Για τον Χρόνο – Κρόνο που “τρώει τα παιδιά του”…

Προπαραμονή Πρωτοχρονιάς 2011.

Ετοιμαζόμαστε να τραγουδήσουμε το “Πάει ο παλιός ο χρόνος…”

“Πάει” κι αυτός!

“Να πάει και να μην ξαναγυρίσει” θα πούνε πολλοί.

“Ειδικά αυτός” θα συμπληρώσουν οι περισσότεροι. “Στον αγύριστο”, κάποιοι.

Λες και υπήρχε περίπτωση ποτέ να ξαναγυρίσει!

Ποτέ δεν πρόκειται, το ξέρουμε καλά αυτό, να γυρίσει πίσω ο χρόνος (υπό όποια έννοια!)

Εμείς, όμως, υπάρχει περίπτωση να τον ξαναφέρουμε πίσω, πάλι και πάλι, με την (ή: “στην”) μνήμη μας…

Κάθε χρόνο, τέτοιες ημέρες, οι περισσότεροι [αν όχι όλοι…], κι εγώ ανάμεσά τους, θέλοντας και μη [εμένα κατατάξτε με στους “θέλοντες”…], κάνουμε σκέψεις σχετικές: Για τον χρόνο που πέρασε (απολογισμός κάθε είδους), για τον χρόνο που έρχεται (προϋπολογισμός, αλλά και σχέδια, ελπίδες και όνειρα…), για τον Χρόνο, γενικότερα, ως έννοια.

Φέτος “μου ήρθε”, μεταξύ άλλων, να συνδέσω τον Χρόνο με τον Κρόνο [Μυθολογικά συνδέονται, ετυμολογικά είναι αμφίβολο…]. Τον Κρόνο που, όπως θυμάστε, είναι μία από τις κύριες και πρωταρχικές θεότητες, γεννήτορας πολλών άλλων, επίσης σημαντικών, θεοτήτων, που έχει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι “έτρωγε τα παιδιά του”…

Με αυτά τα (μυθολογικά) δεδομένα πολλές σκέψεις θα μπορούσαμε να κάνουμε σχετικώς, ο καθένας για λογαριασμό του (και όχι μόνον…). Στα “παιδιά” του Κρόνου – Χρόνου θα πρέπει να κατατάξουμε , προφανώς, τις επιμέρους στιγμές (και γενικότερα διαιρέσεις) του χρόνου και ό,τι συμβαίνει στο πέρασμά του. Ό,τι γεννιέται – δημιουργείται, ό,τι βιώνεται και, τελικά, πεθαίνει ή/και ξεχνιέται…

Δύσκολη έννοια ο Κρόνος – Χρόνος [Αλλά και μία άλλη έννοια, συναφής, η Αιωνιότητα. Αυτή κι αν είναι δύσκολο να την αντιληφθούμε!...] Πώς να την συλλάβει “το μικρό μας το μυαλό”;… Πώς να συλλάβουμε (και) τις επιμέρους στιγμές του χρόνου;

Η δυσκολία ανάλογη με αυτή του να πιάσεις στις χούφτες σου το νερό ενός ποταμού που τρέχει ασταμάτητα…

…κάτι για το οποίο εκφράζει την θλίψη του ο ποιητής:

“Λυπούμαι γιατί άφησα να περάσει ένα πλατύ ποτάμι μέσα από τα δάχτυλά μου χωρίς να πιω ούτε μια στάλα”… Ή περισσότερες…

Δύσκολο, έγραψα παραπάνω, να συλλάβουμε τον Χρόνο.

Για να τον “δαμάσουμε”, λοιπόν, για να τον κάνουμε “του χεριού μας”, για να τον “φέρουμε στα μέτρα μας” [και να τον μετρήσουμε…], τον… κάναμε κομμάτια: Χρόνια –Μήνες – Ημέρες – Λεπτά – Δευτερόλεπτα…

Χρόνος “ψιλοκομμένος”…

Και [ίσως εξαιτίας αυτού, άραγε;] εύκολα αναλώσιμος…

…Σαν… “πασατέμπος”…

[…εκ των “passer” και “temps”… δηλαδή “περνάει ο χρόνος”…]

Ποιός “Κρόνος που τρώει τα παιδιά του” [που λέει ο μύθος…]

Εμείς, παιδιά του Χρόνου, σκεφθείτε πώς τρώμε τα παιδιά του, πώς δηλαδή αφήνουμε τον χρόνο και τις στιγμές του να περνούν άπραγες, ανεκμετάλλευτες, άδειες, ανούσιες… [όχι στον μύθο πια, αλλά στην τραγική πραγματικότητα…]

Εμείς οι άνθρωποι έχουμε με τον χρόνο μια ιδιότυπη σχέση. Αγάπης και μίσους, μα και αδιαφορίας…

Δεν αναφέρομαι μονάχα στην καθημερινότητα της σύγχρονης εποχής, για την οποία είχα γράψει, προ διμήνου περίπου, στο άλλο μου blog, το “Σπουργίτι” [βλ. εδώ: http://spourgitistefanos.blogspot.com/2010/10/blog-post.html], ότι βιαζόμαστε, για να κερδίσουμε λίγο ελεύθερο χρόνο, για να τον αφήσουμε, τελικά, να περάσει ανεκμετάλλευτος...

Αναφέρομαι γενικότερα για όλη τη ζωή μας, διαχρονικά:

Ως παιδιά θέλουμε να μεγαλώσουμε γρήγορα, για να ζήσουμε, όπως νομίζουμε, την ελευθερία που υποθέτουμε ότι προσφέρει η ενήλικη ζωή…

[Αλλά και…] Ως γονείς στερούμε, ενδεχομένως άθελά μας και αλόγιστα, τα παιδιά από την παιδικότητά τους, και τα φορτώνουμε με “εφόδια για τη ζωή” τους, στερώντας τους, έτσι, ένα μεγάλο κομμάτι πραγματικής ζωής!...

Αργότερα, πάλι, θυσιάζουμε κατ’ επανάληψη το παρόν στο βωμό του “καλύτερου μέλλοντος” ή των ασφαλών γηρατειών…

Άλλοτε “σπρώχνουμε τον χρόνο” για να φθάσουμε “μια ώρα αρχύτερα” στο μέλλον, κι άλλοτε μένουμε κολλημένοι ή γυρίζουμε στο παρελθόν, με αποτέλεσμα, τελικά, να χάνουμε και να μην ζούμε το παρόν, την πεμπτουσία του χρόνου, δηλαδή τις στιγμές του και ό,τι αυτές έχουν να μας προσφέρουν, που είναι, τελικά, η ίδια η ζωή, που την αφήνουμε να πηγαίνει χαμένη…

[“Στερνή μου γνώση, να σε ’χα πρώτα” !...]

Κι όταν μεγαλώσουμε πια, προσπαθούμε να… “παγώσουμε τον χρόνο” και να κρύψουμε τα αποτυπώματα που αφήνει επάνω μας, χρησιμοποιώντας τερτίπια και φτιασίδια, βαφές και καλλυντικά, μακιγιάζ και κρέμες, αντιρυτιδικές και αντιγηραντικές… “Αρνούμαστε” να φανεί ότι γερνάμε, αρνούμαστε και να γεράσουμε, συχνά παλιμπαιδίζοντας… Ίσως φταίει (και πάλι…) ότι δίνουμε σημασία στο “φαίνεσθαι”, στην εμφάνιση, και όχι στο “είναι”, στην ουσία.

Διότι το πέρασμα του χρόνου και τα γηρατειά μόνο έτσι αντιμετωπίζονται - αποτρέπονται: Κρατώντας ζωντανά μέσα μας όλα εκείνα που χαρακτηρίζουν τα παιδιά και τους νέους, δηλαδή, μεταξύ άλλων, την περιέργεια, το ενδιαφέρον για τα πάντα, τον ενθουσιασμό της μάθησης, της γνώσης και της δημιουργίας…

Στην ακριβώς προηγούμενη φράση μου χρησιμοποίησα δύο λεξούλες που, ίσως, ελάχιστη σημασία τους δίνουμε:

Ενθουσιασμός και Ενδιαφέρον!

Η πρώτη λέξη [“ενθουσιασμός”] σχετίζεται ετυμολογικά με τα “εν” και “Θεός”, δηλαδή με την εικόνα του Θεού (ή τον ίδιο τον Θεό) που κρύβουμε μέσα μας! [Στην οποία είχα αναφερθεί δια μακρών, προ διετίας περίπου, εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2008/12/blog-post_22.html]

Η δεύτερη λέξη [“ενδιαφέρον”], σύμφωνα με τα ετυμολογικά του λεξικού Μπαμπινιώτη, σχετίζεται με τη διαφορά [:μας εν-διαφέρει ό,τι διαφέρει], όπως και στις ξένες γλώσσες [πρβλ. inter-esse (:βρίσκομαι ανάμεσα)]. Προσωπικά έχω δώσει ένα φανταστικό [αλλά, πάντως, “φανταστικό!”…], μη επιστημονικό, νόημα, στη λέξη: “εν-δια-φέρον”, αυτό που φέρνει στην κατάσταση του Δία και στα όσα η έννοια “Ζευς- Δίας” (μπορεί να) υποκρύπτει.

Ο Ζευς – Δίας [που αποτέλεσε αντικείμενο πρόσφατης ανάρτησής μου, εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2010/11/blog-post.html], θυμίζω και επισημαίνω, δεν φαγώθηκε από τον πατέρα του τον Κρόνο - Χρόνο, επέζησε αυτού και επικράτησε!...

…για κάποιους λόγους που θα ήταν χρήσιμο να αναζητήσουμε, νοητικά, να διδαχθούμε απ’ αυτούς και, τελικώς, να εκμεταλλευτούμε…

[Ίσως, λοιπόν, ο Ζευς – Δίας να επέζησε και να επικράτησε διότι βίωσε κάθε στιγμή του χρόνου, αντλώντας όποια εμπειρία και όποιο μάθημα – δίδαγμα προσφέρει η κάθε στιγμή, κάτι δηλαδή που θα έπρεπε να κάνουμε κι εμείς, εκμεταλλευόμενοι τον χρόνο].

Γράφοντας τα παραπάνω, μου ήρθε και μια νέα σκέψη –ιδέα, σε σχέση με όσα έγραφα τις προάλλες για τον Δία [http://seagullstefanos.blogspot.com/2010/11/blog-post.html, την οποία ανάρτηση θα σπεύσω να συμπληρώσω με τα παρακάτω]:

Ο Δίας –Ζευς, που ως Δίας “διαιρεί” και ως Ζευς “ζευγνύει” τις παρατηρήσεις του, τα βιώματά του, τις εμπειρίες του και τις γνώσεις του, δηλαδή αναλύει και συνθέτει τα δεδομένα, δημιουργεί, κατά περίπτωση, με αυτή την αναλυτική και συνθετική μέθοδο, τόσο Επιστήμη όσο και Φιλοσοφία!

Καλή και Δημιουργική Χρονιά!

Ας εκμεταλλευτούμε δημιουργικά [και όχι απλώς οικονομίστικα “παραγωγικά”] τον χρόνο μας!

“Ο χρόνος είναι χρήμα”!... Έτσι δεν λένε;

Το χρήμα το έχουμε στερηθεί, λίγο –πολύ, ιδίως τον τελευταίο καιρό, με ευθύνη άλλων κατά βάση.

Ως προς τον χρόνο και τη διαχείρισή του, πάντως, το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης ανήκει σ’ εμάς, αφού τον όποιο “ελεύθερο χρόνο” μας τον τρώμε – τον σκοτώνουμε, συνήθως, χαζεύοντας μπροστά στην τηλεόραση [που, με τη σειρά της, μας σκοτώνει τη σκέψη και τη δημιουργικότητα] ή “διασκεδάζοντας” και όχι “ψυχαγωγούμενοι”!...

«Χάρτες θησαυρών»

Τον τελευταίο καιρό ιδιαίτερα, αλλά, πάντως, όχι μόνο τώρα, ασχολούμαι με την ελληνική μυθολογία, ξαναδιαβάζοντάς την και προσπαθώντας να εντρυφήσω σε αυτήν.

“Μυθολογία”, ίσως να μου πείτε. “Ανοησίες… Παραμύθια…”

Αλλά είναι πράγματι έτσι; Είναι “ανοησίες”; Είναι έξ-υπνο την μυθολογία να την χαρακτηρίζουμε υποτιμητικά “παραμύθια”;!...

Τα διάφορα κλασσικά ή νεώτερα παραμύθια κάθε άλλο παρά άχρηστα μπορούν να θεωρηθούν, αφού μέσα απ’ αυτά περνούν μηνύματα και αξίες… Το θέμα είναι να μην μένουμε στα παραμύθια, αλλά να ωριμάζουμε, να κατανοούμε τα μηνύματά τους και να κάνουμε συνειδητές επιλογές των αξιών που μας περνούν…

Αλλά ας επιστρέψω στα περί Μυθολογίας:

“Μύθος”, αν δεν με γελά η μνήμη μου (διότι αυτή τη στιγμή δεν έχω πρόσβαση σε λεξικά και άλλα βιβλία, ώστε να το επιβεβαιώσω), στην αρχική του έννοια σήμαινε “λόγος” [π.χ. στη γνωστή φράση “μηδενί δίκην δικάσεις, πριν αμφοίν μύθον ακούσεις”]

Οι “μύθοι”, λοιπόν, είναι τα λόγια.

[Και τι νόημα μπορεί να έχει η λέξει “μυθολογία”;… “Λόγια για τα λόγια”;…]

Η πρώτη προσπάθεια του ανθρώπινου αλλά και, ειδικότερα, του ελληνικού γένους, να εκφράσει αυτά που αντιλαμβανόταν ή φανταζόταν ή σκεφτόταν…

[Αυτό το “η πρώτη προσπάθεια” μας θυμίζει (ή/και μας οδηγεί από άλλον δρόμο…) στο γνωστό “εν αρχή ήν ο λόγος”!...]

* * *

Ο μύθος δεν είναι, βεβαίως και προφανώς, ακριβή αποτύπωση της πραγματικότητας. Στον μύθο η πραγματικότητα κρύβεται, λιγότερο ή περισσότερο, συχνά υπονοείται.

Οι μύθοι εκφράζουν – αποδίδουν και αποτυπώνουν σύμβολα!

[Εδώ, ας σκεφτούμε, οι λέξεις είναι σύμβολα, πόσο μάλλον οι μύθοι!...]

Αν δεν κατανοήσουμε την παραπάνω α-λήθεια (που την αφήσαμε να περιπέσει σε… λήθη), έχουμε χάσει το νόημα και, το σημαντικότερο, τα οφέλη –κέρδη που μπορούμε να αντλήσουμε από τον αποσυμβολισμό των μύθων!...

Είναι σαν να έχουμε στα χέρια μας τον χάρτη ενός κρυμμένου θησαυρού και να μας είναι άχρηστος επειδή δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε τα σημάδια – σύμβολα… Κι ίσως κάποιους να συμφέρει να μας πείσουν ότι ο χάρτης είναι φανταστικό σχεδίασμα, χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο… Σκεφτόμουν, μάλιστα, συνεχίζοντας το παραπάνω παράδειγμα του χάρτη του χαμένου θησαυρού, πόσο εύκολο είναι, πράγματι, να καταστεί αυτός ουσιαστικά άχρηστος: Αρκεί κάποιος να εξαφανίσει από την πραγματικότητα κάποια στοιχεία ή να διαγράψει από τον χάρτη κάποια σύμβολα!...

…Αυτό δεν συμβαίνει και με τη γλώσσα, ιδίως την ελληνική (λόγω της διάρκειάς της στον χρόνο και της ιστορίας της) και τις λέξεις της; Είμαι σίγουρος πως, στο πέρασμα των αιώνων, έχουν χαθεί ένα σωρό θησαυροί που κρύβονταν στις λέξεις και στη γλώσσα μας.

Ένα πρόχειρο – απλό παράδειγμα για να γίνει κατανοητό τι εννοώ: “Τσιρίγο” λεγόταν, παλαιότερα, το νησί που σήμερα ονομάζουμε “Κύθηρα”. Συνεπώς, το επώνυμο “Τσιριγώτης” περικλείει την πληροφορία πως αυτός που φέρει το συγκεκριμένο επώνυμο κατάγεται από το Τσιρίγο. Με την αλλαγή του τοπωνυμίου “Τσιρίγο” σε “Κύθηρα”, οι άνθρωποι της εποχής μας και του μέλλοντος, αν ξεχάσουν την πληροφορία αυτή, είναι αυτονόητο πως θα θεωρούν το επώνυμο “Τσιριγώτης” χωρίς ουσία και περιεχόμενο [Είναι σαν κάποιος να κόβει ένα δένδρο που αποτυπώνεται σ’ έναν χάρτη θησαυρού, στερώντας μας έτσι τη δυνατότητα να βρούμε τον θησαυρό!...]. Πόσοι, για παράδειγμα, μπορούν να απο-συμβολίσουν – νοηματοδοτήσουν το επώνυμο “Μπαρδάκας”, μη γνωρίζοντας ότι “μπαρδάκ” σημαίνει, στα τούρκια, “βαρέλι”;…

Για τον λόγο αυτό λέω και ξαναλέω, γράφω και ξαναγράφω, αυτό που μου κληρονόμησαν, πολύτιμη παρακαταθήκη, οι γονείς και οι δάσκαλοί μου: “Αρχή σοφίας, ονομάτων [:λέξεων] επίσκεψις”.

Η ετυμολογία, βεβαίως, δηλαδή το “έτυμο” δεν μας δίνει πάντα “έτοιμες” τις λύσεις – απαντήσεις σε όλα μας τα ερωτήματα!...

* * *

Όλος αυτός ο ποταμός σκέψεων περί μυθολογίας και συμβόλων ξεκίνησε από το όνομα ενός βασικού προσώπου – συμβόλου της Ελληνικής Μυθολογίας: του Δία. Που μάλιστα, δυστυχώς, πολλά παιδιά αγνοούν ότι λέγεται και Ζευς.

[“Ο Δίας – του Δία –τον Δία – ω Δία”, θα κλίνει σήμερα ένα παιδί. “Ο Ζευς –του Διός – τω Διί – τον Δία –ω Ζευ!”, έκλιναν παλαιότερα, τρανή απόδειξη του συνδυασμού των δύο ονομάτων].

Αλλά κι εμείς που το γνωρίζουμε, πόσο συνδυάζουμε αυτές τις δύο πληροφορίες, πόσο τις νοηματοδοτούμε;

Έχουμε συνειδητοποιήσει, άραγε, πως το “Ζευς” έχει την ίδια ετυμολογική ρίζα με τις λέξεις ζευγάρι, ζεύγνυμι, ζευγάς κ.λπ.; [Χάθηκαν, άλλωστε, στη σύγχρονη εποχή οι ζευγάδες, πώς μπορούν ν’ αποκτήσουν τα σύγχρονα παιδιά την έννοια της λέξεως “ζευγάς”; Χάνεται κι η λέξη, συνεπώς, μαζί με ό,τι αυτή μπορεί να κουβαλάει…]

Και πόση σημασία δίνουμε, άραγε, αντίστοιχα, στο ότι το “Δίας” έχει την ίδια ετυμολογική ρίζα με το δια-χωριστικό “δίχα” του “διχασμού” και με το διαιρετικό “διά” της “διαίρεσης” και του “δια-ζυγίου” κ.λπ.;

“Ζευς”, λοιπόν, και “Δίας”, ένα και το αυτό “πρόσωπο” – σύμβολο, με όλους τους επιμέρους συμβολισμούς που υποκρύπτονται… Όση σημασία θα μπορούσε να έχουν αυτοί οι συμβολισμοί όχι ως ψυχρές γνώσεις, αλλά για την προσωπική και πνευματική ζωή του καθενός μας!...

(Υ.Γ. της 30.12.2010)

αμέσως μετά την ανάρτηση αυτή: http://seagullstefanos.blogspot.com/2010/12/blog-post_30.html

Ο Δίας –Ζευς, που ως Δίας “διαιρεί” και ως Ζευς “ζευγνύει” τις παρατηρήσεις του, τα βιώματά του, τις εμπειρίες του και τις γνώσεις του, δηλαδή αναλύει και συνθέτει τα δεδομένα, δημιουργεί, κατά περίπτωση, με αυτή την αναλυτική και συνθετική μέθοδο, τόσο Επιστήμη όσο και Φιλοσοφία!

Μες στη μέση του χειμώνα ονειρεύτηκα… χιόνι!... (…κι ύστερα σκεφτόμουν το όνειρο και το χιόνι…)

…Στο όνειρό μου, απόψε, είδα χιόνι. Είδα, απ’ όσο θυμάμαι, πως ήμουν σ’ ένα δωμάτιο και ξαφνικά διαπιστώνω… νιώθω περισσότερο… πως η κλειστή κουρτίνα μου κρύβει τη θέα μιας χιονοθύελλας […τρόπος του λέγειν… περισσότερο έμοιαζε να πέφτει πυκνό χιόνι και να φυσάει αρκετά…]. «Χιονίζει. Και μάλιστα πυκνά! Σαν χιονοθύελλα!» φωνάζω στην παρέα μου [Μία; Ένας; Πολλοί;… δεν ξέρω, αυτό δεν το είδα στο όνειρο…] Και τρέχω κι ανοίγω την κουρτίνα για να χαρώ το θέαμα…

Τρέξτε, λοιπόν, κι εσείς ονειροκρίτες, καζαμίες, να (μου) εξηγήσετε το όνειρο… Κι εσείς, ψυχολόγοι και ψυχαναλυτές, πείτε μου… Ίσως φταίει που έφαγα βαριά χθες το βράδυ (κι οι ειδικοί λένε να το αποφεύγουμε…). Ίσως να φταίει, πάλι, που χθες, πριν ξαπλώσω, διάβαζα Φρόυδ, ψυχανάλυση… (…και μου ’πεσε κι αυτό βαρύ!...) Ίσως πάλι να φταίει [σας λέω εγώ όλα κάποια ενδεχόμενα, κι εσείς αποφασίστε, ανάλογα με την επιστημοσύνη σας…] πως μου έχει λείψει πολύ το χιόνι, τελευταία [Διευκρινίζω, πάντως, πως δεν το σκεφτόμουν… δηλαδή δεν μου συνέβη να το σκέφτομαι, συνειδητά, να το επιθυμώ… Όχι πως κατά βάθος δεν το ήθελα…]. Να μην ξεχάσω να σας πω (γιατί κι αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για εσάς, τους ειδικούς…) πως τις προάλλες, πριν από καμιά εβδομάδα περίπου, έγραψα ένα κείμενο, άσχετο [δηλαδή δεν είχε καμιά σχέση με το χιόνι! τη γλώσσα αφορούσε, τον πλούτο και την αξία της…], όπου μεταξύ άλλων έκανα και μια απλή αναφορά στο ότι, απ’ ό,τι έχω ακούσει, οι άνθρωποι του Βορρά, της Αλάσκας νομίζω, έχω ακούσει πως έχουν αρκετές δεκάδες διαφορετικές λέξεις (ίσως πάνω από πενήντα, αν θυμάμαι καλά) για να περιγράψουν το χιόνι: Χιόνι πυκνό, χιόνι αραιό, χιόνι που πέφτει πλάγια και στριφογυρίζει, χιόνι στρωμένο έτσι ή αλλιώς… δεν πάει καν ο νούς μου πόσες διαφορετικές περιπτώσεις και καταστάσεις ένιωσαν την ανάγκη να περιγράψουν και να ονοματίσουν, γιατί τις έχουν βιώσει κι έχουν τις εμπειρίες τους μες στη ζωή τους… τόσες πολλές λέξεις γι’ αυτό που εμείς (με τις δικές μας σχετικές, δηλαδή φτωχές, εμπειρίες….) τις αποκαλούμε μόνο με μία λέξη: «χιόνι»… [Η αξία και η σημασία της γλώσσας, του πλούτου της, για να εκφράσει εμπειρίες και συναισθήματα…]

…Δεν ξέρω πόση ώρα διήρκεσε η χιονοθύελλα… χμ… στο όνειρό μου… (Οι επιστήμονες οι ειδικοί λένε πως τα όνειρα δεν διαρκούν παρά μερικά δευτερόλεπτα…) Αυτό που μπορώ να σας διαβεβαιώσω, πάντως, είναι πως όταν πια το πρωί ξύπνησα… το είχε στρώσει!... Όχι έξω από το σπίτι. Ούτε μέσα στην ψυχή μου (μην σας περάσει τέτοια ιδέα και οδηγηθείτε σε λανθασμένα συμπεράσματα…) «Το είχε στρώσει» μέσα στο μυαλό μου!.... Δηλαδή, με άλλα λόγια, το μυαλό μου ήταν γεμάτο με τη σκέψη, με την ιδέα του χιονιού… […και γι’ αυτό προτίμησα να κρατήσω τα βλέφαρά μου κλειστά, για ν’ απολαμβάνω αυτή τη θέα του μυαλού, αυτής της σκέψης… γιατί αν τ’ άνοιγα ίσως η σκέψη… (χμ… η «θέα» θα έλεγα καλύτερα…) θα χανόταν… Θα ήταν σαν να έκλεινα (διότι οι περιπτώσεις είναι «αντιστρόφως ανάλογες»…) τις κουρτίνες και έχανα το μαγικό θέαμα…

…Σκεφτόμουν, λοιπόν… σκεφτόμουν εμένα… (ή και όλα τα παιδιά…) που δεν τους αρκεί να χαζεύουν μέσ’ απ’ το παράθυρο… μα τρέχουν κι ανοίγουν την πόρτα… για να χωθούν στο χιόνι… να τρέξουν πάνω σ’ αυτό.. να παίξουν… να το νιώσουν μ’ όλες τις αισθήσεις… (χμ… για την όσφρηση και για την ακοή θα πρέπει να επανέλθω, αναλυτικότερα…)

…Με έβλεπα, λοιπόν, πίσω από τα κλειστά μου βλέφαρα πάντα (!...), να έχω μεν ανοίξει την πόρτα, αλλά για αρκετή ώρα, να μην τρέχω να το πιάσω, να τ’ αγγίξω, να φτιάξω χιονάνθρωπο, να μην τρέχω πάνω σ’ αυτό, να μην παίζω μ’ αυτό… (…άλλωστε, σας θυμίζω, δεν είμαι δα πια παιδί…), μα να στέκομαι (τουλάχιστον στην αρχή…) και να το θαυμάζω, να το απολαμβάνω με τα μάτια… μα και, μες στην απόλυτη σιωπή και ησυχία, να το απολαμβάνω ακόμα και με την ακοή… (μια εμπειρία που τα παιδιά… ή τουλάχιστον για να είμαι απόλυτα ακριβής: εγώ ως παιδί δεν την είχα νιώσει ποτέ… μες στις φωνές… μες στις χαρές και στα παιχνίδια με το χιόνι…). Αλήθεια… εσείς έχετε σταθεί ποτέ σ’ ένα τέτοιο τοπίο (ή, ακόμα καλύτερα, έχετε ξαπλώσει πάνω στο χιόνι…), τελείως σιωπηλοί κι ακίνητοι… να ζήσετε την εμπειρία μιας χιονονιφάδας, απ’ τις τελευταίες που ξέμειναν, να ακουμπάει ελαφρά – ελαφρά («ελαφροπατώντας»…) το έδαφος (λες και θέλει να περάσει απαρατήρητη η καθυστερημένη άφιξή της… μη τυχόν και την ρωτήσουν οι υπόλοιπες «πού χάζευε» ή τι άλλο έκανε τόση ώρα που έπεφτε….)

Οι ειδικοί, οι ψυχολόγοι… θα έχουν ήδη αρκετό υλικό για τη δουλειά τους, για το ψυχογράφημά μου: Αυτή η διαφορετική αντίδραση που ήδη επεσήμανα (πως δηλαδή αντί να τρέξω, αυθόρμητα, έστω και μες στη σκέψη μου, να πιάσω και να παίξω και να χωθώ στο χιόνι… καθόμουνα για ώρα και απλά το απολάμβανα με τα μάτια…), το νιώθω πως θα είναι γι’ αυτούς υλικό πολύτιμο… θα ’χουνε βγάλει τα σημειωματάριά τους και θα γράφουν… θα ’χουν αρχίσει να λένε και να σχολιάζουν… [Ειλικρινά θα ήθελα πολύ να τους ακούσω… Να βοηθηθώ με τις γνώσεις τους, να νιώσω και να καταλάβω περισσότερο τον εαυτό μου… Σχεδόν ακούω ήδη στα αυτιά μου, με ιδιαίτερη χαρά, μια φίλη μου καλή κι αγαπημένη, που εδώ και χρόνια έχει αναλάβει, άτυπα, αυτόν τον ρόλο και μου/με σχολιάζει… στα καλώς και στα κακώς «κείμενα»… κι αυτό με κάνει να την αγαπώ περισσότερο…]

Για τους ψυχαναλυτές, ειδικότερα, οφείλω και κάτι ακόμα, ίσως: Να προσπαθήσω να εξηγήσω τι σημαίνει για μένα το χιόνι. Τι αντιπροσωπεύει. Ως ιδέα! Τι συμβολίζει, για μένα… (Σε εμένα το οφείλω, κατ’ αρχάς. Εγώ ο ίδιος θα ήθελα, πρωταρχικά, να το κάνω… Σε μια προσπάθεια αυτογνωσίας…) Δύσκολο να το κάνω… Πολλές φορές το έχω επιχειρήσει στο παρελθόν. Και πάντα έχω αφήσει την προσπάθεια στη μέση, λειψή… (Όπως και τώρα …) Διότι, βέβαια, δεν ισχυρίζομαι πως πέτυχα τον στόχο, την επιθυμία μου: την Αυτογνωσία…

Το χιόνι, λοιπόν, για μένα, αντιπροσωπεύει κάτι μαγικό… Πέφτει από ψηλά [κάθε τι είναι σημαντικό, ακόμα και οι λεπτομέρειες…], απ’ τον κόσμο των ιδεών και των πνευμάτων, και αλλάζει την όψη σε κάθε τι που αγγίζει… Καταργεί τις γωνίες και στρογγυλεύει τα αντικείμενα, θαρρείς με μια «σοφία»… Δεν είναι τυχαίο, το δίχως άλλο, που είναι λευκό… το χρώμα που περιέχει όλα τα άλλα χρώματα… (Σε καμιά περίπτωση δεν θα μπορούσε να ’ταν μαύρο… έτσι νομίζω… έτσι νιώθω…) Καλύπτει σχεδόν ομοιόμορφα όχι μόνο τα όμορφα, μα και τα άσχημα… Και τα καλύπτει, τα κρύβει… (…ακόμα και τους σωρούς των σκουπιδιών, τους εξαφανίζει… μαγικά….) Χαρίζει σε όλα κάτι το άυλο… Και μια αγνότητα…

…Μ’ αρέσει να βλέπω πατήματα πάνω στο χιόνι το παχύ… Μα δεν μ’ αρέσει, μ’ απωθεί, όταν κάποιοι άγαρμπα το ποδοπατούν… και βίαια το λιώνουν… Κι εκεί που ειλικρινά δακρύζω, ήδη από παιδί, μα και τώρα ακόμα, είναι όταν λιώνει, ξεχασμένο πια και περιφρονημένο (μετά την πρώτη αίσθηση και την ομορφιά που μας χάρισε…), ενδεχομένως δε θεωρούμενο και «εμπόδιο» στις εργασίες και στις μετακινήσεις μας… και λιώνει λασπωμένο και βρώμικο πια…

[Υ.Γ. Ώρα να σηκωθώ πια απ’ το κρεβάτι… απ’ το «ντιβάνι»… Ευχαριστώ πολύ, κύριε Φρόυδ και μίστερ Γιάλομ…]

«Ανάρτηση για μία. Ή για καμία. Ή για όλους!...»

Στοιχείο της γυναικείας φύσης είν’ η θάλασσα… Ίσως γιατί οι γυναίκες καθοδηγούνται (ή παρασύρονται…) απ’ την καρδιά… Και η καρδιά είναι άστατη… Όπως η θάλασσα…

“Στοιχειό” της θάλασσας είναι μια γυναίκα… Για την ακρίβεια ένα πλάσμα παράξενο: Μισή γυναίκα κι από τη μέση και κάτω με πτερύγιο και ουρά… Δελφινοκόριτσο… Κανείς δεν θυμάται αν ήταν, κάποτε, πριν από χρόνια, σκέτο κορίτσι ή σκέτο δελφινάκι…

Ο θρύλος κι η παράδοση, πάντως, λέει, πως ήταν κάποτε πριγκιποπούλα… Αδελφή, λέει, του Μεγαλέξανδρου… Μα εγώ ψυχανεμίζομαι πως γεννήθηκε και μεγάλωσε σ’ ένα ψαροχώρι… κι η θάλασσα μαγεύτηκε από την ομορφιά της και την καλοσύνη της… και θέλησε να την μαγέψει, με τη σειρά της, να την κάνει δικιά της… μα ποτέ δεν το κατάφερε ολοκληρωτικά…

…Τώρα πια… (…κι αυτό το “τώρα” έχει σημασία…) είναι γοργόνα!...

Και, για να σας πω το μεγάλο μυστικό μου… για να είμαι απόλυτα ειλικρινής μαζί σας… δεν ξέρω αν είναι η θάλασσα αυτή που με μάγεψε και αποφάσισα να γίνω γλάρος, στη ζωή μου, ή είναι που θέλω να είμαι κοντά σ’ αυτό το πλάσμα… να βλέπω ετούτο το κορίτσι… να ξεδιψάω…

Την είχα πρωτοδεί να είναι ξαπλωμένη πάνω στην αμμουδιά, να είναι “έξω απ’ τα νερά της”, όπως λένε…

Την έχω δει πολλές φορές από τότε, να βγαίνει στην ακτή, να τρέχει στην ακρογιαλιά, να παίζει με το κύμα, να μαζεύει κοχύλια, φύκια και ιππόκαμπους και να στολίζει τα μαλλιά της… να μαζεύει πετρούλες… να τους δίνει ονόματα… κι ύστερα να τις μεταμορφώνει, ζωγραφίζοντάς τες, σε πρόσωπα, σε χαρακτήρες…

Την έχω δει να γράφει με το χέρι της στην άμμο:

«Αγάπησα τ….»

ή

«Αγαπώ τ….»

Τις βρίσκουν το πρωί ετούτες τις γραφές οι άνθρωποι της παραλίας, μισοσβησμένες απ’ το κύμα, και προσπαθούν να μαντέψουν ποιο είναι το όνομα που ακολουθεί, ποιος είναι ο ευτυχισμένος, ο μακάριος, που ’χει κερδίσει για πάντα την αγάπη της…

…Κι εγώ, ο γλάρος, που έχω τη δυνατότητα να την παρακολουθώ από ψηλά… εγώ που ξέρω τις συνήθειές της τις αγαπημένες… να βγαίνει, δηλαδή, στην παραλία, είτε με το σούρουπο, οπότε και δακρύζει μόνο που βλέπει τα χρώματα του δειλινού, είτε νωρίς το λυκαυγές, δηλαδή με το ξημέρωμα… εγώ που ξέρω πως είναι, για κάποιον ανεξήγητο ακόμα λόγο ιδιαίτερα δεμένη μ’ ένα αστεράκι που το λένε, ανάλογα, άλλοτε “Αποσπερίτη” κι άλλοτε “Αυγερινό”… εγώ, λοιπόν που, καθώς προείπα, την έχω παρακολουθήσει, ξέρω ποια είναι η συνέχεια της γραφής της:

“Αγάπησα…”

ή

“Αγαπώ…”

“…τον κόσμο όλο!”

“…τη ζωή!”

…Κι ύστερα δίνει μια βουτιά και χάνεται στη θάλασσα…

Την ξέρουν, την γνωρίζουν, όλοι οι καπεταναίοι, οι ψαράδες, οι θαλασσινοί! Την ξέρουν και την αγαπούν. Και όλοι, κατά βάθος, επιθυμούν το συναπάντημα μαζί της…

Μόνο οι νεώτεροι σαν κάπως να την περιφρονούν… Σα ν’ αδιαφορούν για την ύπαρξή της, για τις σκέψεις της, για τα όνειρά της, για τη διάθεσή της… “Μοντέρνοι μορφωμένοι άνθρωποι είμαστε”, λένε ή σκέφτονται, “σιγά μη δίνουμε πίστη και προσοχή σε μύθους και σε θρύλους… Σε παραμύθια… Σιγά μη φοβηθούμε δα τις διαθέσεις της… Λες και την έχουμε ανάγκη, στο ελάχιστο, μ’ ετούτα τα αβύθιστα πλοία, με τα σκαριά που κυβερνάμε…”

Γι’ αυτό δε δίνουν προσοχή, δε δείχνουν το κατάλληλο, το ανάλογο ενδιαφέρον: “Παραμύθια!” σου λένε… Γιατί κοιτάζουν μόνο τα ραντάρ τους τα υπερσύγχρονα… κι εκείνα “δεν την πιάνουν”…

Μα αν στέκονταν, όπως οι παλιοί θαλασσινοί, στη “βίγλα” [;] της γέφυρας του πλοίου, κι αν βύθιζαν το βλέμμα τους, μ’ όλη τη δύναμη, της καρδιάς τους πρώτα, στη θάλασσα, θα την αντίκριζαν κι αυτοί, το δίχως άλλο!... Κι αν έστηναν αυτί προσεχτικό, θα άκουγαν και το τραγούδι της, τραγούδι όχι “σειρηνικό” που μπορεί να οδηγήσει στην καταστροφή, μα νοσταλγικό κι ελπιδοφόρο, αγαπητικό κι αγαπημένο…

Οι καπεταναίοι κι οι θαλασσοπόροι οι παλαιότεροι διηγούνται, βέβαια, και κάτι άλλο ακόμη. Αυτό για το οποίο είναι γνωστή η γοργόνα ετούτη. Πως τους ρωτάει, λένε, καμιά φορά, ανάλογα με τη διάθεσή της, όταν δηλαδή έχει τη διάθεση να παίξει ετούτο το παιχνίδι: “Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;” Και πως, ανάλογα με την απάντηση, είτε αφήνει το πλοίο, ήρεμη, να συνεχίσει την πορεία του, όταν η απάντηση είναι καταφατική, είτε ταράζει τη θάλασσα κι αυτή η θαλασσοταραχή βουλιάζει το καράβι, όταν η απάντηση είναι αρνητική…

Μα εγώ που βλέπω από ψηλά… που διάβασα… που σκέφτηκα… που συλλογίστηκα… εγώ που είδα και που οίδα… “πολλών ανθρώπων άστεα”… μα και την ίδια…

…τώρα θα σας το αποκαλύψω το μεγάλο τούτο μυστικό…

…τώρα θα σας ερμηνεύσω ετούτο εδώ τον μύθο…

…που, όπως κάθε άλλος μύθος, είναι συμβολικός…

…και κρύβει μια μεγάλη αλήθεια…

…ή, ίσως σωστότερα, πολλές μεγάλες αλήθειες…

…σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα…

…διότι έχει “πολλές αναγνώσεις” κάθε μύθος!...

…κι ανάλογα με τη σοφία και την ικανότητά μας, ανάλογα με τη μόρφωσή μας, του καθενός, και την πνευματικότητά μας, μπορούμε να κατανοήσουμε, ανάλογα...

Μια – δυό, λοιπόν, από τις τόσες ερμηνείες, θα σας δώσω παρακάτω…

Η πρώτη:

Θαλασσινοί, καπεταναίοι, καραβοκύρηδες είμαστε όλοι εμείς! Ο κάθε άνθρωπος χωριστά… Στο σκάφος της ύπαρξής του, της ζωής του… Στο μεγάλο ταξίδι, το ξεχωριστό, του καθενός μας, το μοναχικό, στη θάλασσα… Με μπουνάτσες, με μποφόρια, με γαλήνη και με φουρτούνες… Έτσι όπως κάθε ζωή!...

…Υπάρχουν στιγμές… είτε συχνά, είτε σπάνια… ανάλογα με τον χαρακτήρα τους καθενός μας, ανάλογα και με τις συνήθειές του… που βλέπει ο καθένας… που συναντά… βαθειά απ’ τη συνείδησή του ν’ αναδύεται η προσωπική τους καθενός μας η γοργόνα… κι ακούει τη φωνή της… τη φωνή της συνείδησής του (δηλαδή… τη δική της φωνή…) να τον ρωτά:

“Ζει και βασιλεύει, ακόμα, η αγάπη σου για τη ζωή; Ζει και βασιλεύει το όνειρό σου; Ζει και βασιλεύει ο σκοπός της ζωής σου, μέσα σου; Ζει και βασιλεύει η αγάπη σου για τους ανθρώπους;”….

Κι εσύ… και ο καθένας μας… καλείται να δώσει την απάντησή του… Κι απ’ την απάντηση εξαρτάται η συνέχεια… Διότι αν απαντήσεις καταφατικά, μπορείς και συνεχίζεις την πορεία… Αν, όμως, δώσεις αρνητική απάντηση, είσαι εσύ που δεν έχεις (πια) τη δύναμη, την ικανότητα, την εσωτερική γαλήνη, ν’ αντιμετωπίσεις την όποια δυσκολία, να χειριστείς το πηδάλιο… και, έτσι, αναπότρεπτα βουλιάζεις… Από δικό σου φταίξιμο κι ευθύνη… Και όχι διότι φταίει σ’ ετούτο η γοργόνα…

Προσωπικά έχω και μια δική μου, δεύτερη ερμηνεία, για τον μύθο:

Από καιρού εις καιρό, νιώθει την ανάγκη η γοργόνα, όπως και κάθε άνθρωπος άλλωστε, να μάθει απ’ το ταίρι του:

“Μ’ αγαπάς;… Ζει και βασιλεύει, ακόμα, η αγάπη σου για μένα;…”

“Ζει, αγάπη μου! Ζει και βασιλεύει!... Σ’ αγαπώ ακόμα… Όσο τίποτα και κανέναν… Κι αγαπώ όλο τον κόσμο, γιατί ζεις σ’ αυτόν κι εσύ!...”

Κι αυτό δεν είναι παραμύθι!....