Ανάρτηση για μια επέτειο. Ή για ένα συναίσθημα. Νυν και αεί…

Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε πριν από καιρό… Μπορεί να είναι τρία ή επτά ή δέκα ή δεκαεπτά ή τριάντα τρία ή σαράντα επτά χρόνια…

Ίσως να υπάρχει ένας λόγος που το αναρτώ τώρα… Ίσως, πάλι, να το αναρτώ “έτσι, χωρίς λόγο”!...

Κυριακή… λάθος… Δευτέρα… […]

(…τόσο “χαμένα” τα έχω, που έκανα λάθος και στην ημέρα!...)

Τι έχω, όταν δεν ξέρω τι έχω;…

Τι να φταίει που θέλω να κλάψω από χαρά ή και ανακούφιση, έτσι, χωρίς συγκεκριμένο λόγο;

Πού να οφείλεται το ότι θα ήθελα να πω σ’ όλο τον κόσμο, δυνατά, την χαρά μου, κι όμως, απ’ την άλλη, ικανοποιούμαι απ’ αυτή την ήρεμη σιωπή;…

Γιατί να νοιώθω πως όλες αυτές οι (υπό “αντικειμενικές συνθήκες”) σοβαρές δουλειές που έχω να κάνω είναι τόσο ασήμαντες για να ταράξω την μακαριότητά μου;…

…Ένας ποταμός αισθημάτων συνωθούνται μέσα μου και θέλουν να εκδηλωθούν! “Δεν είναι λίγο” (που λέει και ο λόγος…) να αγαπάς. Τι λέω; (Τι έκφραση χρησιμοποίησα;!...) Είναι το παν στη ζωή!...

Αγάπη σε κάθε μορφή της, αγάπη άδολη, ανόθευτη, πηγαία… Γιατί οι λέξεις να ’ναι τόσο φτωχές να την περιγράψουν;…

“Με τόσα ψέματα που ντύθηκαν οι λέξεις, πώς να σου πω το “σ’αγαπώ” να το πιστέψεις”, λέει το σύγχρονο τραγούδι, στο οποίο αναφερθήκαμε […]

…Κι ύστερα μιλήσαμε γι’ αυτόν τον πλούτο και το βάθος των αισθημάτων μιας νέας αδελφής ψυχής, που ψάχνει να βρει τρόπο να εκδηλωθεί…

…Σιωπή!...

Ίσως η υπέρτατη έκφραση της αγάπης…

…τουλάχιστον κάποιες στιγμές…

“Είναι” και “Φαίνεσθαι”. Και περί Υπερηφάνειας

Θυμάμαι πως στο παρελθόν έχω ασχοληθεί κι έχω γράψει για το ελάττωμα της υπερβολής και για την αρετή της υπέρβασης. Για την ευκολία της πρώτης και για τις δυσκολίες της δεύτερης (βλ. εδώ: http://seagullstefanos.blogspot.com/2008/12/blog-post_14.html). Κι αν θυμάμαι καλά (διότι αυτή τη στιγμή που γράφω δεν έχω το κείμενό μου εκείνο εμπρός μου, ώστε να μπορώ να το διαβάσω και πάλι) πρέπει να είχα αναφερθεί και στην συλλογική ροπή και προτίμησή σας, Ελληνες γαρ, προς την πρώτη… Κάτι για το οποίο δεν νομίζω πως θα πρέπει να είμαστε υπερήφανοι!...

“Υπερήφανος” έγραψα κι αμέσως, κατά τρόπο καταιγιστικό, ξεπήδησαν απ’ το μυαλό μου [ή, ίσως, “ξεχύθηκαν στο μυαλό μου” (από πού, άραγε… αυτό μου φαίνεται ένα ενδιαφέρον γλωσσικό ή / και φιλοσοφικό – ψυχολογικό θέμα με το οποίο θα μπορούσα να ασχοληθώ κάποτε, στο μέλλον, αλλά, πάντως, δεν είναι του παρόντος, για να μην ξεστρατίσω...)] ένα σωρό σχετικές σκέψεις…

…Από το “Είμαι υπερήφανος μου είμαι (ή “που εγεννήθην”) Έλλην” ή το “θα έπρεπε να είμαστε υπερήφανοι που γεννηθήκαμε Έλληνες” κ.λπ. μέχρι αυτή καθεαυτή την λέξη “υπερηφάνεια”…

...που άλλοι, οι περισσότεροι ίσως, την εμφανίζουν ως ελάττωμα μέγα (όταν αφορά όχι τους ίδιους, αλλά κάποιους άλλους…) κι άλλοι ως αρετή…

[Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο, δα, κάποια ελαττώματα, αν όχι όλα, να εμφανίζονται ως αρετές… Από πού ν’ αρχίσει και πού να τελειώσει κανείς, σχετικώς. Για την ώρα ας περιοριστώ στην απλή αναφορά του φαινομένου και στο γεγονός ότι μνεία έχει κάνει και ο Οδυσσέας Ελύτης, γράφοντας για “αμαρτία που την είπανε αρετή”…]

“Να έχεις υπερηφάνεια στη ζωή σου”, λένε και προτρέπουν πολλοί γονείς τα παιδιά τους. Μα εννοούν προφανώς κάτι άλλο: την αξιοπρέπεια.

Υπερ-ηφάνεια, λοιπόν!

Ή και: υπεροψία, αλαζονεία, έπαρση, καύχηση, κομπασμός, κομπορρημοσύνη, ξιπασιά, οίηση, περιαυτολογία κ.λπ.

Και αυτή η λέξη, όπως και η υπερ-βολή και η υπέρ-βαση, έχουν ως πρώτο συνθετικό το “υπέρ”. Και ως δεύτερο το “φαίνεσθαι”…

[Δεν θα πάψω να γράφω και να ξαναγράφω, και να επισημαίνω ως σημαντικό, για να μην χαθεί, να μην ξεχαστεί, το “Αρχή Σοφίας, ονομάτων επίσκεψις”, δηλαδή ότι η αναζήτηση του νοήματος των λέξεων είναι πάντα σοφή ενέργεια!...]

Αναρωτιέμαι από πού θα ήταν πιο χρήσιμο κι ωφέλιμο και έξυπνο και πρέπον να αρχίσω. Από το “υπέρ” ή από το “φαίνεσθαι”…

[Να μην ξεχάσω, ίσως, και τις ερμηνείες ή παρερμηνείες που θα μπορούσαν να προκύψουν απ’ το ανακάτωμα ή τις προσθήκες π.χ. “φαίνεσθαι υπέρ”… “το φαίνεσθαι είναι υπέρ” κ.λπ….]

“Φαίνεσθαι”! Τι λέξη κι αυτή! Και πόσο έχει υπερ-τιμηθεί… και υπερ-εκ-τιμάται ιδίως στην εποχή μας! (Την εποχή της εικόνας και δη της προς-οψης και όχι της ουσίας!...)

Εάν κάτι ή κάποιος δεν φαίνεται, δεν υπάρχει!

Η υπαρξιακή μας αγωνία έγκειται εκεί ακριβώς: Να φανούμε, έστω για λίγο, ώστε να υπάρξουμε… ώστε να μπορούμε στη συνέχεια να νοιώθουμε ή να λέμε ότι υπήρξαμε… ή να λένε οι άλλοι για εμάς ότι υπήρξαμε… Να φανούμε με όποιον τρόπο! Θετικό ή αρνητικό… Ανάγκη ψυχολογική και φιλοσοφική – υπαρκτική που, για να είμαστε απόλυτα ακριβείς, είναι διαχρονική: Από τον Ηρόστρατο που πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, μέχρι τις σύγχρονες τηλε-περσόνες που θέλουν συνεχώς να προβάλλονται, έστω και αρνητικά ή να ακούγεται το όνομά τους [“σωστά”, σύμφωνα με τον κανόνα του marketing και της διαφήμισης, αλλά αδιάφορο αν γίνεται για τον σωστό λόγο!...], αλλά και μέχρι την επιδίωξη της μεγάλης πλειοψηφίας να κερδίσει “τα πέντε λεπτά δημοσιότητας” που αναλογεί στον καθένα μας…

“Φαίνεσθαι”, λοιπόν… Πόσα και πόσα δεν θα μπορούσαν να λεχθούν (και θα ήθελα να γράψω) σχετικά ή με αφορμή αυτή τη λέξη!...

…Κι ακόμα περισσότερα, ίσως, για άλλη μια λέξη, που μας έρχεται συνειρμικά, σαν την ακούμε, ως παρακολούθημα ή ως αντίθετο ή ως… ό,τι άλλο τέλος πάντων:

“Είναι”!

“Φαίνεσθαι” και “Είναι”.

[Ιδού ο συνδυασμός… το “δίδυμο”... ή το “δίπολο” που… “σκοτώνει”…

Ή που δίνει ζωή… Ή νόημα στη ζωή… Ή ουσία στη ζωή… Ή…]

Να φαίνεσαι ή να είσαι;…

…Και, βεβαίως, αντίστοιχα, το συναφές: Να είσαι ή να έχεις;…

Πολλά θα μπορούσαμε να σκεφτούμε, να πούμε και να γράψουμε για καθένα απ’ τα παραπάνω θέματα… Γιατί σε καθεμιά απ’ τις παραπάνω διασταυρώσεις (ή/και τρίστρατα…) ανοίγονται δρόμοι που μπορούν να μας προσφέρουν ευχάριστες κι ωφέλιμες διαδρομές…

…που, όμως, για την ώρα μας ξεστρατίζουν (το έκαναν ήδη…) από τη σημερινή διαδρομή μας… Πάμε πίσω, λοιπόν…

Υπερηφάνεια: Να φανούμε προς στιγμή ή να φαινόμαστε διαρκώς παραπάνω απ’ αυτό που είμαστε…

Ποιόν κοροϊδεύουμε, αλήθεια;

Τους άλλους ή τον ίδιο μας τον εαυτό;…

Θυμήθηκα, μόλις τώρα, πώς και πόσο κορόιδεψαν (ή/και κοροϊδέψαμε, όλοι μας) τον σύγχρονο ξένο πολιτικό, πρόεδρο μεγάλης δυτικοευρωπαϊκής χώρας, που για να φανεί ψηλότερος απ’ ό,τι είναι, είτε σηκώνεται στις μύτες των ποδιών του, είτε φορά τακούνια, είτε φωτογραφίζεται στεκόμενος πάνω σε σκαλοπάτια…

[Θα μπορούσα να θυμίσω και τον εγχώριο πόλεμο περί ύψους, δύο πολύ γνωστών και προβεβλημένων προσώπων… και μάλιστα υπό το μουσικό θέμα και άσμα “είναι γάτα, είναι γάτα, ο κοντός με τη γραβάτα”, αλλά δεν θέλω να… ρίξω το επίπεδο του κειμένου –μεταφορικώς, βεβαίως!...]

Πόσο μπορεί να στέκεται κάποιος στις… μύτες των ποδιών του; Πόσο μπορεί να ισορροπείς πάνω σε ψηλοτάκουνα… παπούτσια ή γόβες; (…) [Θυμήθηκα κι αυτό που αποδίδεται στον Μέγα Βασίλειο ή/και στον Τζων Ράσκιν: “Η υπερηφάνεια είναι ένα ζευγάρι ξύλινα παπούτσια που κάνουν τον άνθρωπο υψηλό, χωρίς όμως να τον κάνουν μεγάλο”!...] Πόσο μπορείς να εξαπατάς τους άλλους πριν, τελικά, να γίνεις καταγέλαστος;

Κι όμως αυτό που τόσο εύκολα βλέπουμε και περιγελούμε και για το οποίο κατηγορούμε τους άλλους, δεν το βλέπουμε ότι συμβαίνει με τον ίδιο μας τον εαυτό.

[Το περίφημο “κάρφος” που δεν βλέπουμε στο δικό μας μάτι!...]

Υπερηφανευόμαστε ότι είμαστε, δηλαδή θέλουμε να φαινόμαστε ότι είμαστε, για παράδειγμα, σοβαροί, κι αυτό μας κάνει, εν τέλει, να φαινόμαστε γελοίοι…

Υπερηφανευόμαστε, για παράδειγμα, για την άσπιλη ηθική μας, με τελικό αποτέλεσμα, όταν η “ηθική” μας αποδεικνύεται πως ήταν κούφια ηθικολογία, ακόμα και το ελάχιστο παράπτωμά μας να φαίνεται σαν κατάμαυρος λεκές πάνω σε λευκό πουκάμισο…

Υπερηφανευόμαστε, γενικώς, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να μας προσέξουν οι άλλοι και να πραγματωθεί έτσι η έμφυτη ανάγκη μας για επικοινωνία και ανθρώπινη σχέση, και είναι ετούτη ακριβώς η υπερήφανη συμπεριφορά μας που έχει το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα και μας απομακρύνει απ’ τους ανθρώπους…

Έχει συνέπειες [πώς να το κάνουμε;…] η κάθε μας επιλογή.

Έτσι ακριβώς και η υπερηφάνεια, η υπεροπτική συμπεριφορά, η αλαζονεία, έχει κι αυτή τις συνέπειές της.

Με “πρώτη και καλύτερη” [ή, μάλλον: “χειρότερη”!...] το ότι, αργά ή γρήγορα, ακόμα και αν αρχικά δεν το πιστεύαμε οι ίδιοι, αλλά απλά θέλαμε να το δείχνουμε προς τους άλλους, τελικά να… το πάθουμε: Να “πειστούμε” δηλαδή πως υπερέχουμε… ως προς όλα… από όλους… (Για την ακρίβεια, συνήθως κάνουμε μια υποχώρηση, μια παραχώρηση: υπερέχουμε… στα περισσότερα… απ’ τους περισσότερους…)

[Πραγματικά δεν ξέρω τι προηγείται ψυχολογικά: Πρώτα νιώθουμε υπεροχή και μετά υπερηφανευόμαστε ή πρώτα υπερηφανευόμαστε, για να καλύψουμε τις ανασφάλειές μας, και μετά πιστεύουμε κι οι ίδιοι στην υπεροχή μας;…]

Υπέρ-τατη… δηλαδή έσχατη έκφραση της υπερηφάνειας είναι η Ύβρις. Με πολλές εκφάνσεις και σε διάφορα επίπεδα: Απέναντι στους νόμους και στον Νόμο, απέναντι τους νόμους τους ανθρώπινους ή τον Φυσικό Νόμο, απέναντι στους φυσικούς νόμους, απέναντι στον Θεό.

Υπό μία οπτική, άλλωστε, από εκεί δεν άρχισαν όλα τα δεινά; Από την υπερηφάνεια του διαβόλου και από το “έσεσθε ως θεοί”!...

Διότι “ο Θεός υπερηφάνοις αντιτάσσεται”!...

Και όχι μόνον ως Θεός της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, του Ιουδαϊσμού και του Χριστιανισμού. Μα και ως θεοί της αρχαίας Ελλάδας. “Ύβριν γαρ ου στέργουσιν ουδέ δαίμονες” (Την αλαζονεία δεν την ανέχονται ούτε οι θεοί). “Ο Θεός αγαπά να ταπεινώνει τα υπερέχοντα”, γράφει ο Ηρόδοτος. “Ζευς μεγάλης γλώσσης κόμπους υπερεχθαίρει” (Ο Ζευς μισεί υπερβολικά τις καυχησιολογίες) γράφει ο Σοφοκλής στην “Αντιγόνη”. Και συμπληρώνει αλλού: “Ζευς κολαστής των άγαν υπερφρόνων”.

Μα και αυτοί που λένε πως δεν πιστεύουν σε Θεό, μα μοναχά στην Επιστήμη ή στην “Γαία” – Φύση, κι αυτοί το ίδιο θα μας πουν και θα μας διαβεβαιώσουν: Πως δηλαδή η Ύβρις του ανθρώπου απέναντι στη Φύση, στην Επιστήμη, την Τεχνολογία και τη Γνώση, έχει ως αποτέλεσμα τραγικό, την τιμωρία…

Αντί για την υπερηφάνεια μας, λοιπόν, είναι προς όφελός μας η μετριοφροσύνη ή, ίσως, η ταπεινοφροσύνη. Παντού και πάντα και σε κάθε τομέα…

“Εν οίδα ότι ουδέν οίδα” έλεγε (με ταπείνωση…) ο Σωκράτης.

Κι είναι αυτή η βάση όχι απλά της Γνώσης, μα της Σοφίας.

Κι είναι η Ταπεινοφροσύνη, αντίστοιχα, η βάση και το θεμέλιο της κάθε αρετής, της Αρετής με Α κεφαλαίο.

Μ’ ένα μεγάλο κίνδυνο, όμως, με μια μεγάλη παγίδα: Την (τάχα μου!...) ταπεινοφροσύνη μας που είναι “φτιασιδωμένη” και μεταμφιεσμένη η χειρότερη υπερηφάνεια…

Μια μέρα, είχα διαβάσει, μπήκε ο κυνικός φιλόσοφος, ο Διογένης, και πάτησε με τα γυμνά και λασπωμένα πόδια του ένα πολύτιμο χαλί που ήταν στρωμένο στην περίφημη “Ακαδημία” του Πλάτωνα και είπε: -Πατώ την υπερηφάνεια του Πλάτωνα. –Ναι, του αποκρίθηκε, τότε, εκείνος, αλλά την πατάς με μια υπερηφάνεια μεγαλύτερη!...

Κι είναι αλήθεια: Οι χειρότεροι εγωιστές, οι περισσότερο υπερήφανοι, είναι συνήθως οι ταπεινολόγοι… [Έτσι, αντίστοιχα, όπως οι περισσότεροι ανήθικοι, είναι οι ηθικολόγοι…]

Υ.Γ.: Μόλις έγραψα την παραπάνω φράση, την τελευταία παράγραφο, “ήρθα εις εαυτόν”, συνειδητοποιώντας πως η φράση περιλαμβάνει, αυτομάτως, και εμένα. Εμένα, όμως, αγνοείστε με! Μα κρατήστε ό,τι από τα παραπάνω σας φαίνεται (ή, μάλλον, είναι!...) ενδιαφέρον και χρήσιμο. Κι αν όχι κάτι απ’ αυτά, στο άλλο μου ιστολόγιο, το “Eagle”, ανάρτησα κάποια γνωμικά και αποφθέγματα που αναφέρονται στο θέμα μας, εδώ:

http://eaglestefanos.blogspot.com/2010/03/blog-post_07.html

Οπτική των πραγμάτων

Όλα είναι θέμα οπτικής!

Από το πιο απλό και συνηθισμένο ως το πλέον σύνθετο και εξαιρετικό.

Όπως συμβαίνει με το “κλασικό” παράδειγμα με το ποτήρι, που άλλοι το βλέπουν μισοάδειο κι άλλοι μισογεμάτο.

Ποια απ’ τις δύο, άραγε, στο παράδειγμα αυτό, είναι η πιο “θετική” οπτική; Διότι ναι μεν (συμφωνώ ότι) το να βλέπεις το ποτήρι “μισογεμάτο” σε κάνει, ίσως, να νιώθεις τυχερός κι ευλογημένος, καθώς άλλοι μπορεί να πεθαίνουν απ’ την δίψα… αλλά αν το δεις υπό το πρίσμα της προβλεπτικότητας, σίγουρα είναι καλύτερα να το βλέπεις “μισοάδειο”, ώστε να έχεις κίνητρο να το γεμίσεις με την πρώτη ευκαιρία…

Γράφοντας τα παραπάνω θυμήθηκα και τους δύο έξυπνους [ή… “εξυπναδίστικους”, ανάλογα με την οπτική] ορισμούς για την αισιοδοξία και την απαισιοδοξία, αντίστοιχα:

Αισιόδοξος, λέει, είναι αυτός που πιστεύει και δηλώνει πως ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο και είναι ευχαριστημένος με αυτή την κατάσταση [διότι ξέρει ότι θα μπορούσε να ήταν χειρότερη…]

Απαισιόδοξος, αντίστοιχα, είναι εκείνος που πιστεύει ότι η κατάσταση “δεν θα μπορούσε να είναι χειρότερη”… […σκέψη που, αν τη συνεχίσει κανείς, λογικά οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί παρά να βελτιωθεί!...]

Τελικά, λοιπόν, υπό αυτό το πρίσμα, της “δεύτερης οπτικής” της οπτικής των πραγμάτων… η επιλογή της πιο “θετικής” και αισιόδοξης καθίσταται πολύ δύσκολη. Έτσι δεν είναι;

Με αυτά κι εκείνα μου ήρθαν στο νου, αναζήτησα και παραθέτω παρακάτω δύο εικόνες:

(ή)

(που είχα αναρτήσει, προ ολίγου καιρού, στο άλλο μου ιστολόγιο, το Eagle, εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2010/02/blog-post_14.html)

Τι βλέπετε, κατ’ αρχάς, σ’ ετούτες τις εικόνες; Μια γριά κυρία ή μια νεαρή κοπέλα; Κάπου είχα διαβάσει πως, αν θυμάμαι καλά, το 65% των ανθρώπων δυσκολεύεται να διακρίνει την νεαρή κοπέλα, ακόμα κι όταν τους επισημαίνουν πως υπάρχει. Γιατί άραγε; Να φταίει η φύση μας, ο χαρακτήρας μας, ο σύγχρονος τρόπος ζωής (και οπτικής των πραγμάτων), η εκπαίδευση και η ανατροφή μας;… τι από όλα αυτά;

Στην παρακάτω εικόνα, πάλι, ένα από τα περίφημα σχέδια του Escher, υπάρχουν, ταυτόχρονα, άγγελοι και διάβολοι.

Τι βλέπουμε πρώτα; Τους μεν ή τους δε;

Ίσως να εξαρτάται και από την τύχη, δηλαδή από την οπτική γωνία υπό την οποία αντικρίσαμε το σχέδιο την πρώτη – πρώτη φορά, αφού είναι δυνατόν να το έχουμε δει είτε έτσι είτε αλλιώς…

(ή)

…μα τελικά νομίζω πως εξαρτάται απ’ τον χαρακτήρα του καθενός μας ή, ίσως, και από τη διάθεση κάποιων στιγμών, το πού θα εστιάσουμε την προσοχή μας…

…Έτσι ακριβώς όπως και στην πραγματική ζωή:

Εξαρτάται από εμάς αν θα βλέπουμε “διαβόλους και τριβόλους”, αν δηλαδή θα “τα βλέπουμε μαύρα κι άραχνα”, ή, αντίθετα, ελπιδοφόρα!...

Ρώτησαν, λένε, κάποτε, δύο εργάτες, δύο οικοδόμους που εργάζονταν μαζί, τι έφτειαχναν. “Χτίζουμε ντουβάρια” απάντησε ο ένας, βαριεστημένα… “Χτίζουμε έναν καθεδρικό ναό” απάντησε ο άλλος, ενθουσιασμένος για τη σύμπραξή του στο οικοδόμημα…

Και μια που αρχίσαμε τις ιστορίες (με ηθικό δίδαγμα…), ας θυμηθούμε κι εκείνη την άλλη ιστορία, που είχα επίσης αναρτήσει, προ καιρού, στο άλλο μου ιστολόγιο, το Eagle, για τον σούφι που έχασε το άλογό του… [Βλέπε εδώ: http://eaglestefanos.blogspot.com/2009/07/blog-post.html]

Όλα, λοιπόν, είναι θέμα οπτικής! Και βλέμματος, βεβαίως! Που γίνεται πιο έμπειρο και πιο σοφό με το πέρασμα του χρόνου [“Στερνή μου γνώση, να σε ’χα πρώτα”, που λέει κι ο σοφός λαός]

Ιδίως όταν κοιτάζουμε στο παρελθόν…

Αν θα έπρεπε, πάντως, αναγκαστικά, να επιλέξουμε [“αν”, λέμε!...], νομίζω πως θα ήταν προτιμότερο να έχουμε την “σκοτεινή” οπτική μας για το παρελθόν και την “φωτεινή” μας για το μέλλον.

Στο “κάθε πέρσι και καλύτερα”, ας αντιπαραθέσουμε και ας υψώσουμε [κι ας στηριχθούμε και εμείς, ώστε να υψωθούμε, αντίστοιχα!...] το “όλο και καλύτερα”, έτσι ώστε “το αύριο να πλάσουμε καλύτερο απ’ το χθες”…

Διότι είναι, σε τελική ανάλυση, προς όφελός μας, ατομικώς και συλλογικώς, η οπτική αυτή, από πάσης απόψεως! Έτσι δεν είναι;…

Με αφορμή τη σημερινή Κυριακή της Ορθοδοξίας

[Το παρακάτω κείμενο γράφτηκε μόλις σήμερα, εν θερμώ και, συνεπώς, θα έπρεπε ίσως να αναρτηθεί στο “Σπουργίτι”. Χαλάλι του, όμως!...]

Με αφορμή τη σημερινή Κυριακή της Ορθοδοξίας

Κυριακή της Ορθοδοξίας σήμερα.

Περί ορθοδοξίας γενικώς έχω αναφερθεί, νομίζω, κάποιες φορές στο παρελθόν.

Περί Ορθοδοξίας, όμως, δεν νομίζω πως έχω αναρτήσει κάτι, αν και δεν σας κρύβω πως έχω γράψει αρκετά σε χειρόγραφα…

Το πιο σημαντικό απ’ αυτά που έχω γράψει αλλά δεν έχω ακόμα αναρτήσει είναι ότι Ορθοδοξία θα έπρεπε να σημαίνει “Καινή Αγαπητική Κοινωνία” και όχι μια θρησκεία.

Το πιο σημαντικό απ’ αυτά που δεν έχω γράψει ακόμα, αλλά το σκεφτόμουν κατά τη διάρκεια της σημερινής λειτουργίας, είναι ότι, εκτός από την Ορθοδοξία θα πρέπει να μας απασχολεί, ακόμα περισσότερο, η Ορθοπραξία!... (…που μακάρι να την είχαμε αναδείξει και αυτή σε ουσιαστικό με “Ο” κεφαλαίο!...)

[Στο μεταξύ, από τραγική ειρωνεία της τύχης, αμέσως μετά τη σημερινή λειτουργία θα ακολουθούσε, όπως διαπίστωσα, ένα μνημόσυνο για κάποια Ευδοξία. Ναι, έτσι όπως το ακούτε: Ανήμερα της Ορθοδοξίας, μνημόσυνο για την Ευδοξία!...]

Προς μεγάλη μου χαρά και ικανοποίηση, για άλλη μια χρονιά άκουσα να διαβάζεται μόνο το

«Οἱ προφῆται ὡς εἶδον, οἱ ἀπόστολοι ὡς ἐδιδαξαν, ἡ ᾿Εκκλησία ὡς παρέλαβεν, οἱ διδάσκαλοι ὡς ἐδογμάτισαν, ἡ οἰκουμένη ὡς συμπεφώνηκεν, ἡ χάρις ὡς ἔλαμψεν, ἡ ἀλήθεια ὡς ἀποδέδεικται, τό ψεῦδος ὡς ἀπελήλαται, ἡ σοφία ὡς ἐπαρρησιάσατο, ὁ Χριστός ὡς ἐβράβευσεν, οὕτω φρονοῦμεν, οὕτω λαλοῦμεν, οὕτω κηρύσσομεν Χριστόν τόν ἀληθινόν Θεόν ἡμῶν, καί τούς αὐτοῦ ἁγίους, ἐν λόγοις τιμῶντες, ἐν συγγραφαῖς, ἐν νοήμασιν, ἐν ναοῖς, ἐν εἰκονίσμασι, τόν μέν ὡς Θεόν καί Δεσπότην προσκυνοῦντες καί σέβοντες, τούς δέ διά τόν κοινόν Δεσπότην, ὡς αὐτοῦ γνησίους θεράποντας τιμῶντες καί τήν κατά σχέσιν προσκύνησιν ἀπονέμοντες. Αὕτη ἡ πίστις τῶν ἀποστόλων, αὕτη ἡ πίστις τῶν πατέρων, αὕτη ἡ πίστις τῶν ὀρθοδόξων, αὕτη ἡ πίστις τήν οἰκουμένην ἐστήριξεν»

και όχι το

«Αρείω τω πρώτω θεομάχω ανάθεμα! […] Νεστορίω τω θεηλάτω... και Ουαλεντίνω ανάθεμα!»

Τα αναθέματα και η μισαλλοδοξία δείχνουν, κατ’ εμέ, αδυναμία και φόβο, η δε υπόμνησή τους και δη στα σημερινά χρόνια ηχούν τουλάχιστον παράδοξα και ανοίκεια [τουλάχιστον στα δικά μου αυτιά... δηλαδή στα αυτιά ενός ακόμα ορθόδοξου που για κάποιους “σκληροπυρηνικούς” ορθοδόξους “παλαιάς κοπής” πιθανόν να είμαι αιρετικός… κι ας κατηγορούνται κι αυτοί, από άλλους, ως “προτεσταντίζοντες”…]

Όπως παράδοξη και ανοίκεια μου ακούστηκε και μια φράση του ιερέα, λίγο πριν από την Απόλυση, της οποίας το νόημα ήταν πως η άφιξη τόσων πολλών αλλοθρήσκων μεταναστών στην χώρα μας γίνεται βάσει οργανωμένου σχεδίου, ώστε να αλλοιωθεί η θρησκευτική ποσόστωση των πιστών στη χώρα μας.

[“Αυτά τα πράγματα πρέπει να λέγονται, πού και πού, εδώ”, κατέληξε ο ιερέας, φράση που, σε συνδυασμό με τα προλεχθέντα, με αναστάτωσε και, μάλιστα, με δυσκολία κρατήθηκα να μην του απαντήσω αμέσως, εκεί και τότε, “να ακούγεται, όμως, και να σταθμίζεται, και η τυχόν αντίθετη άποψη που επίσης διατυπώνεται στο πλαίσιο της Εκκλησίας”… Και δεν το έκανα ακριβώς διότι μου φάνηκε, τουλάχιστον εκείνη τη στιγμή, ότι αυτό απαιτούσε η ορθοπραξία (την οποία σκεφτόμουν και περί της οποίας έγραψα προηγουμένως…) Κι ας είχα, στη συνέχεια, μεγάλη εσωτερική σύγκρουση για το τι επέβαλε πράγματι η ορθοπραξία… Διλήμματα που συχνότατα, πιστεύω, έχουμε όλοι, είτε όταν κάνουμε είτε όταν δεν κάνουμε κάτι, που δεν μπορεί να θεωρηθεί με ασφάλεια ως “σωστό” ή “λάθος”…]

Την άποψη αυτή, βεβαίως, δεν την άκουσα για πρώτη φορά. Υπάρχει μάλιστα και σε παραλλαγή που αφορά την ποσόστωση των εθνικών μειονοτήτων σε σχέση με τους Έλληνες στην χώρα μας. Απόψεις για τις οποίες, βεβαίως, πολλά μπορούν να λεχθούν, για το εάν δηλαδή γίνονται βάσει σχεδίου. Δεν είναι στις προθέσεις μου να το κάνω εδώ και σήμερα…

Τουλάχιστον για την ώρα, τρεις – τέσσερεις “σκόρπιες” σχετικές σκέψεις:

1

Τί φοβάται… τί είναι δυνατόν να φοβάται απ’ την “πλημμυρίδα” των αλλοθρήσκων αυτό που λέμε όλοι “Ορθοδοξία” (και εννοούμε, μ’ αυτή τη λέξη, ένα σωρό διαφορετικά πράγματα ο καθένας μας…); Πολύ δε περισσότερο, θα έγραφα, πώς είναι δυνατόν να φοβάται (γενικώς και αορίστως, ο,τιδήποτε!...) η Ορθοδοξία; Αφού είναι Ορθοδοξία δεν είναι δυνατόν να φοβάται το παραμικρό. Μήπως σφάλλω, Ορθόδοξοι φίλοι μου; Ούτε ο Θεός, ούτε η Αλήθεια, τα δύο (που ουσιαστικά είναι ένα) στηρίγματα της Ορθοδοξίας, είναι νοητό να φοβούνται κάτι! Έτσι δεν είναι;…

Ακόμα κι αν δεχθούμε (με μια ιδιαιτέρως καλπάζουσα φαντασία, βεβαίως!...) ότι αυτή η “πλημμυρίδα” θα μπορούσε να οδηγήσει, κάποια στιγμή, σε αριθμητική υπεροχή των αλλοθρήσκων ή, ακόμα χειρότερα (λέμε, τώρα!...) και σε διώξεις ορθοδόξων χριστιανών… τι καλύτερο, υπό μια ορθόδοξη θεώρηση, αφού “η Ορθοδοξία διωκόμενη μεγαλουργεί” και σε τέτοιες περιπτώσεις δημιουργεί Μάρτυρες και Αγίους;!...

Ούτε εύχομαι ούτε προβλέπω, βεβαίως, τέτοιες καταστάσεις. Και φυσικά δεν τα γράφω όλα αυτά, πιστέψτε με, με οποιαδήποτε σκωπτική ή ειρωνική διάθεση. Απλά θέλω να θυμίσω ότι, αν το καλοσκεφτούμε, νομίζω πως έχουμε χάσει ή ξεχνούμε το νόημα και την ουσία της Ορθοδοξίας, δηλαδή το βίωμα και όχι τα επιφαινόμενα…

2

Η σημερινή γιορτή - Κυριακή της Ορθοδοξίας συνδυάζεται και με την Εξωτερική Ιεραποστολή [Επ’ ευκαιρία: Ευτυχώς, ιστορικά – διαχρονικά, οι Ορθόδοξες Ιεραποστολές δεν έχουν κατηγορηθεί ποτέ ότι υποκρύπτουν πολιτικά ή/και επιχειρηματικά συμφέροντα, όπως έχει κατ’ επανάληψη συμβεί με αυτές της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας]. Την προσπάθεια, δηλαδή, να γίνει γνωστό το μήνυμα – κήρυγμα – ευαγγέλιο του Χριστού στους λαούς όλου του κόσμου. Γιατί αυτό είναι διαφορετικό απ’ την ενδεχόμενη προσπάθεια των άλλων θρησκειών να διαδώσουν τα δικά τους πιστεύω (και) στην χώρα μας; Αυτό που εμείς (βλέπουμε και) θεωρούμε απαράδεκτο προσηλυτισμό, για κάποιους είναι, αντιστοίχως, ιεραποστολή… και τούμπαλιν!...

3

Το έγραψα παραπάνω, το επαναλαμβάνω και πάλι εμφατικά: Η Ορθοδοξία είναι… ή μάλλον θα έπρεπε να είναι… ή (αν προτιμάτε…) νομίζω εγώ [πέστε με ορθόδοξο – πέστε με αιρετικό!...] πως είναι “Καινός Τρόπος Ζωής”, Ευαγγέλιο για “Καινή Αγαπητική Κοινωνία”, Εκκλησία!... Καλώς ή κακώς έχει επικρατήσει γραμματικά και έχουμε αποδεχθεί την λέξη “Χριστιανισμός” που ταιριάζει [:κάνει ρίμα και… ομοιοκαταληξία] σε όλους τους άλλους “-ισμούς”, συμπεριλαμβανομένων, βεβαίως, και των (άλλων) θρησκειών (Ιουδαϊσμός, Μωαμεθανισμός, Βουδισμός, Ινδουισμός κ.λπ.). Ας αντισταθούμε, τουλάχιστον, στο να επικρατήσει λεκτικά και, ιδίως, ουσιαστικά, ένας “Ορθοδοξισμός”… Έχει μεγάλη σημασία, θαρρώ… Σημασία που μπορεί να γίνει αντιληπτή και κατανοητή απ’ τα πολύ μεγάλα ως τα πολύ μικρά και καθημερινά… Όπως και να το κάνουμε, για παράδειγμα, άλλο πράγμα είναι ο καθωσπρεπισμός και άλλο η Ευγένεια, άλλο πράγμα ο φιλελευθερισμός και άλλο η Ελευθερία κ.λπ.

4

Νομίζω πως κακώς ασχολούμαστε και δή τόσο πολύ με τους άλλους και τα /τους γύρω μας, αντί να ενδιαφερόμαστε για τα “καθ’ ημάς” και τα “ένδον”. Όσο σημαντικό και αν (νομίζουμε πως) είναι το κακό γύρω μας. Δεν ξέρω αν έχω σχηματίσει εσφαλμένη εντύπωση, από παραπλανητικές προσλαμβάνουσες παραστάσεις, αλλά νομίζω ότι αν όχι όλοι μας, τουλάχιστον πολλοί από τους κατ’ όνομα Χριστιανούς, αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο και σκέψη στο Κακό, στον Διάβολο και τις παγίδες του, παρά στον Θεό και στα αγαθά του, τις αρετές. Σε τελική ανάλυση δεν πρέπει να μας νοιάζει πώς θα αποφύγουμε την κόλαση, αλλά πώς θα κατακτήσουμε τον Παράδεισο, ή πώς θα τον απλώσουμε στη Γη. Όχι πώς θα αποφύγουμε τον θάνατο, επιβιώνοντας, αλλά πώς θα ζήσουμε!...

Και του χρόνου!...

…με ορθοδοξία και ορθοπραξία…

Με αφορμή ένα σχέδιο του Escher

[Το παρακάτω κείμενο το έγραψα πριν από αρκετά χρόνια. Θα ήταν δυνατόν, όμως, ίσως, να το έχω γράψει και χθες…]:

«[…]

Βίοι παράλληλοι… Ψυχές που μπλέκονται… σαν συμπληρωματικές η μία στην άλλη… κάτι σαν ένα κομμάτι puzzle που έλειπε… ο ένας του άλλου…

…Και ξαφνικά μου ’ρχεται κατά νου η λέξη “δυαδικότητα”… τα περί γιν – γιανγκ κ.λπ., αλλά και περί…

[…άσε τα αυτά για την ώρα, για μια άλλη φορά, διότι…]

…μου ήρθε ακόμα και ξύπνησε μέσα μου η γοητεία που χρόνια ασκεί μέσα μου ο κόσμος των παράξενων σχεδίων του Escher. Ιδίως αυτό που, αν θυμάσαι, παριστάνει δυο χέρια που το καθένα κρατά ένα μολύβι και σχεδιάζει το άλλο… την ίδια στιγμή… ταυτόχρονα!...

Τι όμορφο που ακούγεται (και φαίνεται και είναι!...), ιδίως δε ο συμβολισμός του!...

Το ένα χέρι να δίνει ζωή και ύπαρξη στο άλλο, κι εκείνο να “σπεύδει”, σαν πρώτη του ενέργεια, ταυτόχρονα, να δίνει ζωή στο άλλο… σ’ εκείνο που το δημιούργησε, σ’ ένα ατέλειωτο κύκλο, που όμως εμπεριέχει το μήνυμα πως υπάρχουμε και παίρνουμε ζωή μέσα απ’ τη ζωή και την ύπαρξη του άλλου, ο οποίος επίσης υπάρχει και παίρνει ζωή απ’ τη δική μας ύπαρξη…

….Αυτό το “πάντρεμα” που μου φέρνει στο νου και το “πάντρεμα” και την αλληλεπίδραση των συνηθειών και των συναισθημάτων μας…»

Ελευθερία και Διαφορετικότητα

Ελευθερία όλοι μας υπόσχονται, μας τάζουν.

Ελευθερία ανάπηρη, όμως, εννοούνε όλοι!...

Ο Χριστιανισμός δέχεται ότι ο Θεός, πάνσοφος και πανάγαθος, δημιούργησε τον άνθρωπο ελεύθερο. Παρότι δε, ως παντοδύναμος, θα μπορούσε, κάλλιστα, να καταστρέψει το Κακό, δεν το έκανε και δεν το κάνει. Ανέχεται (αν αυτή είναι η θεολογικώς ορθή έκφραση) όχι απλά το διαφορετικό, αλλά και τον κατ’ εξοχήν αρνητή Του, τον υβριστή Του και μεγάλο διαβολέα Του, τον διάβολο. Και όμως, δυστυχώς, πολλοί από αυτούς που τον πιστεύουν, αποδεικνύονται “βασιλικότεροι του Βασιλέως” (δηλαδή χρίζονται αυτοκλήτως, στην πραγματικότητα, ανώτεροι κι από τον ίδιο τον Θεό, που λένε ότι πιστεύουν…) και όχι απλά δεν ανέχονται, αλλά εύχονται και επιδιώκουν την εξόντωση καθενός που θεωρούν ότι ίσως “αποκλίνει” έστω και ελάχιστα. Διότι, βεβαίως, συχνά η εχθρότητά τους δεν περιορίζεται κατά των “απίστων” και των “αλλοθρήσκων”, αλλά φθάνει στην έξαρσή της όταν στρέφεται κατά των “αλλοδόξων”. Είναι πραγματικά εξωφρενική η “μαχητική αγωνιστικότητα” που δείχνουν, δηλώνοντας “ορθόδοξοι”, εναντίον των αλλοδόξων, των αιρετικών, των “πλανημένων”…

Η μεγάλη τους πλάνη, θαρρώ…

[Κι ας με χαρακτηρίσουν, γι’ αυτό, “αιρετικό”… Ας με ρίξουν στην πυρά!...]

Κατ’ εμέ, η ορθόδοξη άποψη της Ορθοδοξίας είναι ότι “όπου το Πνεύμα Κυρίου, εκεί Ελευθερία”!...

Γι’ αυτό και ανέχομαι, τουλάχιστον, καθέναν που έχει διαφορετικές ιδέες και απόψεις από εμέναν, ακόμα και αν δεν αποδέχομαι, βεβαίως, τις απόψεις τους…

Γι’ αυτό και ψιθυρίζω ή κραυγάζω, ανάλογα με την περίπτωση, αλλά πάντοτε με αγωνία: Όχι ανελευθερία στο όνομα του Θεού, όχι μίσος στο όνομα της Αγάπης!...

Κάποιοι, στο όνομα της ελευθερίας, θέλησαν και θέλουν απελευθέρωση απ’ τις θρησκείες ή και απ’ τον Θεό. Δικαίωμά τους! Ελεύθερη επιλογή τους, απόλυτα σεβαστή…

…Μόνο που φοβούμαι πως πάρα πολλοί και από αυτούς πέφτουν στην ίδια παγίδα, κάνουν το ίδιο λάθος: Δεν ανέχονται τις διαφορετικές απόψεις και εχθρεύονται τους θρησκευόμενους ή τους πιστούς. Κι αν είχαν τη δυνατότητα θα ήθελαν να τους εξαφανίσουν από προσώπου της γης…

Τα μεγαλύτερα εγκλήματα δεν έχουν γίνει μόνο στο όνομα του Θεού… ή του όποιου θεού…

Εξίσου μεγάλα εγκλήματα έχουν γίνει και στο όνομα της ελευθερίας… της τάχα ελευθερίας…

Είμαι ελεύθερος να είμαι άθεος, άπιστος, αλλόθρησκος, αλλόδοξος, αιρετικός…

…όπως, επίσης, είμαι ελεύθερος να πιστεύω σε Θεό, να ακολουθώ μια (όποια!) θρησκεία!

Αποδεχθείτε την ελευθερία του άλλου…

…έτσι ακριβώς όπως θέλετε να γίνεται αποδεκτή η δική σας ελευθερία!...

Ανεχθείτε τους άλλους, το διαφορετικό…

...έτσι ακριβώς όπως θέλετε να είστε ανεκτός σε ένα περιβάλλον διαφορετικότητας…

Αυτός, νομίζω, είναι ο χρυσός κανόνας της διαπολιτισμικής κοινωνικής συνύπαρξης, ειρήνευσης και ευημερίας…

…αλλά και, ταυτόχρονα, ο χρυσός κανόνας της εσωτερικής προσωπικής προόδου, καλλιέργειας και σοφίας…