Σοφοί και Φιλό-σοφοι

Σε κάποιους αρέσει ν’ ακούν “τα ίδια και τα ίδια”.

[Ίσως διότι νιώθουν κατά βάθος αμφιβολία ή ανασφάλεια…]

Κι αυτή την επαναλαμβανόμενη άποψη – γνώμη τείνουν να (ή: αυτόματα) την θεωρούν ως σωστή.

[Και, επιπλέον, “δεν έχουν αμφιβολίες” και “δεν νιώθουν ανασφάλειες”, αφού, πλέον, “κατέχουν” την βεβαιότητας της αλήθειας…]

Κάποιοι άλλοι προτιμούν και προκρίνουν να ακούνε ή να διαβάζουν το/τα διαφορετικό/-ά. Να συν-ομιλούν, να συν-διαλέγονται, να συ-ζητούν.

Διά-λογος, δια-λογισμός, δια-λεκτική, συ-ζήτηση είναι, κατ’ εμέ, όροι και έννοιες και τρόποι συμπεριφοράς πολύτιμοι.

[Αυτός που δια-φέρει δεν είναι δα συνώνυμο του δια-βόλου!....]

Οι δεύτεροι είναι οι φιλόσοφοι!

Οι πρώτοι είναι αυτοί που περνιούνται για (ή: αυτοαποκαλούνται και αυτοπροβάλλονται ως) “σοφοί”…

Μέσα στα… “κάγκελα ασφαλείας” των… εισαγωγικών οι τελευταίοι, που ταυτόχρονα γίνονται η φυλακή (του πνεύματός) τους.

Εκτός εισαγωγικών οι άλλοι, οι φιλό-σοφοι, “καταδικασμένοι”, κατ’ επιλογή τους, να μη νιώσουν ποτέ “σοφοί”, αλλά απλώς [“απλώς”;…] “φίλοι της σοφίας”, που με παθιασμένο έρωτα την αποζητούν συνεχώς κι αδιαλείπτως….

“Σοφίας, Πίστεως, Ελπίδος, Αγάπης” (17 Σεπτεμβρίου) ή/και Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη (όλο το χρόνο)

“…πίστις, ελπίς, αγάπη, τα τρία ταύτα. Μείζων δε τούτων η αγάπη” καταλήγει, αν θυμάμαι καλά (από μνήμης γαρ), ο “Ύμνος της Αγάπης”.

Αυτές οι τρεις λέξεις και (ιδίως) το περιεχόμενό τους είναι (μαζί με αρκετές ακόμη, βεβαίως…) απ’ αυτές που με έχουν απασχολήσει ιδιαίτερα στη ζωή μου και μ’ απασχολούν ακόμα.

Κι αυτή την τριάδα λέξεων και εννοιών, ως οιονεί “Αγία Τριάδα”, την ξαναβρίσκουμε στο εορτολόγιο της 17^ης Σεπτεμβρίου. Διότι η Εκκλησία τις έχει ανακηρύξει Άγιες, όπως άλλωστε και την μητέρα τους Σοφία.

Περισσότερο ωφελεί, νομίζω, η προσέγγιση της συγκεκριμένης ημέρας – εορτής, με συμβολική έννοια [Ακόμα κι αν δεν έχει, αξίζει, πιστεύω, να της δοθεί ένα τέτοιο νόημα!]

Η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη είναι οι τρεις [ή: “τρεις από τις”] κόρες της Σοφίας.

Δεν μπορώ να μιλήσω από καθέδρας για αυτές τις έννοιες, ιδίως δε για τη Σοφία. Σοφός δεν είμαι και δεν ένιωσα ποτέ. Αρέσκομαι, όμως, να δηλώνω, ταπεινά, “φιλόσοφος”, όχι με την βαρύγδουπα – ακαδημαϊκή έννοια, αλλά με την “απλή” της έννοια, του φίλου της Σοφίας. Της Σοφίας που λίγο – πολύ το υποψιάζονται όλοι οι φιλόσοφοι πως δεν θα “συλλάβουν” ποτέ… πως δεν θα συλλάβουμε, ως άνθρωποι, ποτέ… Ίσως διότι η Σοφία αποτελεί ιδιότητα ασύμβατη με την ανθρώπινη φύση και συμβατή μόνο με την “Αγία του Θεού Σοφία” [η οποία, σημειωτέον, ουδεμία σχέση έχει με την εορτάζουσα σήμερα Αγία Σοφία].

Γνωρίζω, βεβαίως… [“γνωρίζω” και “βεβαίως”! Τι λέξεις κι αυτές, για κάποιον μάλιστα που θρασύτατα δηλώνει και “φιλόσοφος”!...] …ότι η Φιλοσοφία είναι, τουλάχιστον κατά τη γνώμη πολλών (ίσως και των περισσότερων) ασύμβατη με την Πίστη. Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν αυτές οι δύο, Σοφία και Πίστη, να έχουν σχέση… μητέρας και κόρης;… Ποιος ξέρει όμως;! Ποιος “γνωρίζει”;!... Ποιος μπορεί να πει, και μάλιστα με βεβαιότητα, ότι η Πίστη (και όχι η ετεροθαλής αδελφή της, η Αμφισβήτηση) δεν είναι η αντάξια κόρη της Σοφίας; [Αυτό θα μας αποκαλυφθεί, ίσως, στις εσχατιές του Χρόνου, όταν, έχοντας ανακαλύψει, πλέον –θέλω να ελπίζω- την Αλήθεια, θα μπορούμε να κρίνουμε αν την προσέγγισε ο Πιστός ή ο Φιλόσοφος…]

Γνήσια κόρη της Σοφίας, πάντως, είναι η Ελπίδα! Ποιος μπορεί να έχει, άραγε, επί τούτου, την παραμικρή αμφιβολία; Υπάρχει αντίρρηση, με άλλα λόγια, πως είναι η Ελπίδα ένδειξη Σοφίας; [Προσέξτε ιδιαίτερα: Αναφέρομαι στη “Σοφία” και όχι δα στην “Γνώση”. Η τελευταία, η Γνώση, θα μπορούσε, ίσως, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις και υπό ορισμένη οπτική, να μας απελπίσει, να μας φέρει σε από-γνωση. Ενώ η Ελπίδα!...]

Πάρα πολλά θα μπορούσα να γράψω, βέβαια, για την Πίστη και για την Ελπίδα. Μα βιάζομαι… να φθάσω να αναφερθώ στην Αγάπη!...

…Η οποία είναι, αναλόγως, είτε η μικρότερη κόρη της (Αγίας) Σοφίας, κατά το αγιολόγιο, είτε, κατά τον “Ύμνο της Αγάπης”, η “μείζων” ανάμεσα στην Πίστη και στην Ελπίδα. Και, πάντως, η μεγαλύτερη ένδειξη Σοφίας, η υψηλότερη Σοφία που θα μπορούσε να κατακτήσει ο άνθρωπος!...

…Να “κατακτήσει” ο άνθρωπος την Αγάπη ή να αφεθεί να… “κατακτηθεί” απ’ αυτήν;!... Δεν γνωρίζω। Δεν μπορώ να σας απαντήσω, δυστυχώς. Διότι, βλέπετε, μπορώ να δηλώνω ένας απλός φίλος της Σοφίας και, αντίστοιχα, ένας απλός φίλος της Αγάπης, αλλά ούτε τη Σοφία έχω προσεγγίσει, ούτε την Αγάπη…

Υ.Γ.-1: Για την Πίστη, την Αγάπη, την Ειρήνη και την Ελπίδα υπάρχει και μια συμβολική ιστοριούλα με τον τίτλο “τα τέσσερα κεριά”, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/04/blog-post_22.html

Υ.Γ.-2: Τον “Ύμνο της Αγάπης” μπορείτε να διαβάσετε εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2007/10/blog-post_30.html και να... ακούσετε εδώ: http://www.youtube.com/watch?v=rbMO5fkFKLA&p=702B249A934A7C61&playnext=1&index=2

Υ.Γ.-3: Μικρή επιλογή γνωμικών για την Πίστη και την Ελπίδα ανάρτησα σήμερα εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2010/09/blog-post_17.html

…“Καλύτερα να’ναι κανείς δυστυχισμένος Σωκράτης”…

…Μια ζωή με θυμάμαι να διαβάζω…

…Κι εξακολουθώ να διαβάζω “ασυστόλως”…

…με μια αγωνία, συχνά…

…πως είναι τόσα πολλά… πως είναι ατελείωτα τα αξιόλογα βιβλία που θέλω να διαβάσω… και είναι τόσο σύντομη η ζωή μας [πολύ δε περισσότερο που, μάλιστα, εκτός από το διάβασμα, δεν πρέπει να πάψουμε να ζούμε, ποικιλοτρόπως, όλες τις άλλες εκφάνσεις της ζωής…] και δεν θα προλάβω…

[“Μια αστραπή η ζωή μας… τι να πρωτο-προλάβουμε;…”, για να παραφράσω τον ποιητή…]

…Κι όσο πιο πολύ διαβάζω… τόσο πιο πολύ αντιλαμβάνομαι πόσο περισσότερα θα πρέπει και θέλω να διαβάσω, καθώς συνεχώς ανακαλύπτω νέους, άγνωστους ή ανεξερεύνητους τόπους, λογοτεχνίας και γνώσης…

…Ήδη από χρόνια έχω αποδεχθεί το πόσο ουτοπικό ήταν το εφηβικό μου όνειρο, της “κατάκτησης” [άκουσον! άκουσον!...] της Γνώσης… Που με το πέρασμα των χρόνων, και παρά το συνεχές διάβασμα, αντί να πλησιάζει, μάλλον απομακρύνεται… Κι έτσι έχω οδηγηθεί σ’ αυτό που αποκαλείται “προσεκτικά σχεδιασμένη… ημιμάθεια”, για την οποία γράφει επαινετικά ο Γιώργος Παμπούκης στο “Ημιμάθειας εγκώμιο”, ένα από τα βιβλία που διαβάζω αυτόν τον καιρό και για το οποίο ίσως να γράψω εν καιρώ…

Ατέλειωτο, λοιπόν, κι ευθύς εξαρχής καταδικασμένο σε αποτυχία, το… κυνήγι της Γνώσης, αν βέβαια το εκλάβεις ως “κυνήγι”…

…Καλύτερα, λοιπόν, να το εκλάβουμε ως “ταξίδι”… και να το απολαύσουμε… να το απολαμβάνουμε, ως τέτοιο, κάθε στιγμή, σε κάθε έκφανσή του…

…Ως τελικό προορισμό, πάντως, και ως σκοπό ζωής, δεν νομίζω, πάντως, πως θα ’ταν σκόπιμο και έξυπνο να ορίσουμε την Γνώση.

Αυτό τουλάχιστον πιστεύω εγώ… Αυτό επέλεξα ήδη απ’ τα μικράτα μου…

Ίσως να στάθηκα τυχερός, που έπεσε νωρίς στα χέρια μου ο “Φάουστ” του Γκαίτε, κι έκρινα κι αποφάσισα πως δεν άξιζε δα (τουλάχιστον στον δικό μου πίνακα αξιών…) “να πουλήσω την ψυχή μου στον διάβολο” για τη Γνώση…

Ίσως να στάθηκα ακόμα τυχερότερος που, ακόμα μικρότερος, είχα διαβάσει και με είχε “αγγίξει” η φράση: “πολλοί πολυμαθέες νόον ουκ έχουσιν”…

Οι γνώσεις, μόνον, δεν αρκούν!

Απαιτείται, επιπροσθέτως, τουλάχιστον η σκέψη.

Κι ακόμα περισσότερο, κατά τη γνώμη μου πάντα, απαιτείται και ήθος!...

Γνώση. Σκέψη. Ήθος…

Ο συνδυασμός των δύο πρώτων απ’ αυτά θα μπορούσε, ενδεχομένως, να μας απελευθερώσει; Ερώτημα. Θα μπορούσε να μας προσφέρει την ευτυχία;

Αμφιβάλλω. Ή μάλλον είμαι σχεδόν σίγουρος για το αντίθετο.

Ο Νίτσε, νομίζω, το είχε πει, πως “για όσους επιλέγουν τη σκέψη και τη γνώση, δεν υπάρχουν χαρούμενες ζωές”…

Το έχω νιώσει κατ’ επανάληψη, τόσο παλαιότερα, όσο και στο πρόσφατο παρελθόν, ιδιαιτέρως όταν διαβάζω κάποια ιδιαίτερα βιβλία.

Ίσως γι’ αυτό κάποιοι συνάνθρωποι έχουν επιλέξει [τους δικαιολογώ και, βέβαια, τους το αναγνωρίζω…] την “ευτυχισμένη άγνοια”… Συχνά έφθασα κι εγώ στο ίδιο κρίσιμο σταυροδρόμι και κάποιες φορές δίστασα για το εάν θα έπρεπε να ξαναπάρω τον ίδιο δρόμο…

Προσφάτως, πάντως, διάβασα κάτι που μου ’δωσε κουράγιο καθώς δικαίωσε, λες, την επιλογή μου: Μια ρήση του Μιλ:

“Καλύτερα να ’ναι κανείς δυστυχισμένος Σωκράτης, παρά ευτυχισμένο γουρούνι”…

Τι αντιπροσωπεύει, όμως, άραγε, το “αρχέτυπο” Σωκράτης;

Την Γνώση ως Επιστήμη, μάλλον όχι…

Την Γνώση ως Απόπειρα Αυτο-γνωσίας, μάλλον ναι!...

Μια απόπειρα Σοφίας – Φιλο-σοφίας θα μπορούσε, πράγματι, να είναι το Ιδανικό!...

«Δεν αρκεί…» (ή) «Περί Φιλοσοφίας»

Δεν αρκεί να δηλώνεις πως είσαι κάτι, πρέπει και να το αποδεικνύεις!

[Μην κοιτάς που “στην Ελλάδα είσαι ό,τι δηλώσεις”!...]

Και πρέπει, μάλιστα, να το αποδεικνύεις συνεχώς, απαρεγκλίτως και χωρίς διακοπές, εξαιρέσεις, ενδοιασμούς κ.λπ.

Δεν αρκεί να δηλώνεις, για παράδειγμα, “ηθικός”, και να κάνεις υποχωρήσεις και συμβιβασμούς, προσπαθώντας, πάντως, να το αποδείξεις [προς τους άλλους, βεβαίως, διότι ο ίδιος ο εαυτός σου γνωρίζει (συνήθως…)] με αναφορά σε συγκεκριμένες μόνο περιπτώσεις ή να περιμένεις, τάχα, την “μεγάλη ευκαιρία” να το αποδείξεις…

[Διότι κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε στιγμή, είναι μια “μεγάλη ευκαιρία”!]

Δεν αρκεί, για παράδειγμα, να δηλώνεις “φίλος” κάποιου και να υπάρχουν φορές που η συμπεριφορά σου αποδεικνύει το αντίθετο, έχοντας, ενδεχομένως, ως ηθικό [δηλαδή… ανήθικο!...] “άλλοθί” σου, το ότι συνήθως αποδείχθηκες φίλος…

Κάθε παρασπονδία και κάθε “εξαίρεση” (τάχα!) που ανέχεσαι στον εαυτό σου, ουσιαστικά σου αφαιρεί την ιδιότητα που (δηλώνεις πως) έχεις!

[Σε ένα καθαρό λευκό πουκάμισο, αν γίνει ένας, μόνο ένας, μαύρος λεκές, τότε το πουκάμισο παύει να είναι (και να λέγεται…) “καθαρό”…

…Κι ένα πήλινο δοχείο ή ένα κρυστάλλινο βάζο, αν πέσει μία (μόνο μία!) φορά και σπάσει, παύει να λέγεται “δοχείο” ή “βάζο”, αντιστοίχως…

Επανέρχομαι!...]

…Δεν αρκεί να δηλώνεις πως είσαι φίλος της σοφίας. Πρέπει να είσαι φιλόσοφος. Όχι απλά να φιλοσοφείς κάποιες στιγμές (μεμονωμένες, αποσπασματικές, ασύνδετες…)…

Δεν αρκεί να περιμένεις πότε θα “τύχει” κάτι που θα σου/σε προκαλέσει να φιλοσοφήσεις.

Όλοι μας ανεξαιρέτως [ή μήπως όχι; ή μήπως είμαι υπερβολικά αισιόδοξος;…) φιλοσοφούμε για το “νόημα της ζωής”, για την “ματαιότητα των πάντων και δη των υλικών αγαθών” κ.λπ., μετά από τον θάνατο κάποιου προσφιλούς μας προσώπου.

Φιλοσοφούμε με τους υπόλοιπους γνωστούς και συγγενείς όσο διαρκεί ο “καφές της παρηγοριάς”, το κονιάκ και τα… παξιμαδάκια, ενδεχομένως δε και λίγο αργότερα, “κατά μόνας”, μέχρι που οι “βιοτικές έγνοιες” μας αποσπάσουν πάλι και μας “προσγειώσουν στην πραγματικότητα”… Λες και δεν θα έπρεπε, η πρώτη μας “βιοτική έγνοια”, έγνοια ζωής, να είναι η φιλοσοφία, της ζωής και του θανάτου, της ύπαρξής μας και του κόσμου…

Γι’ αυτό σου λέω:

Δεν αρκεί ένα “τι είναι ο άνθρωπος!...” ή ένα “χους εσμέν” και μετά, ανοήτως σκεπτόμενοι και συμπεριφερόμενοι, να τα ξεχάσουμε… μέχρι την επόμενη αντίστοιχη ευκαιρία [“ευ”-καιρία!...]

Όχι, δεν αρκεί! Είναι απόδειξη α-σοφίας και α-νοησίας!...

Στοιχειώδης εξ-υπνάδα [διάβασέ το και σκέψου το ως έγερση “εκ του ύπνου” μας, δηλαδή από τον λήθαργό μας!...] και δείγμα ανθρώπινης νόησης θα ήταν να βρίσκουμε εμείς οι ίδιοι τις ευ-καιρίες (και, πάντως, όχι “ευκαιριακά”…), να τις προκαλούμε!...

Σιωπηλά και “κατά μόνας” στην αρχή. Διαβάζοντας και μελετώντας και δια-λογιζόμενοι. Διάφορα σχετικά βιβλία, το “μεγάλο βιβλίο της φύσης” και “το βιβλίο της ζωής μας”, δηλαδή τις εμπειρίες και τις γνώσεις μας μέχρι τώρα. Και, οπωσδήποτε, βοηθούμενοι από τις εμπειρίες, τις γνώσεις, τις σκέψεις, τους στοχασμούς και τους διαλογισμούς (των) άλλων.

Και ύστερα δια-λεγόμενοι με (τους) άλλους. Συζητώντας μαζί τους. Και όχι, πάντως, “κουβεντιάζοντας” μαζί τους [σε στυλ “κουβέντα να γίνεται βρε αδελφέ”!...]

Αυτά που διακρίνουν, λένε, τον άνθρωπο από τα ζώα, είναι η αίσθηση – αντίληψη του εαυτού μας, δηλαδή η αυτοσυνειδησία, η αίσθηση του καλού και του κακού κι η ελεύθερη επιλογή ανάμεσά τους, η αίσθηση – αντίληψη του ωραίου, η αντίληψη – κατανόηση της βεβαιότητας του θανάτου ως τέλους της [γήινης, τουλάχιστον] ζωής μας.

Όλα αυτά είναι, ως της φύσεώς μας, δεδομένα. Μα τα αντιμετωπίζουμε, φοβούμαι, ως “δεδομένα”, χωρίς περαιτέρω ενασχόληση με αυτά.

Δεν αναφέρομαι τόσο στο γεγονός ότι για τους περισσότερούς μας η φιλοσοφία είναι “ένα μάθημα του λυκείου”, που μάλιστα, επειδή δεν είναι στα “προς εξέταση” για το Πανεπιστήμιο, οι μαθητές δεν του δίνουν σχεδόν καθόλου σημασία… […ασχέτως εάν βοηθά τα μέγιστα στις “εξετάσεις” της καθημερινότητάς μας!...]

…Διότι η εκ-παίδευσή μας (λέμε τώρα!...), ή “το πνεύμα των καιρών” ή “το σύστημα” μας θέλει παν-επιστήμονες και “διά βίου εκπαιδευόμενους”, αλλά χωρίς τη βασική γνώση, αυτή που αφορά εμάς τους ίδιους, τη ζωή και την ύπαρξή μας, το Ωραίο και το Ηθικό….

Το τραγικό, για μένα, είναι ότι ενώ “μεριμνούμε και τυρβάζουμε περί πολλά”, με τα θέματα που αφορούν και απασχολούν την φιλοσοφία ασχοληθήκαμε [εάν και όσο ασχολήθηκε ο καθένας μας…] “κάποια στιγμή”, κατά την εφηβεία μας, δώσαμε (ή: πήραμε) “κάποιες απαντήσεις” [αν τις δώσαμε ή τις πήραμε…] και από τότε δεν είχαμε κανένα άλλο “πάρε –δώσε” με το άθλημα!....

Κυριολεκτώ!

Περί αθλήματος πρόκειται!

Διότι η Φιλοσοφία ποτέ δεν γίνεται Σοφία!

Ευτυχώς!

[“Εν οίδα ότι ουδέν οίδα” έλεγε ο διαχρονικός – αιώνιος φιλό-σοφος Σωκράτης]

Άθλημα Λογικής, Σκέψης και Στοχασμού.

Άθλημα της Αισθητικής και του Ωραίου.

Άθλημα Ηθικής και Αρετής.

Άθλημα Γνώσης του εαυτού και του κόσμου, των αιτίων και του Αιτίου των πάντων.

Άθλημα εφαρμογής των ιδεών και των σκέψεων στην πράξη, στην καθημερινότητα…

Και είναι, πιστέψτε με, το πιο σκληρό, μα και το πιο ενδιαφέρον άθλημα. Μπροστά του “ωχριούν” και “απαξιώνονται” Τρίαθλο, Πένταθλο, Έπταθλο και Δέκαθλο, και όλοι αυτοί οι “υπεραθλητές” που βλέπουμε και θαυμάζουμε στις τηλεοράσεις μας.

Το ευχάριστο δε είναι, πως μπορούμε όλοι μας να συμμετάσχουμε.

Και είναι προς όφελός μας να συμμετέχουμε, διαρκώς και αδιαλείπτως, εφ’ όρου ζωής….

Και, ταυτόχρονα, είναι (και) αναγκαίο, υπό μια οπτική και θέωρηση των πραγμάτων, να μην πάψουμε να συμμετέχουμε…

Αργά ή γρήγορα θ’ αναγκαστείς να το κάνεις, φίλε μου, και θα ’σαι, τότε, απροετοίμαστος.

Αργά ή γρήγορα θα έρθεις, με κάποιο τρόπο, αντιμέτωπος με τον θάνατο.

Υψώσου, λοιπόν, τώρα, πρώτος εσύ, μπροστά του, ως ιδέα, έστω, ως σκέψη, και αντιμετώπισέ τον!

Και αυτόν και τον φόβο σου, τον κάθε φόβο σου…

Και αν δεν σου ταιριάζει αυτή η προσέγγιση [διότι, ευτυχώς, είναι πολλά τα μονοπάτια της φιλοσοφίας…], επίλεξε το μονοπάτι της ζωής:Στάσου μπροστά της και απαίτησε να σου πει τα μυστικά της όλα, να σου αποκαλύψει το νόημά της και τον σκοπό της!

Ή βάλε ως στόχο το Ωραίο, ως ιδανικό, και πάσχισε να το κατακτήσεις!

Ή οπλίσου αναλόγως και ξεκίνα ν’ ανεβείς σ’ εκείνη τη δύσβατη ψηλή κορυφή, που λέγεται Αρετή ή Ηθική [ως προσωπική ελεύθερη επιλογή και όχι ως υποκριτική τήρηση κάποιων κανόνων “για το θεαθήναι” των ανθρώπων…].

Όμως… πάρε μαζί σου και νερό, κατά πως λέει ο ποιητής. Γιατί το μέλλον θα έχει ξηρασία!... Τι λέω;… Ήδη από τώρα υπάρχει ξηρασία!...

Κομμάτια (σκέψεων) ενός puzzle (για την “Αλήθεια”)

[Πριν από πολύ καιρό είχα γράψει ένα κείμενο με τίτλο “Σκέψεις (τι άλλο;…) για τα puzzles”. Θα το βρείτε εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2008/01/puzzles.html]

8.3.2009

Κυριακή της Ορθοδοξίας σήμερα!

“Ορθοδοξία”: Ένας όρος που δεν χρησιμοποιείται, βεβαίως, μόνο στον Χριστιανισμό [όπου, σημειωτέον, εκτός από τους ορθοδόξους, υπάρχουν και οι “γνήσιοι ορθόδοξοι”, αλλά αγνοώ αν ήδη κάποιοι διεκδικούν τον όρο “γνησιότεροι ορθόδοξοι” κ.λπ. – αυτό ίσως συμβεί στο μέλλον…]. Υπάρχουν και Ορθόδοξοι Εβραίοι, Ορθόδοξοι Μαρξιστές –Κομμουνιστές, φαντάζομαι δε και Ορθόδοξοι άθεοι, Ορθόδοξοι αναρχικοί…

Το ορθό-δοξος προφανώς αντιπαρατίθεται στο “λοξός”, έτσι;… [Μου’ρθε στο νου και το “ή στραβός είναι ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε…”, υπό την έννοια ότι μπορεί να νομίζουμε πως είμαστε ορθοί και να’μαστε στραβά…]

Υποθέτω, πάντως, ότι το πρώτο συνθετικό “ορθός” δεν ετέθη για να αντπαρατεθεί στο “καθιστός”… [Αν και, συνήθως, την όποια “ορθοδοξία” εκφράζουν οι καθισμένοι και “αναπαυμένοι” στις… ορθές δόξες τους, οι “κατεστημένοι”!...]

Πέρα από εξυπνάδες ή “εξυπνακιδισμούς”…

Το “ορθός”, πρώτο συνθετικό της λέξης “Ορθοδοξία”, έχει εν προκειμένω την έννοια του “αληθής”. Άρα: Ορθοδοξία σημαίνει την αληθινή και σωστή γνώμη.

Και πώς κρίνεται, άραγε, τι είναι αληθές; Με άλλα λόγια, ποια είναι, άραγε, τα κριτήρια της αλήθειας;

Το μέγα ερώτημα! Διαχρονικά. Τόσο στα επιμέρους και ασήμαντα ζητήματα της καθημερινότητας, όσο και στα μεγάλα φιλοσοφικά –υπαρξιακά προβλήματα της ζωής του κάθε ανθρώπου: “Τι εστί Αλήθεια;”

Επισημαίνω, πάντως, ως τροφή για περαιτέρω σκέψεις και προβληματισμούς, πως ο ίδιος ο Χριστός, εάν καλά θυμάμαι, έθεσε το ερώτημα ελαφρώς [“ελαφρώς” μόνο;!...] διαφοροποιημένο: “ΤΙΣ εστί Αλήθεια;”… Μήπως, λοιπόν, η Αλήθεια δεν είναι αφηρημένη έννοια –ιδέα - σκέψη –ιδανικό, αλλά πρόσωπο; Ο Χριστός δίνει πάλι την απάντηση: “Εγώ ειμί η Οδός, η Αλήθεια και η Ζωή”. Για εκείνους, λοιπόν, τουλάχιστον, που (λένε πως) τον πιστεύουν, Αυτός, ως Θεός που είναι “τα πάντα εν πάσι” είναι η Αλήθεια και, παράλληλα και αξεχώριστα, η Οδός και η Ζωή. Ταυτόχρονα! Και αξεχώριστα, επαναλαμβάνω, γι’ αυτούς που ξεχνούν εύκολα…

Και κάτι ακόμα, πριν ξαναφύγω απ’ τη Χριστιανική Ορθοδοξία και τη Σοφία της, για να ασχοληθώ με τη Φιλοσοφία και τις πνευματικές – διανοητικές αναζητήσεις της: Για “Ορθοδοξία” κάνουμε λόγο πάντα και σ’ αυτήν αναφερόμαστε, και όχι, βεβαίως, σε “Ορθοδοξισμό”! Και, αντίστοιχα, σε “Εκκλησία” και όχι σε “-ισμό”, ακόμα κι αν πρόκειται για “Χριστιανισμό”. Που θα’πρεπε, ίσως, για το καλό όλων (μας) να μην είχε αναγορευτεί σε θρησκεία (όπως όλοι οι άλλοι –ισμοί), αλλά να είχε παραμείνει (“βιωματικός”) Τρόπος Ζωής!...

[Για όποιον θέλει να αντιληφθεί τι εννοώ, παραπέμπω στο βιβλίο του Χρήστου Γιανναρά “Ενάντια στη θρησκεία”, αλλά και σε ό,τι πρεσβεύει, με λόγια και ιδίως με πράξεις, ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος…]

Αλήθεια, λοιπόν!

Τι [ή “τις”;…] εστί Αλήθεια;

“Αρχή σοφία ονομάτων επίσκεψις”, θυμάμαι και θυμίζω, για άλλη μια φορά. Αρχή σοφίας, λοιπόν, η ετυμολογία, το “έτυμο” […που, παρεμπιμπτόντως, διαφοροποιείται τα μέγιστα από το “έτοιμο”, δηλαδή την εύκολη και “ετοιματζίδικη” λύση, την πρόχειρη, την επιφανειακή…]

“Αλήθεια”, από το στερητικό “α” και το “λήθη” ή το “λανθάνω”. Αλήθεια, λοιπόν, είναι αυτό που δεν ξεχνιέται [ή που δεν έχει ξεχαστεί….] και αυτό που δεν ξεφεύγει απ’ την προσοχή κάποιου, δηλαδή δεν μένει απαρατήρητο!....

Μην περιμένετε να κάνω ανάλυση του όρου ή, έστω, να την προσεγγίσω (ιστορικά – επιστημονικά – φιλοσοφικά) ορθολογιστικά ή εμπειριστικά ή μυστικιστικά ή πραγματιστικά ή… όπως αλλιώς, ή, ακόμα, να εξηγήσω – νοηματοδοτήσω τα διάφορα είδη της (π.χ. πραγματική – τυπική, υποκειμενική – αντικειμενική, σχετική – απόλυτη). Αυτά τα αφήνω στους “ειδικούς”!...

…Χμμμ! Αλήθεια, υπάρχουν “ειδικοί” σε τέτοια θέματα όπως η Αλήθεια;…

Δυό – τρεις σκέψεις σκοπεύω (επιτρέψτε μου!) να καταθέσω σ’ αυτό το puzzle το ατελείωτο και απέραντο, σκέψεις που πηγάζουν ακριβώς απ’ την προμνημονευθείσα ετυμολογία της λέξης “Αλήθεια” [Δεν πιστεύω να τη λησμονήσατε κιόλας;!...] Δυό – τρεις σκέψεις (ίσως και τέσσερις!...) ως προς τη “λήθη” και ως προς το “λανθάνω”…

Κάτι μπορεί να “λανθάνει” της προσοχής μας και, συνεπώς, γι’ αυτό να θεωρείται από εμάς ως “αλήθεια”, όχι από δική του “ευθύνη”, αλλά λόγω της δικής μας αδυναμίας, της δικής μας ατέλειας κ.λπ.

Θυμίζω τον περίφημο και ιδιαίτερα παραστατικό μύθο [θα τον αναζητήσω και θα τον αναρτήσω, πλήρη, στο ιστολόγιό μου “Eagle”, προσεχώς!...] για τους τυφλούς που προσπαθούσαν να περιγράψουν έναν ελέφαντα, όπως τον αντιλαμβάνονταν μέσω της αφής τους: Ο ένας (που ακουμπούσε τα πόδια του ελέφαντα) περιέγραφε τον ελέφαντα, λένε, ως ένα χονδρό και άκαμπτο κυλινδρικό ον. Ο άλλος (που ψηλαφούσε την προβοσκίδα του) τον περιέγραφε ως ένα χονδρό και κυλινδρικό ον (“πράγματι”!...), αλλά αρκετά εύκαμπτο. Ένας τρίτος (που έπιανε την ουρά του ελέφαντα), ως ένα μακρύ και κυλινδρικό και εύκαμπτο (“πράγματι!”…) ον, αλλά κάθε άλλο παρά χονδρό. Και οι τυχόν άλλοι, αναλόγως… […αναλόγως αν άγγιζαν το σώμα του ελέφαντα ή τα αυτιά του κ.λπ.] Καθένας είχε απτές (κυριολεκτικά!) αποδείξεις και εμπειρία – βίωμα και πίστευε (δικαίως;!...) στη δική του αλήθεια. Μόνο που η επιμέρους αλήθεια του καθενός ήταν λειψή…

Και μη μου πείτε ότι το πρόβλημα έγκειται (αποκλειστικά και μόνο) στην έλλειψη όρασης. Διότι ανάλογα προβλήματα συνεννόησης και συμφωνίας ως προς την “αλήθεια” του ελέφαντα θα είχαν, βεβαίως, όσο κι αν είχαν “τα μάτια τους ανοιχτά”, τα διάφορα ζωύφια που τυχόν παρασιτούν σε διαφορετικά σημεία του ογκώδους σώματος του ελέφαντα…

Και αντίστοιχα προβλήματα (θα) έχουμε κι εμείς οι άνρωποι, βεβαίως, για τα όντα και τα πράγματα είτε του μικρόκοσμου είτε του σύμπαντος, αν δεν έχουμε τη βοήθεια των μικροσκοπίων και των τηλεσκοπίων, αντιστοίχως…

Η “αλήθεια” που αντιλαμβανόμαστε, όμως, δεν είναι μόνο θέμα μεγέθους (μικρό –μεγάλο), απόστασης (κοντά – μακριά) και μέσου (μικροσκόπιο –γυμνός οφθαλμός –τηλεσκόπιο). Εκτός απ’τον χώρο υπάρχει και ο χρόνος. Και, βεβαίως, ο χωροχρόνος, η μεγάλη και επαναστατική ανακάλυψη του εικοστού αιώνα, που άλλαξε τελείως την οπτική μας και αποτελεί, για κάποιους [η ημιμάθεια γαρ είναι χειρότερη απ’ την αμάθεια], ένα κλειδί ή ένα μέσο για την “απόλυτη” [κατά πως λένε αυτοί!...] αλήθεια. Αλλά ποιος μας “εγγυάται”, άραγε, ότι δεν υπάρχει και μια πέμπτη (τουλάχιστον…) διάσταση; Ανεξαρτήτως τούτου: Το ότι συνδυάσαμε χώρο και χρόνο, μας βοήθησε, άραγε, στο ελάχιστο, να απαντήσουμε στο καίριο ερώτημα “τι είναι χρόνος;” Μήπως δεν είμαστε τίποτε άλλο, στην πραγματικότητα, από “τυφλά παράσιτα” που “ψηλαφούμε” τον χρόνο και που “θα μείνουμε με το στόμα ανοιχτό” εάν κάποτε έρθουμε σε επαφή με κάποιον εκτός χρόνου, Άχρονο, δηλαδή τον Θεό;

[Τι να κάνω; Φιλοσοφία και Θεολογία γειτονεύουν!... Αφήνω πάλι τον Θεό, εάν και εφόσον η αναφορά μου σ’Αυτόν ενοχλεί κάποιους, και επανέρχομαι στα φιλοσοφικά μας…]

Έγραφα νωρίτερα πως η λειψή και συνεπώς αν-αληθής (:μη ανταποκρινόμενη στην πραγματικότητα) αντίληψη οφείλεται όχι μόνο στο αντικείμενο, αλλά και στο υποκείμενο. Το οποίο υποκείμενο, όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι, επηρεάζει τόσο το αντικείμενο της παρατήρησης, όσο και την ίδια την παρατήρηση! Ποικιλλοτρόπως και υπό διάφορες έννοιες.

Θυμάμαι και θυμίζω, μετά από τον μύθο του ελέφαντα, και τον μύθο του Πλάτωνα για τη σπηλιά και τις σκιές [βλέπε στο ιστολόγιό μου “Eagle”, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/01/7.html]. Τι είναι πραγματικό –αληθινό και τι εικόνα –αντικατοπτρισμός της πραγματικότητας, τι φανταστικό; Οι φιλόσοφοι εδώ μπορούν να… “οργιάσουν”! Και να οργιστούν, περαιτέρω, ο ένας απέναντι στον άλλο και στις απόψεις του: Ποιο είναι το πραγματικό και ποιο η εικόνα;… Προηγήθηκε ο κόσμος των ιδεών; Ή η ύλη;… Ο Θεός δημιούργησε τον Κόσμο και τον Άνθρωπο; Ή ο ανθρωπος δημιούργησε την ιδέα του Θεού;…

Τι από τα δύο είναι αληθές; Λογικά, εμπειριστικά, βιωματικά, μυστικιστικά και άλλα “επιχειρήματα” υπάρχουν σε όλες τις απόψεις. Κατά βάθος, όμως, όλοι, εάν θέλουν να είναι ειλικρινείς, “ξέρουν” ή “νιώθουν” πως η αλήθεια που καθένας πρεσβεύει είναι λίγο – πολύ “αυθαίρετη” και, τελικά, θέμα πίστης!....

Διότι, βλέπετε, τα παραπάνω κεφαλαιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα δεν είναι της τάξης του ερωτήματος “η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα” [στο οποίο, σημειωτέον, έχει ήδη δοθεί επιστημονική απάντηση, ότι το αυγό έκανε την κότα, το δε αυτό προήλθε από μετάλλαξη αυγού ερπετού…].

Η απάντηση σε αυτά τα κεφαλαιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα θα μας δοθεί, δηλαδή θα γνωρίσουμε, ίσως, την Α-λήθεια επ’ αυτών, στις εσχατιές του χρόνου. Είτε του προσωπικού μας, με τον θάνατό μας, είτε του σύμπαντος κόσμου… Διότι τα κριτήρια σε τόσο τεράστια θέματα δεν μπορεί παρά να είναι αντίστοιχης “ποιότητας” και “μεγέθους”, δηλαδή το Άπειρο, το Απόλυτο, το Αιώνιο!... Αυτό δηλαδή που εγώ και κάποια δισεκατομμύρια άνθρωποι ονομάζουμε Θεό!

Θεό Αληθινό!

Θεό που δεν ξεχνάμε ποτέ, όλοι οι άνθρωποι! [Ακόμα κι αυτοί που τον αρνούνται, αυτοπροσδιοριζόμενοι ως “άθεοι”, τελικώς τον έχουν στη ζωή τους και στην “έγνοια” τους για να τον “πολεμήσουν”…]

Θεό που δεν μπορούμε να αντιληφθούμε! [Διότι αν μπορούσαμε να τον αντιληφθούμε και να τον κατανοήσουμε, θα σήμαινε πως ήταν “θεός” μικρός κι ασήμαντος, “στα μέτρα μας”…]

Υ.Γ.-1[Εξυπναδούλα…]: Περιμένω να μου γράψουν πως δεν είναι Ορθόδοξα και Αληθή τα παραπάνω, μόνο δύο κατηγορίες ανθρώπων: Αυτοί που συνάντησαν τον Θεό τον αληθινό (και δεν τον ξέχασαν) και Αυτοί που αντιλήφθηκαν τον Θεό σ’ όλη την έκταση της έννοιάς του…

Υ.Γ.-2 [Προσθήκη “ανοίκεια” και ίσως μη ευφυής και, συνεπώς, ανεπιτυχής]: Μου μοιάζει η αναζήτηση της αλήθειας (και όχι μόνο αυτή) και, ιδίως, η αγωνί αυτής της αναζήτησης (αν όχι της κάθε αναζήτησης) με το καθάρισμα του κρεμμυδιού: Καθώς βγάζεις ένα στρώμα (ή μια “μάσκα” των πραγμάτων και των καταστάσεων) και νομίζεις πως έφθασες στην ουσία του κρεμμυδιού, διαπιστώνεις πως υπάρχει κι άλλο στρώμα… κι άλλο… Και όλη αυτή η διαδικασία, όλο αυτό το “ξεσκαρτάρισμα” σημαίνει κόπο και ιδρώτα, μα και δάκρυ…

Υ.Γ.-3 [Για να δικαιολογηθεί ο τίτλος]: Εγώ κομμάτια δίνω. Κομμάτια απ’ το “έτυμο” της λέξης “Αλήθεια”… Δεν σου’δωσα έτοιμο το puzzle… Θυμάσαι, αλήθεια, την εικόνα;….

Εν-θουσιαστείτε!

[Συνέχεια από όσα έγραψα στο ιστολόγιό μου “Σπουργίτι”, εδώ: http://spourgitistefanos.blogspot.com/2008/12/blog-post_22.html]

Σπουδαίο συναίσθημα, σκέφτομαι, ο ενθουσιασμός!...

[Μπορεί, άραγε, να προσεγγίσει κάποιος τα συναισθήματα με τη σκέψη;…]

…Σε παρασύρει σε μια δίνη… ικανή να σε ανεβάσει ψηλά, σαν ανεμοστρόβιλος, ως τα ουράνια, “στον έβδομο ουρανό”…

…και, αντίστοιχα, αν τυχόν χαθεί, “σε ρίχνει κάτω” και μπορεί, έτσι, να συντριβείς…

Σκέφτομαι τέσσερεις –πέντε περιπτώσεις που μπορεί να συμβούν αυτά σε κάποιον: Περιπτώσεις που μπορούν να προκαλέσουν ενθουσιασμό: Η σκέψη –φιλοσοφία και η πίστη – θρησκεία… Η τέχνη… Η αγάπη κι ο έρωτας…

Όταν σε “κυριέψει” “εξ εφόδου”, που λένε, ο [θεός] Έρωτας, ο έρωτας για κάποιον ή, έστω, για κάτι… πραγματικά νιώθεις να πετάς… σε πιάνει ίλιγγος… Εν-θουσιάζεσαι με το άλλον... που γίνεται “o Θεός” σου… και σ’ ανεβάζει στα ουράνια… στον παράδεισο… Μόνο που ύστερα, το ίδιο ξαφνικά, όταν πια περάσει ο ενθουσιασμός… είναι πιθανό να σε ρίξει στην κόλαση…

Η Αγάπη σίγουρα δεν έχει την ορμή του έρωτα. Ούτε, βεβαίως, τις μεταπτώσεις του… Δεν είναι δα “ανεμοστρόβιλος” , μα ένα διαρκώς ούριο αεράκι, ένας άνεμος , που αν του αφεθείς, μπορεί να σ’ ανεβάσει (και) αυτή στα ουράνια… και να σε κρατήσει για πάντα εκεί… Διότι αυτή η Αγάπη στην οποία αναφέρομαι είναι “η αγάπη που ουδέποτε εκπίπτει”… Είναι, υπό μία έννοια και θεώρηση, “η πνοή η ζώσα” που, για τους πιστούς, ενεφύσησε, συμβολικά νοούμενο, ο Θεός στον άνθρωπο, όταν τον έπλασε “κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση”, δίνοντάς του κάτι απ’ τη δική του την ουσία… Και, όπως ξέρουμε… ή όπως νιώθουμε, σωστότερα, “ο Θεός αγάπη εστί”…

Συναφές είναι και το θέμα του “ενθουσιασμού” που προκαλεί η Πίστη…

…Κατ’ αρχάς νοούμενη ως εμπιστοσύνη. Σε κάτι ή σε κάποιον… Μια τέτοια πίστη σου δίνει τεράστιες δυνάμεις… [“Μετακινεί βουνά”, που λέει η Βίβλος…] Δίνοντας ή έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό σου, μπορείς να καταφέρεις τα πάντα… Έχοντας εμπιστοσύνη σε κάποιον μπορείς να τον ακολουθήσεις στα πιο ριψοκίνδυνα ταξίδια και περιπέτειες… Σωματικές και πνευματικές – διανοητικές… Ο φόβος είναι μην αποδειχθεί ανάξιος της εμπιστοσύνης… Οδηγοί και δάσκαλοι “ακραίων σπορς”, για παράδειγμα, που έβαλαν τους άλλους “να παίξουν τη ζωή τους κορώνα –γράμματα” και… την έχασαν, καθώς δεν τους υπέδειξαν τις απαραίτητες προφυλάξεις… Και έτσι, η αδρεναλίνη που γέννησε ο ενθουσιασμός “πήγε στράφι”… Το ίδιο, αντίστοιχα, συνέβη και με πνευματικούς “δασκάλους” και “ταγούς”, τάχα, γκουρού ή μοναχούς ή αρχηγούς σε διάφορες “σέκτες”… Πόσους οδήγησαν σε επικίνδυνα μονοπάτια, στο χείλος του γκρεμού… απ’ όπου γκρεμίστηκαν – συντρίφθηκαν… Ή να σας πω, να σας μιλήσω, για παράφρονες στρατηγούς που οδήγησαν το στρατό τους σε μάχες από πριν χαμένες ή/και για θρησκευτικούς ηγέτες, που εμφύσησαν τον θρησκευτικό φανατισμό ιδίως σε “νεοφώτιστους”, ενθουσιασμένους και ενθουσιώδεις “πιστούς” – “οπαδούς”, γενίτσαρους της (όποιας!) θρησκευτικής πίστης (της χριστιανικής συμπεριλαμβανομένης…) και αντί της αγάπης φύτεψαν το μίσος και, με τον ίδιο εν-θουσιασμό (τάχα!) τους οδήγησαν σε θρησκευτικούς πολέμους και σφαγές κατά των (όποιων άλλων!) “απίστων”!...

Μίλησα ακόμα, νωρίτερα, και για τη Σκέψη. Όσοι έχουν ζήσει, όσοι έχουν “βιώσει” αυτή την εμπειρία, αναμφίβολα εύκολα θα με αντιληφθούν, θα με καταλάβουν: Υπάρχουν σκέψεις που γεννιούνται στο ανθρώπινο μυαλό, πράγματα, καταστάσεις και φαινόμενα που, έξαφνα, σαν από έμπνευση, κατανοείς, θεωρίες που αιφνίδια γεννιούνται μέσα σου ή προβάλλουνε μπροστά σου… που εξίσου με τις προηγούμενες περιπτώσεις σε ενθουσιάζουν!... Σαν, ξαφνικά, όλα να φωτίζονται, σαν όλα “να μπαίνουν σε τάξη”… Και στροβιλίζεσαι σε μια διανοητική υπερδιέγερση… Το πνεύμα σου σα να ’χει καβαλήσει ένα ατίθασο άτι και να τρέχει τον ανήφορο… το άρμα σου να σε ανεβάζει ως τα ουράνια… [Έτσι όπως ο προφήτης Ηλίας… ή ο Ήλιος ο Φαέθωνας…] Μια φιλοσοφική θεωρία που γεννιέται μέσα σου, πρωτογενώς, πρωτότυπη, ή που κατανοείς, σ’ ενθουσιάζει… γιατί σου δίνει, πια, νόημα και σκοπό ζωής…

…Αλλά κι αυτός ο ενθουσιασμός μπορεί να σε οδηγήσει, ενδεχομένως, σε απογοήτευση ή/και σε καταστροφή… Σαν αντιληφθείς, για παράδειγμα, πως “ήταν φώτα, χίλια φώτα [φώτα τεχνητά…], μα δεν ήτανε το φως” που εσύ ζητούσες… Αν η φιλοσοφική θεωρία που αποδέχθηκες ως αληθινή, σου δίνει μεν νόημα, τάχα, της ζωής, αλλά όχι και σκοπό ζωής, και αντιθέτως… Αν το άλογο που “είχες καβαλήσει” γρήγορα αποδείχθηκε “κουτσό”… Ή αν το ταξίδι σου, ψηλά στον ουρανό, η πτήση σου προς τον ήλιο… σου έλιωσε τα φτερά, έτσι όπως του Ίκαρου, του (αρχικά) τόσο ενθουσιασμένου…

Υπάρχει τέλος (;) και η Τέχνη. Είτε τη συναντάς ως αποδέκτης, δηλαδή ως θεατής ενός σπουδαίου ζωγραφικού πίνακα ή ενός γλυπτού ή ως ακροατής ενός υπέροχου μουσικού κομματιού κ.λπ., είτε, πολύ περισσότερο, ως δημιουργός!... Με όποια απ’ τις δυό αυτές μορφές αν σε συνεπάρει η Τέχνη, αν σε εν-θουσιάσει, μπορεί να σε οδηγήσει, παρέα με τις Μούσες, οπουδήποτε, σε κάθε συναίσθημα… μέχρι το ακραίο όριο της αισθητικής απόλαυσης που προσφέρει ή ίδια η φύση!...

…Αυτοί οι τέσσερεις –πέντε λόγοι που μπορούν να μας κάνουν να εν-θουσιαστούμε, είναι, νιώθω και σκέπτομαι, οι δρόμοι που μπορούν να μας οδηγήσουν στο Θεό… και στην θεώση!...

Άλλωστε ας μη ξεχνάμε τη σοφία που μας προσφέρει, ενσωματωμένη σ’ αυτήν, η ίδια η λέξη [“Αρχή σοφίας, ονομάτων επίσκεψις”…]. H λέξη “ενθουσιασμός”, κατά κυριολεξία, παράγεται και προέρχεται από τις λέξεις “εν” και “Θεός”, δηλαδή “Θεός εν ημίν… Θεός μέσα μας… Θεός στην καρδιά μας”…

Αν μη τι άλλο ας είναι τα παραπάνω αφορμή για περαιτέρω σκέψεις ενόψει Χριστουγέννων!...

«Πείνα και Δίψα»

Πεινάω, φίλε μου (αναγνώστη)! Πεινάω και διψάω!...

Τι να καταλαβαίνεις, άραγε, διαβάζοντας τα παραπάνω; Τι να νιώθεις; Ή, σωστότερα, πόσο μπορείς να με νιώσεις;…

Γενικότερα: Πόσο μπορούμε, άραγε, εμείς οι άνθρωποι, να καταλάβουμε, “να νιώσουμε” τον άλλον, τον οποιονδήποτε, όταν μας λέει, στα φανάρια για παράδειγμα: “Πεινάω, κύριε, πεινάω!... Δώστε μου μια βοήθεια… ό,τι έχετε ευχαρίστηση!...

“Διψάω!” σου λέει κι ο άλλος. “Διψώ!” κραύγασε πάνω στο σταυρό κι ο Ιησούς, λίγο πριν ξεψυχήσει… “Διψάω” σου λέει και το παιδάκι, κι ύστερα πίνει μόνο μια μικρή γουλίτσα, παίρνει το ποτήρι και το χύνει… Την ίδια ώρα κάποιος ξεστρατισμένος πεζοπόρος μπορεί να σέρνεται κάπου στην έρημο, ελπίζοντας σε μια – δυό σταγόνες, τουλάχιστον, νερό…

Για να νιώσουμε τον άλλο… για να τον καταλάβουμε… πρέπει (δηλαδή είναι απαραίτητο) αφενός μεν να έχουμε προσωπικές εμπειρίες και βιώματα από αντίστοιχες περιπτώσεις (ή, έστω, φαντασία για ν’ αντικαταστήσει και να συμπληρώσει το τυχόν σχετικό μας έλλειμμα…), αφετέρου δε ευήκοον ους και ανοιχτή καρδιά, με διάθεση “να μπούμε στα παπούτσια” και στη συναισθηματική κατάσταση του άλλου…

“Πεινάω”, λοιπόν, νιώθει ο καθένας μας, εάν τυχόν καθυστερήσουμε για κάποιο λόγο, έστω και για λίγο, το χρονικά προγραμματισμένο δείπνο ή γεύμα μας ή, έστω, το “δεκατιανό” μας…

“Πεινάω”, όμως, νιώθει και ψελλίζει, με όση δύναμη (ή αδυναμία…) του έχει απομείνει, ο άνεργος άστεγος, που μπορεί να έχει ξεχάσει πότε έφαγε “κανονικά” και “πλήρες γεύμα” για τελευταία φορά…

…Κι αναρωτιέται κανείς… υπάρχει, άραγε, μεγαλύτερη απ’ αυτή την πείνα και τη δίψα;…

…Κι όμως… Ακόμα και οι χορτασμένοι και οι καλοζωισμένοι της ζωής, αν το καλοσκεφτείς, νιώθουν “πεινασμένοι” και “διψασμένοι” που ελάχιστα, ίσως υπολείπεται από την παραπάνω πείνα και δίψα… Μόνο που αυτές τους οι ανάγκες δεν αφορούν στον υλικό, μας σε άλλους τομείς…

Κάποιοι πεινούν και διψούν για δικαιοσύνη! [Πόσο εύκολο είναι να νιώσουμε αυτόν τον βαθύτατο πόνο του αδικημένου;…]

Κάποιοι πεινούν και διψούν για συντροφικότητα, για αγάπη!... [Κάποιοι;… Όλοι μας, πείτε καλύτερα!... Φανταστείτε, όμως, πόσο περισσότερο αυτό ισχύει για τους μοναχικούς, για τους “απόκληρους” της ζωής…]

Όλοι μας, εξάλλου, λίγο ως πολύ, μα πιότερο οι επιστήμονες, πεινούν και διψούν για απαντήσεις στα μεγάλα επιστημονικά ερωτήματα που ακόμα παραμένουν αναπάντητα…

…Και τι να πούμε, εξάλλου, για τη μεγάλη πείνα και δίψα της ζωής: Την ανεύρεση του νοήματος και του σκοπού της ζωής μας! Την απάντηση στα μεγάλα φιλοσοφικά ερωτήματα: Γιατί ζούμε; Δημιουργία ή τύχη; Υπάρχει Θεός; Υπάρχει ζωή μετά τον θάνατο;…

Πεινάω και διψάω… Υπό αυτή την αμέσως παραπάνω έννοια. Πεινάω και διψάω αφάνταστα!... Όλοι το νιώθουν αυτό, τουλάχιστον για κάποια περίοδο της ζωής τους, συνήθως στην εφηβεία τους. Καλώς ή κακώς πολλοί, οι περισσότεροι ίσως, δίνουν άπαξ μία απάντηση κι ύστερα “καθαρίζουν” πια για το υπόλοιπο της ζωής τους, “βολεύονται” πια στο “ήρεμο λιμάνι” των “κατασταλαγμένων” απόψεών τους και πια δεν παίρνουν το ρίσκο να ξαναβγούν στο φουρτουνιασμένο πέλαγος των αμφιβολιών και ν’ αντιμετωπίσουν πάλι τα ίδια κύματα, τα ίδια ερωτήματα… Καλώς ή κακώς… εξακολουθώ να πεινώ και να διψώ…

…Το ’γραψα, το ξανάγραψα… τόσο που θυμήθηκα, συνειρμικά, ένα παλιό βιβλίο του Χρήστου Γιανναρά, με τίτλο ακριβώς αυτό: “Πείνα και Δίψα”. Πρέπει να το είχα διαβάσει στην έκδοση του 1981, μα ήδη κυκλοφορεί η (6^η) έκδοση, του 2005. Απ’ αυτό το βιβλίο, λοιπόν, θα σπεύσω, αμέσως μετά, να αναρτήσω κάποια αποσπάσματα στο άλλο ιστολόγιό μου, το Eagle. Όχι ότι σε ξεδιψά ένα τέτοιο βιβλίο. Απλά και μόνο περιγράφει την αντίστοιχη αγωνία και την ανάγκη ενός άλλου ανθρώπου, και μάλιστα ιδιαίτερα μεγάλου!

Διψάω, φίλε μου (αναγνώστη)!

Πες μου, όμως. Εσύ… έχεις ευχαριστηθεί ποτέ σου νερό;!...

Υ.Γ.: Τα αποσπάσματα από το βιβλίο του Χρήστου Γιανναρά, που σας υποσχέθηκα παραπάνω, θα τα βρείτε εδώ:

http://eaglestefanos.blogspot.com/2008/11/blog-post_30.html

Περί σκοπού και νοήματος ζωής

Κάποιοι απ’ αυτούς που το (εξουσιαστικό) “σύστημα” χαρακτηρίζει κι αποκαλεί (για ευνόητους ή μη λόγους) συλλήβδην “αναρχικούς” [καλά, δεν σας μιλώ δα και για τον… Μπακούνιν], μου χάρισε, πριν από χρόνια, γραμμένο σε κάποιο ξεχασμένο (και ίσως πια ασβεστωμένο ή γκρεμισμένο…) τοίχο, δύο (πώς να τα πεις;…) “συνθήματα”, κατά τη γνώμη μου εκπληκτικά (και κάθε άλλο παρά αν-αρχικά, μα ιδιαίτερα φιλοσοφημένα):

“Υπάρχει ζωή πριν απ’ τον θάνατο;”

και

“Αφού δεν αυτοκτονείς, τότε γιατί δεν ζεις;”

………………………………………………………………………………………

Αποσιωπητικά… Πολλά αποσιωπητικά… Και σιωπή… Άφθονη σιωπή… Με μόνωση… Για στοχασμό!... Όλα χαρισμένα από μένα για… όλους μας… για να σκεφθούμε… Για την ακρίβεια: Για να ξανασκεφτούμε…

…“Γιατί ζούμε;… Τι σημαίνει (για μας) ζωή; Έχει κάποιο νόημα; Έχουμε κάποιο προορισμό;…

Ερωτήματα που αναμφίβολα όλοι έχουμε θέσει στον εαυτό μας, και μία και δύο και περισσότερες στιγμές ή περιόδους της ζωής μας, μα πιστεύω πως είναι χρήσιμο και πρέπει (ως “χρη” και όχι ως “δει”…) να τα θέτουμε στον εαυτό μας και να στοχαζόμαστε επί αυτών ξανά και ξανά, σε μια συνεχή αγωνία ζωής, σαν μια επαναλαμβανόμενη (και τελικώς ζωοδότρα) πείνα ή δίψα για ζωή…

…Δεν σας έχω έτοιμο και στρωμένο το… “τραπέζι”. To αν και τι θα “φάτε” ή θα “πιείτε” είναι θέμα του καθενός. Και ευθύνη προσωπική!

[Επιτρέψτε μου, με την ευκαιρία, να παραπέμψω σε ένα ποίημα τουλάχιστον ενδιαφέρον, με τον τίτλο “Άνθρωποι”, που διάβασα πριν από καιρό, και που ήδη έχω αναρτήσει στο άλλο ιστολόγιό μου (Eagle), εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2007/10/blog-post_2328.html]

Άλλος θ’ ανοίξει τη βρύση και θα πιει… Άλλος θα επιλέξει “μπουκάλια εμφιαλωμένα”. Άλλος ίσως πάει να σηκώσει νερό απ’ το πηγάδι. Κι άλλος είναι διατεθειμένος να “πάρει τα βουνά”, να πάει στα ψηλά, για να ’βρει πηγές με γάργαρο νερό… Ό,τι μπορεί να σημαίνει, συμβολικά, για τον καθένα, κάθε μία απ’ αυτές τις περιπτώσεις… Και, αντίστοιχα, άλλοι θα φάνε “ψωμί και ελιά”, άλλοι πλουσιοπάροχα, άλλοι θα ανοίξουνε “κονσέρβα” να τραφούνε, άλλοι θα φάνε ελαφρά κι άλλοι θα βαρυστομαχιάσουν κ.λπ. κ.λπ.

[Παρένθεση –χμ…- άσχετη: Αλήθεια, φίλοι μου “τρώμε για να ζούμε ή ζούμε για να τρώμε;”, όπως μπορεί να ρώταγε, ίσως, ως “απορία της Παρασκευής”, ο φίλος μας ο “Αντώνιος G”].

Δεν έχω, το λοιπόν, έτοιμες λύσεις ως απαντήσεις στον καθένα για να δώσω. Οφείλει ο καθένας να κάνει μόνος του τις επιλογές του, μόνος του να δώσει τις απαντήσεις σ’ ετούτα τα σπουδαία θέματα:

Σκοπός ζωής

και

Νόημα ζωής.

Και μια που ήρθε έτσι η συζήτησή μας, επιτρέψτε μου να παρατηρήσω πως αυτά τα δύο, σκοπός και νόημα (ζωής), δεν είναι, εννοιολογικά, ταυτόσημοι όροι.

Το παρακάτω επεξηγηματικό κείμενο δεν είναι δα δικό μου, μα είναι, νομίζω, αρκετά διαφωτιστικό:

«Το πρώτο βήμα είναι να διαχωρίσουμε το νόημα από το σκοπό […] Ας υποθέσουμε πως κάθεστε σε ένα εστιατόριο, διαβάζοντας τον κατάλογο. Ποιος είναι ο σκοπός του καταλόγου; Να σας βοηθήσει να διαλέξετε κάτι για να φάτε. Ποιο είναι το νόημα του καταλόγου; Να σας πληροφορήσει για τις επιλογές σας. Εάν βρίσκεστε σε ένα εστιατόριο στη Γαλλία και δεν γνωρίζετε ούτε λέξη γαλλικά, τότε ο κατάλογος δεν έχει νόημα για εσάς, ακόμη και αν γνωρίζετε το σκοπό του. Άρα, μπορείτε να βρείτε σκοπό χωρίς νόημα. Από την άλλη, εάν πάτε σε ένα εστιατόριο και καταλαβαίνετε τον κατάλογο μια χαρά, μα βρίσκετε τις τιμές τόσο εξωφρενικές ώστε να μη θέλετε ή να μην μπορείτε να παραγγείλετε φαγητό, τότε ο κατάλογος έχει νόημα για εσάς, αλλά δεν εξυπηρετεί κανένα σκοπό. Άρα μπορείτε να βρείτε και νόημα χωρίς σκοπό. Τώρα πάλι, φανταστείτε κάποιον που δεν έχει ξαναπάει ποτέ του σε εστιατόριο και επιπλέον δεν γνωρίζει να διαβάζει. Ο κατάλογος δεν έχει νόημα και δεν θα εξυπηρετεί κανένα σκοπό για αυτόν. Τέλος, φανταστείτε ότι κατάλογος περιέχει λαχταριστές φωτογραφίες των κυρίων πιάτων, και φανταστείτε κάποιον που, αντί να παραγγείλει φαγητό, αρχίζει να τρώει τις φωτογραφίες. Αυτό το πρόσωπο θα είχε μπλέξει το νόημα με το σκοπό. Το ίδιο ισχύει όταν ταξιδεύετε με το αυτοκίνητό σας και συμβουλεύεστε τον οδικό χάρτη. Το νόημα αυτού του χάρτη είναι η αναπαράσταση της περιοχής, ενώ ο σκοπός του είναι να σας οδηγήσει στον προορισμό σας. Συνήθως δεν υποθέτει κανείς πως αν χαράξει τη διαδρομή που θέλει να ακολουθήσει, τελειώνει και το πραγματικό ταξίδι. Ξανά, έτσι θα μπερδεύαμε το νόημα με το σκοπό. Αυτή είναι ουσιαστικά η φιλοσοφική συμβουλή του Άλφρεντ Κορζίμπσκι (και αργότερα του Άλαν Ουάτς), που προειδοποίησαν ότι ο κατάλογος δεν είναι το γεύμα και ο χάρτης δεν είναι η περιοχή. Ομοίως, το νόημα δεν είναι ο σκοπός» [Λου Μαρινοφ, Πλάτωνας όχι Πρόζακ, σελ. 326-327 παρ.2]

Σκοπός ζωής, λοιπόν, επανέρχομαι. Επανέρχομαι πάλι και πάλι… Εδώ και χρόνια… Για μια “ολόκληρη ζωή” ως τώρα. Και συνεχίζω… Επαναπροσδιορίζοντας κάθε τόσο τη θέση μου και την κατεύθυνσή μου…

…Έτσι ακριβώς όπως συμβαίνει και με τη σύγχρονη μόδα: τα GPS. Μόνο που για να ’ναι επιτυχημένο το παράδειγμα αυτό, η παρομοίωση, θα πρέπει να επισημάνω πως πρόκειται για πορεία [και τότε, ιδίως, έχει αξία περισσότερη το GPS…] εκτός δρόμου, έξω από την πεπατημένη… Γιατί τότε έχει περισσότερη αξία η ζωή, όταν φεύγεις απ’ τις λεωφόρους και τις οδούς τις ασφαλτοστρωμένες, όταν παίρνεις τις ατραπούς, τα μονοπάτια… κι ακόμα καλύτερα, βέβαια, όταν ανοίγεις εσύ αυτά τα μονοπάτια, όταν ανακαλύπτεις κόσμους, όταν πορεύεσαι με μόνα βοηθήματα κάποιους χάρτες ή, ίσως, για περιοχές αχαρτογράφητες (πόσες μπορεί να υπάρχουν ακόμα, στην εποχή μας;…), μόνο με την πυξίδα, τον ήλιο και τ’ αστέρια [Μιλώντας, μάλιστα, για την εποχή μας, την διαστημική, μιλώντας δηλαδή για πορεία ανάμεσα στα άστρα, ακόμα και οι χάρτες κι οι πυξίδες και τα GPS χάνουν πανελώς την αξία τους… και μόνα σταθερά σημεία προσανατολισμού μένουν ο ήλιος, οι πλανήτες, τα άστρα… κι αργότερα οι γαλαξίες…]

Μα… ας επανέλθουμε… Ανέκαθεν μου άρεσε… τι λέω… ανέκαθεν το ένιωθα ως ανάγκη, να ’χω μαζί μου χάρτη και πυξίδα, για να εντοπίζω μονοπάτια, ακόμα κι αν τελικά δεν τ’ ακολουθούσα… [Ανέκαθεν, δηλαδή, διάβαζα ή ενημερωνόμουν ή συζητούσα με ανθρώπους, ακόμα και για θεωρίες που τελικά δεν ασπαζόμουν…] Μου άρεσε να εντοπίζω πηγές, να ξεδιψάω την υπαρξιακή αγωνία μου.

“Ο προορισμός του ανθρώπου”, «Γιατί ζεις;” κι άλλα παρόμοια βιβλία ήταν, μεταξύ πολλών άλλων, κάποια αναγνώσματά μου, ιδίως κατά την εφηβεία μου… [Κάτι σαν “χάρτες” και “πυξίδα” που είπα παραπάνω…] Αργότερα συνειδητοποίησα ότι κι αυτά δεν ήταν απαραίτητα: Αρκούσε να κοιτάξω ψηλά, τον ήλιο και τ’ αστέρια, για να βρω τον δρόμο και την κατεύθυνσή μου [Αρκεί, βεβαίως, να μην υπήρχε, στην ψυχή μου, συννεφιά!...]

Σκέψεις (τι άλλο;…) για τα puzzles

…Εδώ και καιρό στριφογυρίζει στο μυαλό και δεν μ’ αφήνει η ιδέα να γράψω έναν ύμνο στα puzzles και τα ψηφιδωτά και τα βιτρώ… Κι έχω πολλά να γράψω… Αυτή τη φορά θα περιοριστώ μόνο στα πρώτα…

Σπουδαίο πράγμα, στ’ αλήθεια, τα puzzles. Και όχι, βέβαια, μόνο αυτά καθαυτά, μα το όλο πνεύμα τους, η φιλοσοφία που τα διαπνέει, η σοφία που σε εμποτίζουν. Συχνά σε παιδεύουν να τα φτιάξεις, μα ταυτόχρονα σε (εκ-)παιδεύουν, με την ουσιαστική και βαθειά έννοια του όρου. Και δεν εννοώ μονάχα πως σε «παιδεύουν» στην υπομονή και στην επιμονή (που και αυτό μονάχα θα αρκούσε, αναμφισβήτητα, να καταστήσει τα puzzles παιχνίδια ανεκτίμητα…)

Παιχνίδι για παιδιά, μα και παιχνίδι για μεγάλους. Παιχνίδι για παιδεία!...
Εδώ η εικόνα δεν σου δίνεται έτοιμη, που εύκολα και εύπεπτα μπορείς να απολαύσεις… Πρέπει να παιδευτείς, να μοχθήσεις για να τα καταφέρεις και να την απολαύσεις… Σκόρπια κομμάτια που πρέπει να συνθέσεις! Θαρρείς πως δεν είναι και αυτό μορφή δημιουργίας;… Πρέπει να βρεις τις σχέσεις των κομματιών, το πώς ταιριάζει το ένα με το άλλο, ποια μπορούν να ενωθούν και ποια «δεν κάνουνε χωριό»… Κι είναι κριτήριο, σ’ αυτό, όχι μονάχα οι προεξοχές και τα «κολπώματα», μα και τα χρώματα ή τα σχήματα που είναι αποτυπωμένα επάνω τους.
[Και μην μου πείτε πως δεν κάνατε κι εσείς, κάποια στιγμή, τον παραλληλισμό με τους ανθρώπους και τις μεταξύ τους σχέσεις!... Άλλοι ταιριάζουν μεταξύ τους κι άλλοι όχι. Γιατί κι οι άνθρωποι έχουν, και αυτοί, και τις προεξοχές μα και τα (πώς αλλιώς να τα αποκαλέσω, άραγε) κολπώματα. Έτσι αλληλοσυμπληρώνονται οι άνθρωποι, είτε σαν φίλοι είτε, ιδίως, σαν ζευγάρια: Η «υπεροχή» του ενός, σ’ έναν τομέα, ταιριάζει και «παντρεύεται» με κάποια αντίστοιχη «αδυναμία» και «υστέρηση» του άλλου…]

Θυμάστε, σίγουρα, τον πιο ευφυή τρόπο για να φτιάξουμε ένα puzzle, παιδιά ακόμα; Πρώτα προσπαθούσαμε να φτιάξουμε το γύρω – γύρω, το πλαίσιο, ή –έστω- ξεκινάγαμε από την μιαν άκρη… [Τα κομμάτια με ευθύγραμμη την μια πλευρά τους, μπορούσαν κι ήταν ένα σημείο αναφοράς για να κινήσουμε… Πολύ δε περισσότερο εκείνα τα κομμάτια που είχαν δύο τέτοιες ευθύγραμμες πλευρές, τέσσερα κομμάτια όλα κι όλα σ’ ένα puzzle, που σηματοδοτούσαν – οριοθετούσαν τις γωνίες…]

…Τώρα που έγραφα αυτά, τ’ αμέσως παραπάνω, μου ’ρθε η σκέψη πως ο καθένας μας είχε την τεχνική του, ανάλογα, ίσως, με τον χαρακτήρα του… Μα, αλήθεια, υπάρχει άραγε κανείς που ξεκινούσε όλο ετούτο το εγχείρημα μόνο και αποκλειστικά απ’ το μέσο, χωρίς καμιάν αναφορά με τις γωνίες ή, έστω, με τις άκρες; Θα ήθελα, ειλικρινά, ετούτο να το ξέρω… Κι ένας ψυχολόγος να μας το ερμηνεύσει…
Δεν είμαι δα εγώ κανένας ψυχολόγος. Μα αφήστε με να καταθέσω κάποιες σκέψεις σχετικές:
Τι σημαίνει, άραγε, να «στήνει» κάποιος, πρώτ’ απ’ όλα, το γύρω – γύρω του τελικού σχεδίου; Μήπως ακριβώς την ανάγκη να οριοθετήσει ένα πλαίσιο, μέσα στο οποίο, στη συνέχεια, θα μπορέσει να «κινηθεί», να «χτίσει», να συνδυάσει, να δημιουργήσει;…
Τι σημαίνει, πάλι, το να επιλέξει κάποιο παιδί να ξεκινήσει, απλώς, από την μια πλευρά κι ύστερα ν’ αρχίσει να επεκτείνεται; Μήπως ότι, σε κάθε περίπτωση, ιδίως δε όταν δεν νιώθουμε σιγουριά, έχουμε ανάγκη ενός σημείου αναφοράς ως αφετηρίας;…
Αλλά και η συνέχεια και το ακολουθούμενο σύστημα του καθενός, προφανώς έχει την ψυχολογική αξία και σημασία του: Άλλος μπορεί να παίρνει ένα – ένα κομμάτι, στην τύχη, και να προσπαθεί να εντοπίσει πού θα πρέπει να τοποθετηθεί… Κι άλλος μπορεί να ψάχνει από το σύνολο των κομματιών, ποιο είναι το συγκεκριμένο που θα πρέπει να τοποθετήσει σ’ ένα συγκεκριμένο σημείο του τελικού puzzle… Άλλοι προτιμούν να έχουν τα μη τοποθετημένα κομμάτια «φύρδην – μίγδην» κι άλλοι επιλέγουν να τα απλώσουν όλα με την «καλή» επιφάνεια προς τα πάνω…
…Κι άλλοι ανακαλύπτουν μόνοι τους τις μεθόδους και τις τακτικές, ενώ άλλοι προτιμούν (ή… υποκύπτουν;…) ν’ ακολουθήσουν τις συμβουλές και τις οδηγίες των μεγαλυτέρων!...

Puzzles με 500 κομμάτια… με 1000 κομμάτια… με 2000 κομμάτια… μέχρι κάποια τεράστια… Και τα τελευταία ιδίως χρόνια, διάφορες νέες παραλλαγές: κομμάτια ελαφρώς κυρτά, που δημιουργούν puzzles- σφαίρες, ή/και, ακόμα πιο προχωρημένο: τρισδιάστατα puzzles… Τα puzzles – σφαίρες «καταργούν» τις γωνίες, τις πλευρές, τις άκρες… τα σημεία αφετηρίας ή αναφοράς… Τα τρισδιάστατα puzzles ανοίγουν την πόρτα στην… τρίτη διάσταση…

…και το μυαλό μας σε άλλες διαστάσεις:
Σκεφθείτε, για παράδειγμα, «κλασσικά» - επίπεδα puzzles, που στη συνέχεια, τοποθετούμενα το ένα πάνω στο άλλο, να δημιουργούν, «δευτερογενώς», τρισδιάστατα puzzles!...
…ή, πάλι, σφαιρικού σχήματος puzzles, που να συνδέονται μεταξύ τους… Για παράδειγμα: Σαν αναπαράσταση ουράνιων (σφαιρικών) σωμάτων, να συνδέονται μεταξύ τους και να σχηματίζουν πλανητικά συστήματα – γαλαξίες…
…Κι όλα αυτά τα επιμέρους ερωτήματα – puzzles, να συνδέονται μεταξύ τους, δημιουργώντας ακόμα μεγαλύτερα συστήματα… (….ίσως –για σκεφθείτε το…- ακόμα και στη διάσταση του χρόνου…)

Να προχωρήσω τη σκέψη μου, ώστε να γίνει αντιληπτό για ποιόν λόγο με «τρελαίνει» (για την ακρίβεια: με «ενθουσιάζει»…) η ιδέα των puzzles;…
Σκεφθείτε την εξής εικόνα: Ένα παιδί και γύρω του, σωροί – σωροί, κομμάτια διάφορων puzzles, που σιγά – σιγά το παιδί τα βάζει σε τάξη σύμφωνα με την εικόνα – οδηγό… Puzzles που, ολοκληρωμένα πια, αποτελούν επιμέρους κομμάτια άλλων, μεγαλύτερων puzzles, καθώς συνδέονται μεταξύ τους… Άλλα puzzles που δεν έχουν εικόνα – οδηγό κι έτσι πρέπει να την μαντέψει ή να την φανταστεί κανείς, δραστηριοποιούμενος πιο δημιουργικά. Κι ένα σωρό κομμάτια, σε σωρούς ή σκορπισμένα, που μπορεί κανείς να τα συνδυάσει με χίλιους–δυό τρόπους διαφορετικούς, που θα δημιουργήσουν, αντίστοιχα, ανάλογα με την απόφαση και τον συνδυασμό, διαφορετικά (κατά περίπτωση) συστήματα puzzles!...

…Και τώρα δες τα όλα αυτά, κάτω από ένα νέο πρίσμα, ένα νέο φως, μια νέα οπτική γωνία:
Μήπως έτσι δεν είναι, φίλε αναγνώστη, η ζωή μας; Έτσι δεν μαθαίνουμε ή/και συνθέτουμε, σιγά – σιγά, τον κόσμο (μας); Το μικρό παιδί, μεγαλώνοντας, συνδέει σιγά – σιγά, σαν κομμάτια από puzzle, σαν ψηφίδες, τις επιμέρους γνώσεις και εμπειρίες που παίρνει απ’ το σχολείο, απ’ τα βιβλία, απ’ το περιβάλλον του, απ’ όλες τις πηγές γνώσης και πληροφόρησης, και σχηματίζει το puzzle της γνώσης (του) των επιμέρους επιστημών… Κι ύστερα συνδυάζει τις επιμέρους επιστήμες μεταξύ τους, σε μεγαλύτερο puzzle… Κι ύστερα, καθώς το παιδί έχει γίνει πλέον ενήλικος, επιστήμων και ερευνητής, βρίσκει σε σωρούς ή σκόρπια, άλλα κομμάτια, που δεν εντάσσονται σε γνωστά και προσχεδιασμένα puzzles, και καλείται αυτός πλέον να τα βάλει σε τάξη, να τους δώσει σχήμα και μορφή, να διατυπώσει νέες θεωρίες… Η, ακόμα, νέες μορφές έκφρασης και τέχνης!... Ή να ανοίξει έναν νέο δρόμο στην φιλοσοφία!...
Κι αυτά τα puzzles… τα παίρνει, ύστερα, η επόμενη γενιά, κι άλλα τα κρατά ανέπαφα… κι άλλα τα τακτοποιεί με τρόπο διαφορετικό…
…κι η συνολική μορφή του όλου συστήματος των puzzles της κάθε εποχής ή της κάθε στιγμής… είναι, κι αυτή ακόμα, ένα κομμάτι τρισδιάστατο στο puzzle του χωροχρόνου της ανθρωπότητας!...


Υ.Γ. (της 16.1.2009):
Βλέπε κάποιες μεταγενέστερες σκέψεις, εδώ:
http://spourgitistefanos.blogspot.com/2009/01/puzzles.html