στον Διάβολο και τις παγίδες του, παρά στον Θεό και στα αγαθά του, τις αρετές. Σε τελική ανάλυση δεν πρέπει να μας νοιάζει πώς θα αποφύγουμε την κόλαση, αλλά πώς θα κατακτήσουμε τον Παράδεισο, ή πώς θα τον απλώσουμε στη Γη. Όχι πώς θα αποφύγουμε τον θάνατο, επιβιώνοντας, αλλά πώς θα ζήσουμε!...

Και του χρόνου!...

…με ορθοδοξία και ορθοπραξία…

Μεγάλη Παρασκευή… (…πριν από χρόνια…)

Τα παρακάτω είχαν γραφεί μια Μεγάλη Παρασκευή, πριν από (κάποια…) χρόνια…]:

Α’

“Επιθυμίαν επεθύμησας”, Κύριε, εκείνο το Πάσχα, “φαγείν με τους μαθητάς Σου”.

Εγώ επεθύμησα, απλώς, να φάγω…

…Κι οι σύγχρονοι “μαθητές Σου” με περιφρόνησαν…

Και γνώρισα κι άλλους…

…που δεν μπορούσαν καν να έχουν επιθυμίες…

Δεν λυπάμαι για μένα.

Εκείνους λυπάμαι!

Και πιότερο, ακόμα, τους “μαθητές Σου”…

B’

Πόθησα να δω την εκκλησία γεμάτη.

Την είδα!...

…και μετάνιωσα!...

Πανηγύριζαν τα περιοδικά ότι γέμισαν οι εκκλησίες.

Από “πιστούς”! Από πίστη.

Από πίστη;…

Αν έβλεπαν, θα καταλάβαιναν.

Και θα μετάνιωναν.

Όχι τα περιοδικά!

Οι “όψιμοι” πιστοί…

Γ’

Στον Κήπο της Γεθσημανή, Κύριε, ήσουνα μόνος.

Το ίδιο κι ως τον Γολγοθά Σου.

Μόνος.

Μέσα στο πλήθος..

Οι μαθητές Σου δεν μπορούσαν να σε βοηθήσουν.

Εκείνη τη στιγμή.

Δεν σε ένιωσαν. Δεν σου έμοιαζαν.

Και, έτσι, ζήτησες βοήθεια από μακριά…

Μόνος κι εγώ μέσα στο πλήθος της λειτουργίας της Αγίας Παρασκευής.

Ανήμποροι οι φίλοι μου και οι γνωστοί μου

να νιώσουν το δικό μου “Γολγοθά”.

Δεν τους κατηγορώ γι’ αυτό!

Λυπάμαι που’ναι τόσο μακριά

Αυτός που θα μπορούσε να με βοηθήσει

Ο όμοιός μου.

Ο άλλος εαυτός μου!...

Δ’

Γιατί φεύγετε, λοιπόν, μόλις “βεβαιωθείτε” για τη Σταύρωσή μου;

Γιατί φορέσατε τα γιορτινά σας και περάσατε να ανάψετε ένα κερί, στον Τάφο μου, στο δρόμο για τη διασκέδασή σας;

(…εάν, βεβαίως, η “κοινωνικότητά” σας δεν σταματήσει εδώ…)

Κι όταν έγινε, πια, η Ανάστασή μου, γιατί δεν μείνατε για τη Χαρά;

Ανάψατε, άραγε, απ’ τη φλόγα της Ανάστασης καμιά φλογίτσα στην καρδιά σας;

Κι ο οβελίας σας, άραγε, να ’ναι κι αυτός από χαρά για τη δική μου την Ανάσταση;

Θα μου απαντήσετε του χρόνου! Την Μεγάλη Τρίτη! Της μετανοίας…

Κομμάτια (σκέψεων) ενός puzzle (για την “Αλήθεια”)

[Πριν από πολύ καιρό είχα γράψει ένα κείμενο με τίτλο “Σκέψεις (τι άλλο;…) για τα puzzles”. Θα το βρείτε εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2008/01/puzzles.html]

8.3.2009

Κυριακή της Ορθοδοξίας σήμερα!

“Ορθοδοξία”: Ένας όρος που δεν χρησιμοποιείται, βεβαίως, μόνο στον Χριστιανισμό [όπου, σημειωτέον, εκτός από τους ορθοδόξους, υπάρχουν και οι “γνήσιοι ορθόδοξοι”, αλλά αγνοώ αν ήδη κάποιοι διεκδικούν τον όρο “γνησιότεροι ορθόδοξοι” κ.λπ. – αυτό ίσως συμβεί στο μέλλον…]. Υπάρχουν και Ορθόδοξοι Εβραίοι, Ορθόδοξοι Μαρξιστές –Κομμουνιστές, φαντάζομαι δε και Ορθόδοξοι άθεοι, Ορθόδοξοι αναρχικοί…

Το ορθό-δοξος προφανώς αντιπαρατίθεται στο “λοξός”, έτσι;… [Μου’ρθε στο νου και το “ή στραβός είναι ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε…”, υπό την έννοια ότι μπορεί να νομίζουμε πως είμαστε ορθοί και να’μαστε στραβά…]

Υποθέτω, πάντως, ότι το πρώτο συνθετικό “ορθός” δεν ετέθη για να αντπαρατεθεί στο “καθιστός”… [Αν και, συνήθως, την όποια “ορθοδοξία” εκφράζουν οι καθισμένοι και “αναπαυμένοι” στις… ορθές δόξες τους, οι “κατεστημένοι”!...]

Πέρα από εξυπνάδες ή “εξυπνακιδισμούς”…

Το “ορθός”, πρώτο συνθετικό της λέξης “Ορθοδοξία”, έχει εν προκειμένω την έννοια του “αληθής”. Άρα: Ορθοδοξία σημαίνει την αληθινή και σωστή γνώμη.

Και πώς κρίνεται, άραγε, τι είναι αληθές; Με άλλα λόγια, ποια είναι, άραγε, τα κριτήρια της αλήθειας;

Το μέγα ερώτημα! Διαχρονικά. Τόσο στα επιμέρους και ασήμαντα ζητήματα της καθημερινότητας, όσο και στα μεγάλα φιλοσοφικά –υπαρξιακά προβλήματα της ζωής του κάθε ανθρώπου: “Τι εστί Αλήθεια;”

Επισημαίνω, πάντως, ως τροφή για περαιτέρω σκέψεις και προβληματισμούς, πως ο ίδιος ο Χριστός, εάν καλά θυμάμαι, έθεσε το ερώτημα ελαφρώς [“ελαφρώς” μόνο;!...] διαφοροποιημένο: “ΤΙΣ εστί Αλήθεια;”… Μήπως, λοιπόν, η Αλήθεια δεν είναι αφηρημένη έννοια –ιδέα - σκέψη –ιδανικό, αλλά πρόσωπο; Ο Χριστός δίνει πάλι την απάντηση: “Εγώ ειμί η Οδός, η Αλήθεια και η Ζωή”. Για εκείνους, λοιπόν, τουλάχιστον, που (λένε πως) τον πιστεύουν, Αυτός, ως Θεός που είναι “τα πάντα εν πάσι” είναι η Αλήθεια και, παράλληλα και αξεχώριστα, η Οδός και η Ζωή. Ταυτόχρονα! Και αξεχώριστα, επαναλαμβάνω, γι’ αυτούς που ξεχνούν εύκολα…

Και κάτι ακόμα, πριν ξαναφύγω απ’ τη Χριστιανική Ορθοδοξία και τη Σοφία της, για να ασχοληθώ με τη Φιλοσοφία και τις πνευματικές – διανοητικές αναζητήσεις της: Για “Ορθοδοξία” κάνουμε λόγο πάντα και σ’ αυτήν αναφερόμαστε, και όχι, βεβαίως, σε “Ορθοδοξισμό”! Και, αντίστοιχα, σε “Εκκλησία” και όχι σε “-ισμό”, ακόμα κι αν πρόκειται για “Χριστιανισμό”. Που θα’πρεπε, ίσως, για το καλό όλων (μας) να μην είχε αναγορευτεί σε θρησκεία (όπως όλοι οι άλλοι –ισμοί), αλλά να είχε παραμείνει (“βιωματικός”) Τρόπος Ζωής!...

[Για όποιον θέλει να αντιληφθεί τι εννοώ, παραπέμπω στο βιβλίο του Χρήστου Γιανναρά “Ενάντια στη θρησκεία”, αλλά και σε ό,τι πρεσβεύει, με λόγια και ιδίως με πράξεις, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος…]

Αλήθεια, λοιπόν!

Τι [ή “τις”;…] εστί Αλήθεια;

“Αρχή σοφία ονομάτων επίσκεψις”, θυμάμαι και θυμίζω, για άλλη μια φορά. Αρχή σοφίας, λοιπόν, η ετυμολογία, το “έτυμο” […που, παρεμπιμπτόντως, διαφοροποιείται τα μέγιστα από το “έτοιμο”, δηλαδή την εύκολη και “ετοιματζίδικη” λύση, την πρόχειρη, την επιφανειακή…]

“Αλήθεια”, από το στερητικό “α” και το “λήθη” ή το “λανθάνω”. Αλήθεια, λοιπόν, είναι αυτό που δεν ξεχνιέται [ή που δεν έχει ξεχαστεί….] και αυτό που δεν ξεφεύγει απ’ την προσοχή κάποιου, δηλαδή δεν μένει απαρατήρητο!....

Μην περιμένετε να κάνω ανάλυση του όρου ή, έστω, να την προσεγγίσω (ιστορικά – επιστημονικά – φιλοσοφικά) ορθολογιστικά ή εμπειριστικά ή μυστικιστικά ή πραγματιστικά ή… όπως αλλιώς, ή, ακόμα, να εξηγήσω – νοηματοδοτήσω τα διάφορα είδη της (π.χ. πραγματική – τυπική, υποκειμενική – αντικειμενική, σχετική – απόλυτη). Αυτά τα αφήνω στους “ειδικούς”!...

…Χμμμ! Αλήθεια, υπάρχουν “ειδικοί” σε τέτοια θέματα όπως η Αλήθεια;…

Δυό – τρεις σκέψεις σκοπεύω (επιτρέψτε μου!) να καταθέσω σ’ αυτό το puzzle το ατελείωτο και απέραντο, σκέψεις που πηγάζουν ακριβώς απ’ την προμνημονευθείσα ετυμολογία της λέξης “Αλήθεια” [Δεν πιστεύω να τη λησμονήσατε κιόλας;!...] Δυό – τρεις σκέψεις (ίσως και τέσσερις!...) ως προς τη “λήθη” και ως προς το “λανθάνω”…

Κάτι μπορεί να “λανθάνει” της προσοχής μας και, συνεπώς, γι’ αυτό να θεωρείται από εμάς ως “αλήθεια”, όχι από δική του “ευθύνη”, αλλά λόγω της δικής μας αδυναμίας, της δικής μας ατέλειας κ.λπ.

Θυμίζω τον περίφημο και ιδιαίτερα παραστατικό μύθο [θα τον αναζητήσω και θα τον αναρτήσω, πλήρη, στο ιστολόγιό μου “Eagle”, προσεχώς!...] για τους τυφλούς που προσπαθούσαν να περιγράψουν έναν ελέφαντα, όπως τον αντιλαμβάνονταν μέσω της αφής τους: Ο ένας (που ακουμπούσε τα πόδια του ελέφαντα) περιέγραφε τον ελέφαντα, λένε, ως ένα χονδρό και άκαμπτο κυλινδρικό ον. Ο άλλος (που ψηλαφούσε την προβοσκίδα του) τον περιέγραφε ως ένα χονδρό και κυλινδρικό ον (“πράγματι”!...), αλλά αρκετά εύκαμπτο. Ένας τρίτος (που έπιανε την ουρά του ελέφαντα), ως ένα μακρύ και κυλινδρικό και εύκαμπτο (“πράγματι!”…) ον, αλλά κάθε άλλο παρά χονδρό. Και οι τυχόν άλλοι, αναλόγως… […αναλόγως αν άγγιζαν το σώμα του ελέφαντα ή τα αυτιά του κ.λπ.] Καθένας είχε απτές (κυριολεκτικά!) αποδείξεις και εμπειρία – βίωμα και πίστευε (δικαίως;!...) στη δική του αλήθεια. Μόνο που η επιμέρους αλήθεια του καθενός ήταν λειψή…

Και μη μου πείτε ότι το πρόβλημα έγκειται (αποκλειστικά και μόνο) στην έλλειψη όρασης. Διότι ανάλογα προβλήματα συνεννόησης και συμφωνίας ως προς την “αλήθεια” του ελέφαντα θα είχαν, βεβαίως, όσο κι αν είχαν “τα μάτια τους ανοιχτά”, τα διάφορα ζωύφια που τυχόν παρασιτούν σε διαφορετικά σημεία του ογκώδους σώματος του ελέφαντα…

Και αντίστοιχα προβλήματα (θα) έχουμε κι εμείς οι άνρωποι, βεβαίως, για τα όντα και τα πράγματα είτε του μικρόκοσμου είτε του σύμπαντος, αν δεν έχουμε τη βοήθεια των μικροσκοπίων και των τηλεσκοπίων, αντιστοίχως…

Η “αλήθεια” που αντιλαμβανόμαστε, όμως, δεν είναι μόνο θέμα μεγέθους (μικρό –μεγάλο), απόστασης (κοντά – μακριά) και μέσου (μικροσκόπιο –γυμνός οφθαλμός –τηλεσκόπιο). Εκτός απ’τον χώρο υπάρχει και ο χρόνος. Και, βεβαίως, ο χωροχρόνος, η μεγάλη και επαναστατική ανακάλυψη του εικοστού αιώνα, που άλλαξε τελείως την οπτική μας και αποτελεί, για κάποιους [η ημιμάθεια γαρ είναι χειρότερη απ’ την αμάθεια], ένα κλειδί ή ένα μέσο για την “απόλυτη” [κατά πως λένε αυτοί!...] αλήθεια. Αλλά ποιος μας “εγγυάται”, άραγε, ότι δεν υπάρχει και μια πέμπτη (τουλάχιστον…) διάσταση; Ανεξαρτήτως τούτου: Το ότι συνδυάσαμε χώρο και χρόνο, μας βοήθησε, άραγε, στο ελάχιστο, να απαντήσουμε στο καίριο ερώτημα “τι είναι χρόνος;” Μήπως δεν είμαστε τίποτε άλλο, στην πραγματικότητα, από “τυφλά παράσιτα” που “ψηλαφούμε” τον χρόνο και που “θα μείνουμε με το στόμα ανοιχτό” εάν κάποτε έρθουμε σε επαφή με κάποιον εκτός χρόνου, Άχρονο, δηλαδή τον Θεό;

[Τι να κάνω; Φιλοσοφία και Θεολογία γειτονεύουν!... Αφήνω πάλι τον Θεό, εάν και εφόσον η αναφορά μου σ’Αυτόν ενοχλεί κάποιους, και επανέρχομαι στα φιλοσοφικά μας…]

Έγραφα νωρίτερα πως η λειψή και συνεπώς αν-αληθής (:μη ανταποκρινόμενη στην πραγματικότητα) αντίληψη οφείλεται όχι μόνο στο αντικείμενο, αλλά και στο υποκείμενο. Το οποίο υποκείμενο, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι, επηρεάζει τόσο το αντικείμενο της παρατήρησης, όσο και την ίδια την παρατήρηση! Ποικιλλοτρόπως και υπό διάφορες έννοιες.

Θυμάμαι και θυμίζω, μετά από τον μύθο του ελέφαντα, και τον μύθο του Πλάτωνα για τη σπηλιά και τις σκιές [βλέπε στο ιστολόγιό μου “Eagle”, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/01/7.html]. Τι είναι πραγματικό –αληθινό και τι εικόνα –αντικατοπτρισμός της πραγματικότητας, τι φανταστικό; Οι φιλόσοφοι εδώ μπορούν να… “οργιάσουν”! Και να οργιστούν, περαιτέρω, ο ένας απέναντι στον άλλο και στις απόψεις του: Ποιο είναι το πραγματικό και ποιο η εικόνα;… Προηγήθηκε ο κόσμος των ιδεών; Ή η ύλη;… Ο Θεός δημιούργησε τον Κόσμο και τον Άνθρωπο; Ή ο ανθρωπος δημιούργησε την ιδέα του Θεού;…

Τι από τα δύο είναι αληθές; Λογικά, εμπειριστικά, βιωματικά, μυστικιστικά και άλλα “επιχειρήματα” υπάρχουν σε όλες τις απόψεις. Κατά βάθος, όμως, όλοι, εάν θέλουν να είναι ειλικρινείς, “ξέρουν” ή “νιώθουν” πως η αλήθεια που καθένας πρεσβεύει είναι λίγο – πολύ “αυθαίρετη” και, τελικά, θέμα πίστης!....

Διότι, βλέπετε, τα παραπάνω κεφαλαιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα δεν είναι της τάξης του ερωτήματος “η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα” [στο οποίο, σημειωτέον, έχει ήδη δοθεί επιστημονική απάντηση, ότι το αυγό έκανε την κότα, το δε αυτό προήλθε από μετάλλαξη αυγού ερπετού…].

Η απάντηση σε αυτά τα κεφαλαιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα θα μας δοθεί, δηλαδή θα γνωρίσουμε, ίσως, την Α-λήθεια επ’ αυτών, στις εσχατιές του χρόνου. Είτε του προσωπικού μας, με τον θάνατό μας, είτε του σύμπαντος κόσμου… Διότι τα κριτήρια σε τόσο τεράστια θέματα δεν μπορεί παρά να είναι αντίστοιχης “ποιότητας” και “μεγέθους”, δηλαδή το Άπειρο, το Απόλυτο, το Αιώνιο!... Αυτό δηλαδή που εγώ και κάποια δισεκατομμύρια άνθρωποι ονομάζουμε Θεό!

Θεό Αληθινό!

Θεό που δεν ξεχνάμε ποτέ, όλοι οι άνθρωποι! [Ακόμα κι αυτοί που τον αρνούνται, αυτοπροσδιοριζόμενοι ως “άθεοι”, τελικώς τον έχουν στη ζωή τους και στην “έγνοια” τους για να τον “πολεμήσουν”…]

Θεό που δεν μπορούμε να αντιληφθούμε! [Διότι αν μπορούσαμε να τον αντιληφθούμε και να τον κατανοήσουμε, θα σήμαινε πως ήταν “θεός” μικρός κι ασήμαντος, “στα μέτρα μας”…]

Υ.Γ.-1[Εξυπναδούλα…]: Περιμένω να μου γράψουν πως δεν είναι Ορθόδοξα και Αληθή τα παραπάνω, μόνο δύο κατηγορίες ανθρώπων: Αυτοί που συνάντησαν τον Θεό τον αληθινό (και δεν τον ξέχασαν) και Αυτοί που αντιλήφθηκαν τον Θεό σ’ όλη την έκταση της έννοιάς του…

Υ.Γ.-2 [Προσθήκη “ανοίκεια” και ίσως μη ευφυής και, συνεπώς, ανεπιτυχής]: Μου μοιάζει η αναζήτηση της αλήθειας (και όχι μόνο αυτή) και, ιδίως, η αγωνί αυτής της αναζήτησης (αν όχι της κάθε αναζήτησης) με το καθάρισμα του κρεμμυδιού: Καθώς βγάζεις ένα στρώμα (ή μια “μάσκα” των πραγμάτων και των καταστάσεων) και νομίζεις πως έφθασες στην ουσία του κρεμμυδιού, διαπιστώνεις πως υπάρχει κι άλλο στρώμα… κι άλλο… Και όλη αυτή η διαδικασία, όλο αυτό το “ξεσκαρτάρισμα” σημαίνει κόπο και ιδρώτα, μα και δάκρυ…

Υ.Γ.-3 [Για να δικαιολογηθεί ο τίτλος]: Εγώ κομμάτια δίνω. Κομμάτια απ’ το “έτυμο” της λέξης “Αλήθεια”… Δεν σου’δωσα έτοιμο το puzzle… Θυμάσαι, αλήθεια, την εικόνα;….